Regiment piechoty koronnej Butlera
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Działania zbrojne | |
| |
| Organizacja | |
| Rodzaj sił zbrojnych | |
| Formacja | |
| Rodzaj wojsk | |
Regiment piechoty koronnej Butlera – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego wojska I Rzeczypospolitej XVII wieku (okresu wojny smoleńskiej, II wojny północnej, powstania Chmielnickiego i wojny polsko-tureckiej 1683–1699).
Formowania i zmiany organizacyjne
W pierwszej połowie XVII wieku w armii I Rzeczypospolitej zaczęto na większą skalę tworzyć oddziały autoramentu cudzoziemskiego. Jego podstawę stanowiła piechota w swojej masie organizowana według wzorów niemieckich i zwana potocznie „ludem ognistym”[1]. Podstawową jednostką organizacyjną i taktyczną piechoty był regiment. Na jego czele stał szef regimentu – pułkownik[a] (oberszter). Regiment formowany był systemem wolnego bębna[5][6] Składał się ze sztabu i kilku rot z małą primaplaną[7]. Podstawową jednostka obrachunkową była porcja[8][b].
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Tatarami Chanatu Krymskiego, Imperium Osmańskim i Carstwem Moskiewskim[10].
W odsieczy smoleńskiej 1633 roku wziął udział regiment piechoty koronnej Jakuba Butlera. Posiadał on w swojej strukturze 6 rot i liczył 1000 porcji[7][11].
W przeddzień bitwy pod Batohem w 1652 regiment Wilhelma Butlera[c] liczył 1200 porcji[13].
W trakcie trwania II wojny północnej głównym celem sojuszników w kampanii 1658 był Toruń[14]. W czasie jego oblężenia skoncentrowano pod nim 18700 żołnierzy polskich w tym 9400 piechoty i 220 dragonii[15] pod dowództwem Jerzego Lubomirskiego[16]. Regiment piechoty koronnej gen. mjr. Wilhelma Butlera wziął udział w oblężeniu. Liczył wtedy 1107 porcji[17]. Wcześniej, w lipcu 1656, Wilhelm Butler dowodził liczącą 963 porcje gwardią pieszą królewską w czasie batalii warszawskiej[18].
W okresie potopu szwedzkiego, w 1659 regiment piechoty gen. mjr. Wilhelma Butlera wziął udział w wyprawie do Prus Królewskich. Liczył wtedy 929 porcji[19].
W obliczu nowej wojny z Turcją, do której Polska przystąpiła w 1883 w sojuszu zaczepno-odpornym z cesarstwem[20], sejm uchwałą z 17 kwietnia określił liczebność armii koronnej na 36000 porcji[21], w tym piechoty na 12870 stawek żołdu[22]. W wyprawie pod Wiedeń miało wziąć udział 36 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu[23]. Wojska koronne ześrodkowały się pod Krakowem. Stąd 15 sierpnia wyruszyły w dwóch kolumnach na południe. Całością dowodził król Jan III Sobieski[24]. W odsieczy wiedeńskiej wziął udział też regiment starosty nowskiego Jana Buttlera liczący 179 porcji[25]. Żołnierze regimentu wchodzili w skład piechoty lewego skrzydła – brygady Jana Buttlera[26].
Uwagi
- ↑ Początkowo na stanowisko szefa regimentu (pułkownika) wyznaczani byli wyłącznie oficerowie zawodowi, którzy organizowali jednostkę i dowodzili nią w walce[2]. Później stanowisko to stało się w wielu przypadkach tytułem, o który to zabiegali magnaci, a faktycznymi dowódcami jednostki stali się podpułkownicy, z którymi szef regimentu zawierał odpowiednią umowę[3][4].
- ↑ Stanowiące wynagrodzenie kadry tzw. „ślepe porcje” pochłaniały przeciętnie około 10% stanu etatowego jednostek. W celu ustalenia przybliżonej wielkości regimentu, należy je odliczać od liczby podawanej przez regestry[9].
- ↑ Wcześniej był to regiment Jacka Rozdrażewskiego. W 1651 przejął go pułkownik Wilhelm Butler[12].
Przypisy
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 98.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 271.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 272.
- ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 25–26.
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 99.
- ↑ Górski 1893 ↓, s. 42.
- 1 2 Wimmer 1978 ↓, s. 201.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 169.
- ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 292.
- ↑ Nowak i Wimmer 1968 ↓, s. 416–418.
- ↑ Kupisz 2001 ↓, s. 244.
- ↑ Wimmer 1960 ↓, s. 521.
- ↑ Długołęcki 1995 ↓, s. 108.
- ↑ Podhorodecki 1985 ↓, s. 364.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 236.
- ↑ Nowak i Wimmer 1968 ↓, s. 297–298.
- ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 116.
- ↑ Nagielski 1990 ↓, s. 246.
- ↑ Podhorodecki 1973 ↓, s. 345.
- ↑ Nowak i Wimmer 1968 ↓, s. 315.
- ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 203.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 253.
- ↑ Wimmer 1983b ↓, s. 106.
- ↑ Pajewski 1963 ↓, s. 194.
- ↑ Wimmer 1983a ↓, s. 227.
- ↑ Wimmer 1983a ↓, s. 299.
Bibliografia
- Wojciech Jacek Długołęcki: Batoh 1652. Warszawa: Bellona, 1995, seria: Historyczne bitwy. ISBN 83-11-08402-5.
- Konstanty Górski: Historya piechoty polskiej. Kraków: Spółka Wydawnicza Polska, 1893.
- Mirosław Nagielski: Warszawa 1656. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07786-X.
- Dariusz Kupisz: Smoleńsk 1632–1634. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2001, seria: Historyczne bitwy. ISBN 83-11-09282-6.
- Tadeusz Nowak, Jan Wimmer: Dzieje oręża polskiego do roku 1793. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1968.
- Janusz Pajewski: Buńczuk i koncerz. Z dziejów wojen polsko-tureckich. Warszawa: P. W. „Wiedza Powszechna”, 1963.
- Leszek Podhorodecki: Kampania 1659 w Prusach Królewskich. W: Jan Wimmer (red.): Wojna polsko – szwedzka 1655–1660. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1973.
- Leszek Podhorodecki: Rapier i koncerz. Warszawa: Wydawnictwo „Ksiażka i Wiedza”, 1985. ISBN 83-05-11452-X.
- Jan Wimmer: Historia piechoty polskiej do roku 1864. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Jan Wimmer: Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
- Jan Wimmer: Wojsko Rzeczypospolitej w dobie wojny północnej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1956.
- Jan Wimmer: Wiedeń 1683. Dzieje kampanii i bitwy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1983. ISBN 83-11-06898-4.
- Jan Wimmer: Odsiecz wiedeńska 1683 roku. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1983. ISBN 83-223-2028-0.
- Jan Wimmer. Materiały do zagadnienia organizacji i liczebności armii koronnej w latach 1648–1655. „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”. Tom V, 1960. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny. Zakład Historii Dawnego Wojska Polskiego. ISSN 0562-2786.