We Die Young

We Die Young
Okładka
Wykonawca

Alice in Chains

Album

Facelift

Strona B

zobacz listę

Wydany

lipiec 1990

Nagrywany

1989 w London Bridge Studio, Seattle (demo)[1]
grudzień 1989–kwiecień 1990 w London Bridge Studio, oraz w Capitol Recording Studio, Hollywood[2]

Gatunek

heavy metal[3] • hard rock[4] • groove metal[5] • grunge[6]

Długość

2:32

Wydawnictwo

Columbia

Producent

Dave Jerden

Format

singel CD • kaseta • 12”

Autor

Jerry Cantrell

Chronologia
— „We Die Young”
(1990)		 „Man in the Box”
(1991)

We Die Young – debiutancki minialbum, a zarazem pierwszy singel amerykańskiego zespołu muzycznego Alice in Chains, promujący opublikowany w sierpniu 1990 nakładem wytwórni Columbia album studyjny Facelift. Singel został wydany w limitowanym nakładzie w lipcu 1990 w trzech formatach – nośnika CD, zawierającego tytułowy utwór, kasety, posiadającej dodatkowo na stronie B kompozycje „It Ain’t Like That” i „Killing Yourself”, a także na 12”-calowym winylu, również zawierającym zestaw trzech wspomnianych utworów. Autorem warstwy lirycznej tytułowej kompozycji i utworu „It Ain’t Like That” jest Jerry Cantrell. Tekst do „Killing Yourself” napisał Layne Staley. Cantrell skomponował również muzykę do wszystkich trzech wymienionych utworów – z czego „It Ain’t Like That” wspólnie z Mikiem Starrem i Seanem Kinneyem.

Dwie pierwsze kompozycje trafiły na Facelift, natomiast „Killing Yourself” odrzucono; w 1999 został on zamieszczony na kompilacyjnym box secie retrospekcyjnym Music Bank. Mimo że utworu „We Die Young” nie odnotowano na listach przebojów w momencie wydania, to zyskał on uznanie w emitujących muzykę rockową rozgłośniach w Seattle w stanie Waszyngton, a minialbum wywarł wpływ na społeczność związaną z heavy metalem.

Tytułowy utwór trafił w późniejszych latach na trzy kompilacje Alice in Chains: Nothing Safe: Best of the Box (1999) – gdzie został zamieszczony w nieopublikowanej wcześniej wersji demo – Music Bank (1999) oraz The Essential Alice in Chains (2006).

Analiza

Seward Park (na zdj. w 2008) – miejsce, które stało się inspiracją do tekstu

Inspiracją dla Jerry’ego Cantrella do napisania tekstu[a] – którego głównym motywem jest temat śmierci[8] – był widok nastolatków handlujących narkotykami. Cantrell obserwował ich przez okno autobusu, gdy dojeżdżał na próby zespołu. Tekst jest też swoistym aktem oskarżenia wobec przemocy gangów w rodzinnym mieście zespołu, Seattle w stanie Waszyngton. Często dochodziło do incydentów, gdzie strzelano do dzieci, po czym, gdy były już martwe, zdzierano im buty do tenisa z nóg. „Wyglądało na to, że sprawy wymykają się spod kontroli” – uważał Cantrell[9]. W rozmowie z „Guitar School” odniósł się do interpretacji tekstu:

Pamiętam dokładnie, kiedy pierwszy raz przyszedł mi do głowy ten riff. Naprawdę utknął mi w głowie – miał takie gwałtowne brzmienie. Pomysł na tekst wziął się z takiego terenu w Seattle, nazywanego Seward Park, na którym znajduje się dużo cracku i broni, i ogólnie jest to strefa kontrolowana przez lokalne gangi. Widywałem 12-latków narąbanych każdego dnia, widok ten zadziwił mnie i przestraszył i dlatego napisałem o tym tekst[10].

Gra Cantrella w utworze nawiązywała do stylu Tony’ego Iommiego (na zdj. w 1978)

W wywiadzie dla „RIP” zaznaczał, że liryka nie jest ostrzeżeniem, lecz osobistą refleksją na temat tego, jak młodzi ludzie schodzą na złą drogę za sprawą gangów i narkotyków. „Wiek niewinności zdecydowanie się obniżył” – argumentował[11]. Layne Staley w wywiadzie dla „Rock Scene” zwracał uwagę, że „We Die Young” nie jest utworem o samobójstwie. „To idzie dalej, bo to jest całe tempo tego stylu życia”[12]. W ocenie jednego z recenzentów „Rock Beat” liryka okazuje zarówno gniew, jak i introspekcję, tworząc „imponującą kombinację, która przyciągnie czyjąś uwagę”[13].

