Tłustogonek
| Thylamys | |||
| J.E. Gray, 1843[1] | |||
 Tłustogonek wytworny (T. elegans) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj |
tłustogonek | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Didelphis elegans G.R. Waterhouse, 1839 | |||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podrodzaje i gatunki | |||
| |||
Tłustogonek[7] (Thylamys) – rodzaj ssaków z podrodziny dydelfów (Didelphinae) w obrębie rodziny dydelfowatych (Didelphidae).
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej[8][9][10].
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) 6,2–13,7 cm, długość ogona 6,5–15,4 cm; masa ciała 11–66 g[9][11].
Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1843 roku angielski zoolog John Edward Gray w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Lista okazów ssaków w zbiorach z Muzeum Brytyjskiego[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) tłustogonek wytworny (T. elegans).
Etymologia
- Thylamys (Tylomys, Thylamis, Tylamys, Thulamys): gr. θυλαξ thulax, θυλακος thulakos ‘wór’; μυς mus, μυός muos ‘mysz’[12].
- Xerodelphys: gr. ξηρος xēros ‘suchy’; rdzeń -delphys, od gr. δελφύς delphys ‘łono, macica’ (używany jako rdzeń w wielu nazwach dydelfowatych)[6]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Marmosa karimii Petter, 1968.
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące współcześnie występujące gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach[13][8]:
| Podrodzaj | Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[7] | Podgatunki[9][8][11] | Rozmieszczenie geograficzne[9][8][11] | Podstawowe wymiary[9][11][b] | Status IUCN[14] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Xerodelphys Giarla, Voss & Jansa, 2010 |
 |
Thylamys karimii | (Petter, 1968) | tłustogonek brazylijski | monotypowy | endemit Brazylii: Rondônia na wschód do Piauí i Pernambuco, na południe do Minas Gerais | DC: 7,9–12,9 cm; DO: 6,9–10,6cm MC: 16–43 g |
VU |
| Thylamys velutinus | (J.A. Wagner, 1842) | tłustogonek karłowaty | monotypowy | endemit Brazylii: Goiás, Minas Gerais i São Paulo | DC: 7,9–10 cm DO: 6,5–9,1 cm MC: 13–36 g |
NT | ||
| Thylamys J.E. Gray, 1843 |
 |
Thylamys elegans | (G.R. Waterhouse, 1839) | tłustoogonek wytworny | monotypowy | endemit Chile: Coquimbo na południe do Los Lagos; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m. | DC: 9–13,7 cm DO: 10,5–14,6 cm MC: brak danych |
LC |
 |
Thylamys pallidior | (O. Thomas, 1902) | tłustogonek białobrzuchy | monotypowy | południowe Peru, południowo-zachodnia Boliwia, północne Chile i Argentyna; zakres wysokości: 0–4500 m n.p.m. | DC: 7,3–10,5 cm DO: 9–11,8 cm MC: 13–38 g |
LC | |
| Thylamys tatei | (Handley, 1957) | tłustogonek peruwiański | monotypowy | endemit Peru: Ancash i Lima; zakres wysokości: 300–3000 m n.p.m. | DC: 10,9–12,3 cm DO: 11,8–13,2 cm MC: 16–54 g |
DD | ||
| Thylamys pusillus | (A.G. Desmarest, 1804) | tłustogonek mały | monotypowy | południowo-wschodnia Boliwia (Santa Cruz) oraz zachodni Paragwaj; zakres wysokości: powyżej 1000 m n.p.m. | DC: 6,2–12 cm DO: 7,9–13,4 cm MC: 11–66 g |
LC | ||
| Thylamys bruchi | (O. Thomas, 1921) | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: nisko położone obszary w San Luis, San Juan, Mendozie, La Rioja, Catamarce i Tucumán | DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych |
NE | |||
| Thylamys citellus | (O. Thomas, 1912) | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Entre Ríos, Corrientes i Misiones | DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych |
NE | |||
| Thylamys pulchellus | (Cabrera, 1934) | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Santiago del Estero | DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych |
NE | |||
| Thylamys macrurus | (I. von Olfers, 1818) | tłustogonek paragwajski | monotypowy | południowa Brazylia (Mato Grosso do Sul) i wschodni Paragwaj | DC: 10,1–13,5 cm DO: 13,2–15,4 cm MC: 30–57 g |
NT | ||
| Thylamys sponsorius | (O. Thomas, 1921) | tłustogonek argentyński | monotypowy | południowa Boliwia (Tarija) i północno-zachodnia Argentyna (Jujuy, Salta, Tucumán i Catamarca); zakres wysokości: 515–3750 m n.p.m. | DC: 8,6–11,9 cm DO: 12,5–15,4 cm MC: 15,5–62 g |
LC | ||
| Thylamys venustus | (O. Thomas, 1902) | tłustogonek płowobrzuchy | monotypowy | Boliwia (Cochabamba, Chuquisaca i Tarija) i południowo-zachodnia Argentyna (Jujuy i Tucumán) | DC: 8,4–11 cm DO: 11,1–13,8 cm MC: 12–26 g |
DD |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia, VU – gatunek narażony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Opisano również gatunki wymarłe:
- Thylamys colombianus Goin, 1997[15] (Ameryka Południowa; miocen).
