Wojna domowa w Angoli

Sukces MPLA w Angoli sprowokował władze RPA do wsparcia jednostek UNITY. We wrześniu 1975 roku wysłano instruktorów do Silva Porto, a 5 października doszło do pierwszych walk w obronie Nova Lisbona. Operacja Sawanna miała za zadanie zabezpieczyć terytoria pod kontrolą jednostek UNITY, a w wariancie rozszerzonym przejąć całkowitą kontrolę nad państwem. Żołnierze wysłani z RPA służyli pod przykryciem obcej flagi, co w przyszłości zostało zdemaskowane. Zorganizowana została grupa operacyjna Foxbat, wyposażona w 22 samochody pancerne Eland Mk7, które udało się przetransportować na teren Angoli samolotem C-130 Hercules w dniach 13-20 października. Równolegle stworzono grupy operacyjne X-Ray, Beaver oraz Orange. Na samym terytorium RPA powstała grupa operacyjna Zulu. Dokonała ona przekroczenia granicy 14 października i zajęła port w Mocamedes kontrolowany przez jednostki z Portugalii, następnie port Lobito, gdzie dołączyła do grupy Foxbat. W listopadzie pomimo początkowych sukcesów zaczęto napotykać coraz mocniejszy opór. Wysadzone mosty i pogarszająca się pogoda zatrzymały natarcie przed miastem Porto Amboim. Było ono bronione przez żołnierzy pochodzących z Kuby. Do tej pory w 33 dni zdołano pokonać 3159 km. Podczas tego marszu stoczono 21 walk zadając przeciwnikowi straty w wysokości: 210 żołnierzy, 96 rannych i 50 wzięto do niewoli, przy stratach własnych 5 żołnierzy i 41 rannych. Kubańscy żołnierze ustawili zasadzkę pod Ebo na jednostki z UNITY. 25 listopada 1975 roku zniszczyli 7 z 12 posiadanych przez Foxbat pojazdów pancernych. Zestrzelono również samolot Cessna 185D, którym podróżowali: ppor. Williamson i Thompson oraz kapitan Taljaard. Wówczas podjęto decyzję o próbie ominięcia regionu Ebo. 12 grudnia spróbowano szturmu przez rzekę dzięki zbudowanej przeprawie. Szturm zakończył się sukcesem, jednak 15 grudnia 1975 roku postanowieniem politycznym Operacja Sawanna została przerwana.

22 grudnia 1975 roku kubańska artyleria zestrzeliła śmigłowiec SA330C Puma. Załoga kapitana Millbanka po wykonaniu awaryjnego lądowania w okolicy miasta Cela powróciła do swoich jednostek. 4 stycznia 1976 roku w pobliżu Dondo zestrzelony omyłkowo przez jednostki UNITY został własny śmigłowiec. Doprowadziło to do śmierci kapitana Immelmanna, De Witta oraz sierżanta Keletta z brygadierem Potgieterem. Uratowany został major Verster. Grupa X-Ray zajęła miejscowość Luso, gdzie znajdowało się ważne lotnisko pod względem przyszłej logistyki. Grupa Orange próbując ominąć miejsce gdzie zatrzymana została grupa Foxbat skierowała się na wschód kraju. W tamtym kierunku stanęła jednak przed obroną przeciwnika na rzece Cuanza. W tym momencie przerwano natarcie i rozpoczęto obronę własnych pozycji. W momencie kiedy doszło do ujawnienia, że ofensywę prowadzą żołnierze RPA zostało wycofane poparcie administracji USA. Wówczas władze RPA wycofały swoich żołnierzy z zajętych terytoriów do końca marca 1976 roku^[10]. Kampania rebeliantów nie powiodła się, a w czasie od stycznia do marca 1976 roku siły republiki ludowej opanowały większość kraju. Spowodowane to było brakiem wsparcia UNITY. 8 lutego 1976 roku utracono Nova Porta oraz Nova Lisbona o które stoczono ciężkie bitwy. Na zachodzie wojska rządowe zajęły całość wybrzeża, a na wschodzie miasto Luso^[10].