„We Die Young” jest skomponowany w niskim strojeniu D (ang. drop D)[14], obniżonym o półtora tonu w dół[15] według Db-Ab-Db-Gb-Bb-Eb[16]. Charakteryzuje się agresywnym i masywnym gitarowym riffem, gdzie – jak napisała w „Guitar World” Katherine Turman – „Cantrell nadaje potężne tempo z masywnym dolnym przesterem”[17]. Wspomniany riff jest odgrywany przez trwanie zwrotki. Wokale Staleya cechują się energicznym i gardłowym stylem, do którego dołączają partie wspierające Cantrella w refrenach[18]. Po wykonaniu drugiej zwrotki i refrenu, na pierwszy plan wysuwa się krótkie, dynamiczne i utrzymane w bluesowym stylu[18], solo Cantrella[3], a następnie piosenka powraca do głównego riffu[16].

Ned Raggett z AllMusic zwracał uwagę na wyrazistą dynamikę i „chytre jęki Staleya”. Według niego sposób gry Cantrella stanowi odwołanie do Tony’ego Iommiego, przypominając gwałtowne doomowe riffy i nawiązując do szkoły myślenia Black Sabbath[3], natomiast Dale Turner z „Guitar One” argumentował, że połączenie niepokojącej tematyki tekstowej z niskim strojem gitary Cantrella zwiastowało „wczesny przebłysk mrocznej i ponurej mocy, do jakiej był zdolny zespół”[16]. Magazyn „Metal Forces” porównywał brzmienie „We Die Young” do Stormtroopers of Death[19]. Krzysztof Celiński z „Tylko Rocka” wyróżniał „zgiełkliwe brzmienie, metalowe riffy i artykulacje oraz «ciągnące się» tempo”[20].

Teledysk

Produkcja i realizacja

The Art Institute of Seattle (na zdj. w 2012) było odpowiedzialne za realizację drugiej wersji teledysku

9 sierpnia 1990 członkowie zespołu spotkali się z Rockym Schenckiem, by porozmawiać o pomysłach na fabułę do swojego pierwszego teledysku[b]. W owym czasie w Los Angeles w stanie Kalifornia miało miejsce kilka pożarów. Schenck zasugerował wykorzystanie jednego ze spalonych domów razem z basenem jako głównego pleneru[21]. Realizację rozpoczęto 28 sierpnia przy 1015 Avonoak Terrace w Glendale w Kalifornii, znajdującego się w zespole miejskim Los Angeles–Long Beach. Na prośbę reżysera ruiny domu pomalowano na jasnoczerwony kolor, a basen wypełniono odpadami znalezionymi na miejscu. Jak przyznawał Schenck: „Pamiętam dokładnie reakcję rodziny, która kiedyś mieszkała w tym domu i oglądała nas z boku. Ich wyraz twarzy zdawał się być cichym przerażeniem, gdy realizowaliśmy ujęcia w ich niegdyś pięknym basenie, używając do tego spalonych mebli i zabawek dzieci jako rekwizytów”[21]. 10 września reżyser w studiu w Hollywood realizował sceny z udziałem zespołu. Materiał filmowy z płonącymi oraz unoszącymi się w basenie odpadami był wyświetlany na twarzach muzyków. Zdjęcia do teledysku zakończono 17 września[22].

Wideoklip był często emitowany w programach stacji MTV – 120 Minutes i Headbangers Ball, lecz nie cieszył się powodzeniem[23]. Schenck przyznawał po latach: „Wydaje się, że zespół i wytwórnia zdają się to lubić, a i ja byłem zadowolony z efektu końcowego. Wygląda na to, że wideo całkiem dobrze pasuje do muzyki i myślę, że wykorzystaliśmy w nim wiele różnych elementów, których nie widziałem w teledyskach w tamtych czasach”[22].

Melinda Garcia napisała na łamach „Screamer”, że „teledysk zawiera atrakcyjną, niepożądaną, podziemną strukturę. I przy lekkim psychodelicznym odczuciu dużej ilości dymu, wydajność zespołu wzbogacają ich stały, mroczny i ciężki dźwięk”[24]. Istnieje też druga wersja teledysku, wyreżyserowana w dniach 28–30 listopada 1989 przez The Art Institute of Seattle (AIS)[25][26], która znajduje się na kompilacji Music Bank: The Videos (1999)[27]. Wideo w reżyserii Schencka zamieszczono również na koncertowym VHS Live Facelift (1991)[28][29], będącym częściowym zapisem występu grupy w Moore Theatre w Seattle z 22 grudnia 1990[30].

