Samuel Eilenberg

Samuel Eilenberg
Ilustracja
Samuel Eilenberg (1970)
Państwo działania

 Polska
 Stany Zjednoczone

Data i miejsce urodzenia

30 września 1913
Warszawa

Data i miejsce śmierci

30 stycznia 1998
Nowy Jork

profesor nauk matematycznych
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

1936

Polska Akademia Nauk
Status

członek zagraniczny

Praca naukowo-dydaktyczna
Uczelnia

Uniwersytet Warszawski
Uniwersytet Michigan

Nagrody

Nagroda Wolfa (1986)

Samuel Eilenberg (ur. 30 września 1913 w Warszawie, zm. 30 stycznia 1998 w Nowym Jorku) – polsko-amerykański matematyk pochodzenia żydowskiego, jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej, członek zagraniczny Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys

W roku akademickim 1930/1931 rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1936 obronił pracę doktorską O zastosowaniach topologicznych odwzorowań na okrąg koła. 12 kwietnia 1939 wypłynął z Gdyni statkiem do Wielkiej Brytanii a następnie do USA, zabierając całe swoje matematyczne archiwum. Eilenberg zrezygnował z obywatelstwa polskiego w 1948 roku i przyjął obywatelstwo USA[1].

Topolog, współtwórca teorii kategorii, algebry homologicznej (z Henrym Cartanem)[2] i nowoczesnej (aksjomatycznej) topologii algebraicznej (z Normanem Steenrodem)[3][4]. Miał zasadniczy wpływ na rozwój i język matematyki XX wieku. Wniósł wkład do teorii automatów[5]. Był pierwszym i przez dłuższy czas jedynym niefrancuskim uczestnikiem słynnej grupy matematyków, publikującej pod pseudonimem Nicolas Bourbaki.

Samuel Eilenberg był również znawcą i kolekcjonerem dzieł sztuki, zwłaszcza dalekowschodnich. O ile w świecie matematyków był znany jako Sammy, to w świecie sztuki był znany jako Profesor.

Razem z Saundersem Mac Lanem pracował nad przestrzeniami topologicznymi[6][7], znanymi obecnie jako przestrzenie Eilenberga-MacLane’a[a][8][9]. Efekty innych jego prac to ścisła definicja homologii singularnej, ciągi spektralne Eilenberga-Moore'a (z Johnem Moore'em), twierdzenie o przeszkodach (metoda), aksjomatyka Eilenberga-Steenroda teorii homologicznych i kohomologicznych (z Normanem Steenrodem), wyniki z topologicznej teorii wymiaru oraz z teorii węzłów.

Laureat Nagrody Wolfa z matematyki (1986)[10]. W 1991 r. został członkiem zagranicznym PAN[11].

W 1996 roku doznał udaru mózgu. Po kolejnym udarze 2 lata później zmarł w Nowym Jorku.

W 2019 roku Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego utworzył stanowisko adiunkta im. Samuela Eilenberga, przeznaczone dla młodych naukowców w dziedzinie matematyki i informatyki. Stanowisko łączy prowadzenie badań naukowych z zajęciami dydaktycznymi i jest przyznawane w drodze otwartego konkursu. Nazwanie go imieniem Eilenberga stanowi hołd dla jego wybitnego wkładu w rozwój matematyki, oraz inspirację dla młodych badaczy do prowadzenia działalności naukowej na najwyższym poziomie.

Wybrane publikacje

  • Samuel Eilenberg, Tudor Ganea, On the Lusternik-Schnirelmann Category of Abstract Groups, „The Annals of Mathematics”, 65 (3), 1957, s. 517, DOI: 10.2307/1970062, JSTOR: 1970062 (ang.).
  • Samuel Eilenberg, John C. Moore, Limits and spectral sequences, „Topology”, 1 (1), 1962, s. 1–23, DOI: 10.1016/0040-9383(62)90093-9 (ang.).

Uwagi

  1. ↑ Spotykana jest pisownia „Eilenberga-Mac Lane’a”

Przypisy

  1. ↑ Stefan Jackowski, Samuel Eilenberg - wielki matematyk z Warszawy, „Wiadomości Matematyczne”, 50 (1), 2015, s. 21–43, DOI: 10.14708/wm.v50i1.651.
  2. ↑ Henry Cartan, Samuel Eilenberg, Homological Algebra, Princeton University Press, 1956 (Princeton Mathematical Series, vol. 19) (ang.).
  3. ↑ S. Eilenberg, N.E. Steenrod, Axiomatic Approach to Homology Theory, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 31 (4), 1945, s. 117–120, DOI: 10.1073/pnas.31.4.117, PMID: 16578143, PMCID: PMC1078770 (ang.).
  4. ↑ Samuel Eilenberg, Norman E. Steenrod, Foundations of algebraic topology, Princeton University Press, 1952 (ang.).
  5. ↑ Samuel Eilenberg, Automata, Languages and Machines, New York: Academic Press, 1974–1976, ISBN 0-12-234001-9, OCLC 915666 (ang.).
  6. ↑ Samuel Eilenberg, Saunders MacLane, Relations Between Homology and Homotopy Groups of Spaces, „The Annals of Mathematics”, 46 (3), 1945, s. 480, DOI: 10.2307/1969165, JSTOR: 1969165 (ang.).
  7. ↑ Samuel Eilenberg, Saunders MacLane, Relations Between Homology and Homotopy Groups of Spaces. II, „The Annals of Mathematics”, 51 (3), 1950, s. 514, DOI: 10.2307/1969365, JSTOR: 1969365 (ang.).
  8. ↑ Eilenberg-MacLane space [online], Encyclopedia of Mathematics [dostęp 2022-03-08] (ang.).
  9. ↑ Eilenberg-Mac Lane space [online], ncatlab.org [dostęp 2022-03-08] (ang.).
  10. ↑ Samuel Eilenberg. Wolf Prize Laureate in Mathematics 1986 [online], wolffund.org.il [dostęp 2020-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2023-09-25] (ang. • hebr.).
  11. ↑ Zmarli Członkowie Akademii [online], Polska Akademia Nauk [dostęp 2020-03-26].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.