- Thylamys contrerasi (Mones, 1980)[16] (Ameryka Południowa; pliocen).
- Thylamys minutus Goin, 1997[17] (Ameryka Południowa; miocen).
- Thylamys pinei Goin, Montalvo & Visconti, 2000[18] (Ameryka Południowa; miocen).
- Thylamys zettii Goin, 1997[19] (Ameryka Południowa; wczesny kenozoik).
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Uwagi
Przypisy
- 1 2 J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 101. (ang.).
- ↑ É.L. Trouessart: Catalogus mammalium tam viventium quam fossilium. Wyd. Nova ed. (prima completa). Cz. 1. Berolini: R. Friedländer & sohn, 1897, s. 520. (łac.).
- ↑ A. de Miranda-Ribeiro. Didelphia ou Mammalia-Ovovivipara. Marsupiaes, didelphos, pedimanos ou metatherios. „Revista do Museu Paulista”. 20, s. 328, 1936. (hiszp.).
- ↑ F.D. de Avila-Pires. Tipos de mamıferos recentes no Museu Nacional, Rio de Janeiro. „Arquivos do Museu Nacional”. 53, s. 167, 1968. (hiszp.).
- ↑ O.A. Reig, J.A.W. Kirsch & L.G. Marshall. New conclusions on the relationships of the opossum-like marsupials with an annotated classification of the Didelphimorphia. „Amegbiniana”. 21 (2–4), s. 336, 1985. (ang.).
- 1 2 T.C. Giarla, R.S. Voss & S.A. Jansa. Species Limits and Phylogenetic Relationships in the Didelphid Marsupial Genus Thylamys Based on Mitochondrial DNA Sequences and Morphology. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 346, s. 34–35, 2010. (ang.).
- 1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 5. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest (red. red.): Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 42–57. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- 1 2 3 4 5 D. Astúa: Family Didelphidae (Opossums). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 175–179. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Thylamys. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-22].
- 1 2 3 4 Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 39. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 678, 1904. (ang.).
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-08]. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Thylamys – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-09-13]. (ang.).
- ↑ Goin 1997 ↓, s. 193.
- ↑ Á. Mones. Sobre una colección de vertebrados fósiles de Monte Hermoso (Plioceno superior), Argentina, con la descripción de una nueva especie de Marmosa (Marsupialia: Didelphiidae). „Comunicaciones Paleontológicas del Museo de Historia Natural de Montevideo”. 8 (1), s. 160, 1980. (hiszp.).
- ↑ Goin 1997 ↓, s. 192.
- ↑ F.J. Goin, C.I. Montalvo & G. Visconti. Los marsupiales (Mammalia) del Mioceno Superior de la Formación Cerro Azul (Provincia de La Pampa, Argentina). „Estudios Geológicos”. 56 (1–2), s. 109, 2000. DOI: 10.3989/egeol.00561-2158. (ang.).
- ↑ F.J. Goin. Thylamys zettii, nueva especie de marmosino (Marsupialia, Didelphidae) del Cenozoico tardío de la región pampeana. „Ameghiniana”. 34 (4), s. 481, 1997. (hiszp.).
- ↑ Francisco das Chagas Silva-Neto, Silvia E. Pavan, Diego Astúa, Evolution, divergence, and convergence in the mandibles of opossums (Didelphidae, Didelphimorphia), „Current Zoology”, 70 (4), 2024, s. 488–504, DOI: 10.1093/cz/zoad027 (ang.).
Bibliografia
- F.J. Goin: New clues for understanding Neogene marsupial radiations. W: R.F. Kay, R.H. Madden, R.L. Cifelli & J.J. Flynn (redaktorzy): Vertebrate Paleontology in the Neotropics: The Miocene fauna of La Venta, Colombia. Washington: Smithsonian Institution Press, 1997, s. 187–206. ISBN 978-1-935623-85-4. (ang.).