Oprawa graficzna

Tył strony winylowej wersji minialbumu, zawierający zestaw utworów na stronie A i stronie C

Autorem oprawy graficznej jest Rocky Schenck[31]. Jednym z dyskutowanych pomysłów, który miał posłużyć za główną okładkę albumu studyjnego Facelift (1990), była wizja zdjęcia, na którym członkowie zespołu mieli wyłaniać się z ludzkiego oka. W tym celu powierzchnię basenu przykryto cienką folią z tworzywa sztucznego. Zdjęcia rozpoczęto 2 maja 1990 w Oakwood Apartments w Burbank w hrabstwie Los Angeles. Muzycy nurkowali pod plastikiem, po czym wyłaniali się na powierzchnię, łapiąc oddech. Jak wspominał Schenck: „Tworzywa sztuczne zniekształcały ich twarze, a ja dostałem świetne, upiorne zdjęcia zespołu z ich pierwszą rolą w filmie”[32].

W trakcie sesji członkowie zespołu eksperymentowali z wieloma pomysłami, włącznie z ujęciem przedstawiającym Staleya owiniętego folią, trzymanego przez pozostałych. Zdjęcie to wykorzystano jako okładkę minialbumu[32].

Wydanie

„We Die Young” był pierwszym singlem promującym debiutancki album studyjny Facelift (1990)[28][33]. Wytwórnia Columbia opublikowała go w lipcu 1990 w limitowanym nakładzie[22][34][35]. Ukazał się w trzech wersjach: nośnika CD (nr kat. CSK 2163), posiadającego jedynie tytułowy utwór i inną okładkę[36], oraz w rozszerzonych wydaniach na kasecie (nr kat. CAT 2095)[37] i 12”-calowym winylu (nr kat. CAS 2095)[38] w formie minialbumu[28]. Edycje te na stronach B zawierały utwory „It Ain’t Like That” i „Killing Yourself”[28][35]. Ostatni z nich pochodził ze starszych sesji nagraniowych z końca lat 80.[28] Wolniejszą wersję „Killing Yourself” zamieszczono na demie The Treehouse Tapes (1988)[39]. W ramach promocji singel rozsyłano do wybranych miejscowych sklepów muzycznych, których właściciele otrzymywali zysk ze sprzedaży[28][40][41].

„It Ain’t Like That” trafił na Facelift[42], natomiast „Killing Yourself” odrzucono, z powodu niechęci Staleya do niego[28]. Teledysk do tytułowego utworu został wydany na nośniku VHS 22 sierpnia 1990 przez Columbia[43]. W 1992 „We Die Young” znalazł się na stronie B rozszerzonej edycji singla „Would?”, opublikowanej w Europie (wersja CD i maksisingiel o nr kat. COL 658328 2)[44], z kolei 8 marca 1993 ukazał się na stronie B brytyjskich, limitowanych wersji singla „Them Bones” w formatach CD (nr kat. 659090 2)[45][46], a także na 7” (nr kat. 659090 7)[47] oraz 12”-calowym, niebieskim winylu (nr kat. 659090 6)[48].

Demonstracyjna wersja „We Die Young” – zarejestrowana pod kierownictwem producenta Ricka Parashara w 1989[c][49] – została zamieszczona na kompilacji Nothing Safe: Best of the Box (1999)[50][51], z kolei studyjna ukazała się na retrospekcyjnym box secie Music Bank (1999)[52][53] i składance The Essential Alice in Chains (2006)[54].

23 kwietnia 2022, z okazji Record Store Day, będącego częścią czarnego piątku, minialbum został wydany nakładem Legacy w limitowanej edycji na 12”-calowym winylu. Ponowny mastering materiału wykonał Bob Ludwig[55].

Odbiór

Krytyczny

Winylowa wersja singla „We Die Young” (strona A)
Winylowa wersja singla „We Die Young” (strona C)

Recenzent Ned Raggett z AllMusic określał „We Die Young” jako „dwie i pół minuty czystego heavy metalu”, a także „dzieło sztuki aranżacji i produkcji”[3]. Ric Albano z brytyjskiego pisma „Classic Rock” przyznawał, że brzmienie nawiązuje do klasycznego hard rocka[4]. Bill Adams z „Ground Control” krytykował tytułowy utwór, zarzucając mu, że brzmi jak „każdy inny hardrockowy numer, produkowany pod koniec lat 80.” W dalszej części autor negatywnie odniósł się do wokalu Staleya; choć w jego ocenie śpiew wokalisty jest „niesamowicie potężnym narzędziem”, to w „We Die Young” brzmi niczym „Paul Stanley z wrednym kacem”. Z kolei partie gitary Cantrella uznał za „rozdęte i niespójne”[56]. Tom Forsythe z „Guitar” brzmienie gitar w „We Die Young” porównywał do błotnistego wiru rzeki Missisipi[57], zaś dla Roba Andrewsa z „Hit Paradera” tekst był „kontrowersyjny”[58]. Mike Gitter z „Hot Rockers” „We Die Young” charakteryzował mianem „ogromnego, zdesperowanego lamentu”, a jego akordy „wibrują na tle szarego nieba północno-zachodniego Pacyfiku z mrożącą krew w żyłach intencją”[59]. Sam Law z „Kerrang!” stwierdził, że mimo upływu trzech dekad, „We Die Young” „nadal zapewnia niesamowicie ciężkie 153 sekundy”[9].

W ocenie Judith Fisher z „Metal Forces” utwór był „pełzającym, melancholijnym numerem, pełnym pompujących linii basu”[60]. Paul Elliot z „Q” podkreślał, że ze względu na niski strój, a także charakterystyczne riffy Cantrella w „We Die Young” i „Man in the Box”, zespół wypracował wyrazistą dynamikę lat 90.[61] Eli Enis z branżowego czasopisma „Revolver”, analizując utwór, przyznawał: „Patrząc wstecz, można by pomyśleć, że AIC czerpie inspirację z Black Albumu [1991] Metalliki w «We Die Young», ale ten groovemetalowy deptacz był właściwie pierwszy”[5]. Jeden z recenzentów portalu rockmetal.pl pisał: „«We Die Young» to jeden z najjaśniejszych punktów Facelift [1990]. Mocny, energetyczny, świetnie bujający, z przeszywającym ciało odbiorcy wokalem Layne’a Staleya i iście heavymetalowymi zagrywkami Cantrella – prawdziwy hymn dla dorastającej, dekadenckiej młodzieży początków lat 90., z bardzo znamiennym przesłaniem”[62].

Przedwczesna śmierć Staleya w 2002 i Mike’a Starra w 2011 spowodowała, że część krytyków znaczenie utworu interpretowała jako zapowiedź tragicznych wydarzeń[d][66][67]. Alan Ritch wyrażał przekonanie, że „piosenka stała się bolesną rzeczywistością, gdy członkowie Mike Starr i Layne Staley przegrali walkę z uzależnieniem od narkotyków. Gdyby tylko wers «Take another hit / and bury your brother» nie był tak dosłowny”[67]. Vince Neilstein pisał, że „«We Die Young» to idealna uwertura do bogatej kariery Alice in Chains; pierwsza piosenka z ich pierwszego albumu mówi w zasadzie wszystko, co musisz wiedzieć o zespole”[18].

Komercyjny

Tytułowy utwór zyskał uznanie w lokalnych rozgłośniach radiowych, emitujących muzykę rockową oraz metalową[28][68], natomiast minialbum wywarł wpływ na społeczność związaną z heavy metalem[14]. Choć singel dobrze sobie radził w radiu, to, zdaniem Gillian G. Gaar, atrakcyjność zespołu dla szerszej publiczności nie była początkowo widoczna[28].

Po wznowionym wydaniu epki z okazji Record Store Day w 2022, utwór „We Die Young” został odnotowany na dwóch listach brytyjskiej organizacji Official Charts Company (OCC) – 29 kwietnia zadebiutował na 11. pozycji w zestawieniu Official Physical Singles Chart Top 100[69], oraz na 9. miejscu listy Official Vinyl Singles Chart Top 40[70]. Minialbum zajął 30. miejsce w zestawieniu najlepiej sprzedających się płyt winylowych 2022, przygotowanym przez bazę danych Discogs[71].

Wykorzystanie utworu

12 stycznia 2010 „We Die Young” został wydany jako zawartość do pobrania (ang. downloadable content, DLC) dla komputerowej gry muzycznej Rock Band (2007) na platformy Xbox 360, Wii i PlayStation 3, jako część zestawu obejmującego też inne kompozycje zespołu – „Grind”, „Heaven Beside You”, „Last of My Kind” i „Your Decision”[72].

Zestawienia

W 2009 redakcja „Kerrang!” sklasyfikowała główny riff utworu na 53. lokacie w przygotowanym przez siebie rankingu „100 zabójczych riffów, które wstrząsnęły światem”. W uzasadnieniu napisano, że „otwierająca linia gitarowa, ma wiele wspólnego ze sceną hair bandów w Los Angeles, a także z bluesowym grzmotem Tony’ego Iommiego z Black Sabbath. Ten glammowy riff został – z różnych intencji i celów – przeciągnięty przez bulgoczącą, gęstą smołę, aby stworzyć w piosence imponujący nastrój strachu i przerażenia […] W lipcu 1990 ten otwierający utwór z ich debiutanckiego albumu stał się hitem w metalowym radiu i ugruntował pozycję zespołu jako jednej z głównych gwiazd rozwijającej się sceny grunge’owej w ich rodzinnym mieście”[73].

Rok Tytuł Publikacja Pozycja Źródło
2009 „100 zabójczych riffów, które wstrząsnęły światem” „Kerrang!” 53 [73]
2022 „5 najcięższych grunge’owych utworów” „Revolver” 4 [6]
2026 „Najlepsze utwory grunge’owe z każdego roku z lat 1987–1996” Loudwire 1 (1990) [74]

Utwór na koncertach

Utwór „We Die Young” regularnie wykonywany jest podczas wszystkich tras zespołu (na zdj. Alice in Chains w 2018)

„We Die Young” jest wykonywany przez zespół na koncertach od końca lat 80.[75][76] Tim Branom w relacji z występu Alice in Chains na Uniwersytecie Stanu Waszyngton (WSU) w Pullman w stanie Waszyngton z 1 grudnia 1989 pisał: „«We Die Young» przyciąga zgromadzony tłum do headbangu. Ale gdy basista Mike Starr rozpoczyna swój charakterystyczny ruch biegania w kółko, wir, który tworzy, nie może zostać zatrzymany i Layne wkrótce wskakuje w tłum”[77]. 22 grudnia 1990 muzycy wykonali utwór podczas koncertu w Moore Theatre w Seattle[78], a jego zapis ukazał się na VHS Live Facelift (1991), lecz – poza teledyskiem – nie uwzględniono go na płycie[29]. Recenzując koncert Alice in Chains w londyńskim The Town & Country Club z 28 lutego 1993, Mörat pisał na łamach „Kerrang!”, że „w dzisiejszym zestawie jest zbyt mało materiału z ich klasycznego, pierwszego albumu Facelift [1990], ale gdy po «Dam That River» następuje «We Die Young», strach nie jest już «w drodze» [odniesienie do pierwszego wersu kompozycji: Scary is on the wall, scary is on his way]. Strach jest tutaj, w tym pieprzonym budynku z nami, większy niż życie!”[79].

Cantrell w rozmowie z magazynem „Guitar School” wspominał, że przy okazji występu grupy w ramach MTV Unplugged w 1996, muzycy planowali wykonać utwór w wersji akustycznej, jednak zrezygnowali z tego pomysłu z uwagi na ograniczenia czasowe[80]. 10 maja 1996 zespół zagrał występ w talk-show Late Show with David Letterman, w trakcie którego wykonał skrócone wersje „Again” i „We Die Young”[81][82]. Kelsey Chapstick z „Revolvera” pisała, że „choć wydawał się chudy i melancholijny, Staley trzymał to razem, by zapewnić porywający występ, podczas gdy energia jego kolegów z zespołu z nawiązką rekompensowała jego bezruch i introwersję”[82]. Z kolei Dan Epstein z „Rolling Stone” – odnosząc się do tego samego telewizyjnego występu – podkreślał, że „sposób, w jaki rozwala klasyk z Facelift «We Die Young» wywołuje gęsią skórkę. To prawie tak, jakby przynajmniej na chwilę był w stanie ponownie wykorzystać wewnętrzny ogień, który napędzał jego wokal w początkowych dniach”[83].

2 lipca 2006, podczas koncertu w Goffertpark w Nijmegen w ramach Finish What we Started Tour, „We Die Young” został wykonany z gościnnym udziałem wokalisty Tima Williamsa i basisty Kyle’a Sandersa z zespołu Bloodsimple[84].

Lista utworów na singlu

singel CD[36] (CSK 2163):

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„We Die Young”Jerry Cantrell2:32

kaseta[37] (CAT 2095):

Strona A:

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„We Die Young”Cantrell2:32
2.„It Ain’t Like That”Cantrell • Mike Starr • Sean Kinney4:37
3.„Killing Yourself”Layne Staley • Cantrell2:39
9:48

Strona B:

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„We Die Young”Cantrell2:32
2.„It Ain’t Like That”Cantrell • Starr • Kinney4:37
3.„Killing Yourself”Staley • Cantrell2:39
9:48

winyl 12”[38] (CAS 2095):

Strona A:

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„We Die Young”Cantrell2:32

Strona C:

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„It Ain’t Like That”Cantrell • Starr • Kinney4:37
2.„Killing Yourself”Staley • Cantrell2:39
7:16

Personel

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[85]:

Notowania

Lista (2022) Pozycja
Official Physical Singles Chart Top 100 (Wielka Brytania)[69] 11
Official Vinyl Singles Chart Top 40 (Wielka Brytania)[70] 9

Interpretacje

  • Zespół Ektomorf wykonał cover „We Die Young” na minialbumie The Gipsy Way (2010), dołączonym do reedycji płyty What Doesn’t Kill Me... (2009)[86].
  • Formacja Stone Sour nagrała studyjną wersję „We Die Young” na minialbumie Meanwhile in Burbank... (2015)[87].
  • Zespół Cane Hill zarejestrował cover „We Die Young” na potrzeby składanki Decades of Destruction (2016), dołączonej do rocznicowego wydania pisma branżowego „Metal Hammer”[88].

Uwagi

  1. ↑ Jake Brown w książce Alice in Chains: In the Studio (2010) za autora tekstu błędnie wymienia Staleya[7].
  2. ↑ Jak relacjonował po latach Rocky Schenck, kiedy wraz z zespołem wyszedł na kolację, Staley, bez konkretnego powodu, zaczął śpiewać „We Die Young” w stylu broadwayowskiej aktorki Ethel Merman[21].
  3. ↑ Gdy muzycy otrzymali od Columbia Records ofertę kontraktu, nagrali dla wytwórni cztery utwory: „Sunshine”, „Bleed the Freak”, „We Die Young” i „Real Thing”. W ocenie Cantrella to była „świetna taśma”, a nagrania zrealizowali w ciągu jednego dnia, nim Columbia zdążyła przysłać pieniądze[19].
  4. ↑ Staley zmarł (przypuszczalnie) 5 kwietnia 2002 w wyniku przedawkowania mieszkanki heroiny i kokainy, zwanej potocznie speedballem[63]. Z kolei Starr zmarł 8 marca 2011[64]. Przyczyną zgonu było przedawkowanie metadonu i leków przeciwlękowych[65].

Przypisy

  1. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 114.
  2. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 114, 118–120.
  3. 1 2 3 4 Ned Raggett: We Die Young. AllMusic. [dostęp 2011-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-07-04)]. (ang.).
  4. 1 2 Ric Albano: Facelift by Alice in Chains. Classic Rock. [dostęp 2017-12-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-02)]. (ang.).
  5. 1 2 Eli Enis: 15 Greatest Alice in Chains Songs. Revolver. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-02)]. (ang.).
  6. 1 2 Eli Enis: Fan Poll: Top 5 Heaviest Grunge Songs. Revolver. [dostęp 2022-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-06-29)]. (ang.).
  7. ↑ Brown 2010 ↓, Rozdział II. Facelift.
  8. ↑ Tom Lanham. Out of the Box and Into the Dirt. „Reflex”, s. 43, grudzień 1992. ISSN 1054-3465.
  9. 1 2 Sam Law: The 20 Greatest Alice in Chains Songs – Ranked. Kerrang!. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-07-11)]. (ang.).
  10. ↑ Jeff Kitts. Primecuts. „Guitar School”, s. 12, maj 1994. ISSN 1058-0220.
  11. ↑ Tom Forsythe. Without Prejudice Dude!. „RIP”, s. 56, czerwiec 1991. ISSN 0889-5791.
  12. ↑ Beth Nussbaum. When Whips Don’t Hurt. „Rock Scene”, s. 57, kwiecień 1990. ISSN 0090-3353.
  13. ↑ Janiss Garza. Alice in Chains. Seattle Strangeness!. „Rock Beat”, s. 48, 1990. OCLC 861188848.
  14. 1 2 Nick Bowcott. Seattle Do Nicely. „Guitarist”, s. 124, 127, kwiecień 1993. ISSN 0953-7023.
  15. ↑ Jeff Gilbert. In-Chained. „Guitar School”, s. 30, listopad 1991. ISSN 1058-0220.
  16. 1 2 3 Dale Turner. Alice in Chains: Ten Classic Riffs from Jerry Cantrell. „Guitar One”, s. 28, kwiecień 2001. ISSN 1525-3562.
  17. ↑ Katherine Turman. Unchained. „Guitar World”, s. 23, kwiecień 1992. ISSN 1045-6295.
  18. 1 2 3 Vince Neilstein: Remembering Layne Staley: “We Die Young”. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-18)]. (ang.).
  19. 1 2 Breaking the Chains. „Metal Forces”, s. 50, 1990. OCLC 859210254.
  20. ↑ Krzysztof Celiński. Facelift. „Tylko Rock”, s. 36, marzec 1997. ISSN 1230-2317.
  21. 1 2 3 de Sola 2015 ↓, s. 128.
  22. 1 2 3 de Sola 2015 ↓, s. 129.
  23. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 135.
  24. ↑ Melinda Garcia. Video Vixen. „Screamer”, s. 16, październik 1990. OCLC 861225021.
  25. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 107.
  26. ↑ Christopher Walsh. Alice in Chains DVD Inspires Innovative Surround Work. „Billboard”, s. 65, 7 kwietnia 2001. ISSN 0006-2510.
  27. ↑ Alice in Chains – Music Bank: The Videos. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-07-03)]. (ang.).
  28. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gillian G. Gaar. A Band Called Alice. „Goldmine”, s. 55, 58, 5 sierpnia 1994. ISSN 1055-2685.
  29. 1 2 Alice in Chains – Live Facelift. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-09)]. (ang.).
  30. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 136–137.
  31. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 126–128.
  32. 1 2 de Sola 2015 ↓, s. 127.
  33. ↑ Henderson 2016 ↓, s. 61.
  34. ↑ Thompson 2021 ↓, s. 66.
  35. 1 2 Dave Thompson: Standard Catalog of American Records. Krause Publications, 2012, s. 24. ISBN 978-1440232527. (ang.).
  36. 1 2 Alice in Chains – We Die Young (1990, CD). Discogs. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-18)]. (ang.).
  37. 1 2 Alice in Chains – We Die Young (1990, Cassette). Discogs. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-18)]. (ang.).
  38. 1 2 Alice in Chains – We Die Young (1990, Vinyl). Discogs. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-18)]. (ang.).
  39. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 73.
  40. ↑ Jeffrey Ressner. Alice in Chains: Through the Looking Glass. „Rolling Stone”, s. 47, 26 listopada 1992. ISSN 0035-791X.
  41. ↑ Koziczyński 2006 ↓, s. 67.
  42. ↑ Babula 2006 ↓, s. 70; Babula 2018 ↓, s. 53.
  43. ↑ Alice in Chains – We Die Young (1990, VHS). Discogs. [dostęp 2020-09-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-22)]. (ang.).
  44. ↑ Alice in Chains – Would? (1992, CD). Discogs. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-18)]. (ang.).
  45. ↑ Martin C. Strong: The Great Rock Discography. Canongate Books, 1998, s. 11. ISBN 88-09-21522-2. (ang.).
  46. ↑ New Releases: Singles. „Music Week”, s. 17, 6 marca 1993. ISSN 0265-1548.
  47. ↑ Alice in Chains – Them Bones – Vinyl (Poster Bag, 7”, Single + 3 more), 1993. Discogs. [dostęp 2025-10-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-08)]. (ang.).
  48. ↑ Alice in Chains – Them Bones – Vinyl (Blue, 12”, 45 RPM + 3 more), 1993. Discogs. [dostęp 2025-10-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-08)]. (ang.).
  49. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 96.
  50. ↑ Babula 2006 ↓, s. 75.
  51. ↑ Alice in Chains – Nothing Safe: Best of the Box. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-02)]. (ang.).
  52. ↑ Babula 2006 ↓, s. 74; Babula 2018 ↓, s. 57.
  53. ↑ Alice in Chains – Music Bank. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-02)]. (ang.).
  54. ↑ Alice in Chains: ‘Essential’ Collection to Finally See Light of Day. Blabbermouth.net. [dostęp 2020-05-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-24)]. (ang.).
  55. ↑ We Die Young – Record Store Day. Record Store Day. [dostęp 2022-04-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-02-16)]. (ang.).
  56. ↑ Bill Adams: Alice in Chains Discography Part One. Ground Control. [dostęp 2012-11-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-19)]. (ang.).
  57. ↑ Tom Forsythe. No More Than a Feeling. „Guitar”, s. 69, luty 1992. ISSN 1525-5549.
  58. ↑ Rob Andrews. Seattle Rockers Defy the Odds with Debut Disc. „Hit Parader”, s. 22, 1990. ISSN 0162-0266.
  59. ↑ Mike Gitter. Alice in Chains New Band. „Hot Rockers”, s. 72, 1990.
  60. ↑ Judith Fisher. Facelift. „Metal Forces”, 1990. OCLC 859210254.
  61. ↑ Paul Elliott. Facelift. „Q”, s. 140, październik 1999. ISSN 0955-4955.
  62. ↑ Piter Chemik: Alice in Chains „Facelift”. rockmetal.pl. [dostęp 2015-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)]. (pol.).
  63. ↑ Koziczyński 2006 ↓, s. 71–72; de Sola 2015 ↓, s. 292, 296; Yarm 2019 ↓, s. 500–501.
  64. ↑ Yarm 2019 ↓, s. 502.
  65. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 314–315.
  66. ↑ Greg Kot: Rolling Stone Album Guide. Christian Hoard, Nathan Brackett (red.). Fireside, 2004, s. 13. ISBN 0-7432-0169-8. (ang.).
  67. 1 2 Alan Ritch: 30 Years Ago Today: Alice in Chains Release Facelift. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-18)]. (ang.).
  68. ↑ Anderson 2007 ↓, s. 94.
  69. 1 2 Official Physical Singles Chart Top 100 – 29 April 2022–05 May 2022. Official Charts Company. [dostęp 2022-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-05-02)]. (ang.).
  70. 1 2 Official Vinyl Singles Chart Top 40 – 29 April 2022–05 May 2022. Official Charts Company. [dostęp 2022-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-05-02)]. (ang.).
  71. ↑ 50 Best-Selling Records of 2022. Discogs. [dostęp 2023-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-22)]. (ang.).
  72. ↑ Rock Band Adds Alice in Chains Five Pack. IGN. [dostęp 2017-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-06)]. (ang.).
  73. 1 2 100 Killer Riffs That Shook the World. „Kerrang!”, 17 października 2009. ISSN 0262-6624.
  74. ↑ Lauryn Schaffner: The Best Grunge Song of Each Year from 1987 to 1996. Loudwire. [dostęp 2026-08-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-08-01)]. (ang.).
  75. ↑ John Bacus: Alice in Chains First & Last Performances. [dostęp 2023-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-19)]. (ang.).
  76. ↑ We Die Young by Alice in Chains. setlist.fm. [dostęp 2017-04-11]. (ang.).
  77. ↑ Tim Branom: Exclusive: Watch Newly Discovered Alice in Chains Footage from 1989. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)]. (ang.).
  78. ↑ Alice in Chains Setlist at The Moore Theatre, Seattle, WA, USA. setlist.fm. [dostęp 2014-09-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-11)]. (ang.).
  79. ↑ Mörat. Alice in Wonderland. „Kerrang!”, s. 52, 13 marca 1993. ISSN 0262-6624.
  80. ↑ Jeff Kitts. The Soft Parade. „Guitar School”, s. 29, sierpień 1996. ISSN 1058-0220.
  81. ↑ John Bacus: 5/10/96 San Francisco, CA „Late Show with David Letterman”. [dostęp 2018-12-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-02)]. (ang.).
  82. 1 2 Kelsey Chapstick: See Alice in Chains Play „Again”, „We Die Young” on ‘Letterman’ in 1996. Revolver. [dostęp 2021-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-18)]. (ang.).
  83. ↑ Dan Epstein: Alice in Chains’ Layne Staley: 10 Great Performances. Rolling Stone. [dostęp 2023-11-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-09-08)]. (ang.).
  84. ↑ Bloodsimple Members Perform with Alice in Chains in Holland. Blabbermouth.net. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-04)]. (ang.).
  85. ↑ Poligrafia dołączona do minialbumu We Die Young; wyd. Columbia, nr kat. CSK 2163.
  86. ↑ Ektomorf Covers Alice in Chains, Soundgarden on New Single. Blabbermouth.net. [dostęp 2015-01-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-03)]. (ang.).
  87. ↑ Stone Sour to Release Meanwhile in Burbank… EP of Covers in April. Blabbermouth.net. [dostęp 2015-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-02)]. (ang.).
  88. ↑ Korn Covers Faith No More, Asking Alexandria Covers Slipknot on Metal Hammer’s ‘Decades of Destruction’ CD. Blabbermouth.net. [dostęp 2021-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-28)]. (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.