Zwycięskie posunięcia sił MPLA były wsparte atakami lotniczymi kubańskich pilotów na samolotach MiG-21MF. Wykorzystywano do tego pociski rakietowe kal. 57 i 240 mm oraz bomb 250 i 500 kg. 13 marca 1976 dokonano nalotu na lądowisko Gago Couthinho niszcząc samolot Fokker F-27 Friendship 600 (nr 9Q-CLO) rakietą S-24. Samolot był używany do transportu zaopatrzenia przez jednostki FNLA. Pod kontrolą jednostek UNITY pozostały południowy-wschód kraju z złożami diamentów. Udało się zachować bazy w Zambii i Malawi gdzie otrzymywano wsparcie od strony RPA^[10].

W tym samym roku republika ludowa została przyjęta do ONZ i Organizację Jedności Afrykańskiej, co oznaczało formalne uznanie jej niepodległości przez światową opinię^[1].

W reakcji na wykryte wsparcie przez RPA oddziałów UNITY strona reprezentowana przez jednostki MPLA wsparła partyzantów z Organizacji Ludu Afryki Południowo-Zachodniej (SWAPO). Dostała ona wsparcie materialne oraz dostęp do obozów na terenie Angoli w celu organizacji jednostek. 13 kwietnia rozbił się partyzancki samolot Cessna C185D (nr ser.: 743), a 14 sierpnia 1974 roku jednostki SWAPO utraciły śmigłowiec Alouette III (nr ser. 111). W 1975 roku utracono kolejny śmigłowiec Alouette III (nr ser.: 55) który wpadł do jeziora Kariba i uległ zniszczeniu oraz 23 grudnia pilot zawadził o linię wysokiego napięcia doprowadzając do katastrofy drugiego śmigłowca (nr ser.: 37). W celu zminimalizowania zagrożenia ze strony SWAPO władze RPA wysłały 31. i 32. Batalion, które przeprowadziły rajd na terytorium Angoli i przeprowadzali walki z partyzantami, którzy minowali drogi. Podobny rodzaj walki odbywał się na północy Angoli gdzie ścierały się jednostki MPLA z opozycją angolską operującą z Zairu. W celu znalezienia sojusznika w walkach wystosowano oficjalne wsparcie dla Frontu Narodowego Wyzwolenia Kongo (FLNC). W marcu 1977 roku podczas operacji Shaba jednostki FLNC i MPLA zajęły prowincję Shaba, która była w bezpośrednim sąsiedztwie dróg prowadzących do Kolwezi. Inwazja została stłumiona przez Zair przy współudziale wojsk francuskich, belgijskich i marokańskich^[11]. Odbyło się po zabiegach dyplomatycznych prezydenta Mobutu Sese Seko. Francja wykorzystując samoloty C-160 przetransportowała do Zairu 1500 żołnierzy marokańskich, a dodatkowo marokańscy piloci wykonywali loty na samolotach Mirage 5^[12].

W drugiej połowie lat 70 XX wieku z walk wycofała się FNLA^[6]. UNITA z kolei rozwijała swój potencjał militarny, aż w końcu w latach 80. była w stanie zająć rozległe obszary na południu kraju^[1]. Rebelianci operujący w tym regionie wielokrotnie wspierani byli przez rząd RPA, która kilkukrotnie wysyłała swoje wojska na tereny przygraniczne. Ich celem było zwalczanie jednostek MPLA^[1]. W 1977 roku postanowiono zdecydowanie rozszerzyć działania przeciwko jednostkom SWAPO w celu ich likwidacji. W październiku tego roku rozpoczęto operację Kropduif, w której założeniach była likwidacja wrogich obozów w rejonach Eheke z garnizonem szacowanym na około 180 osób. 25 października z samolotów C-160 zrzucono dwudziesto-osobowy oddział uderzeniowy, który rozpoczą atak 32. Batalionu. Przez niecelny zrzut spadochroniarzy musieli oni przejść 20 km aby dotrzeć do celu. W takiej sytuacji atak 32. Batalionu został wcześniej dostrzeżony przez obrońców i doszło do bezpośrednich walk. Gdy pod obóz dotarli skoczkowie przypuszczono atak z innego kierunku niż 32. Batalion. Przez element zaskoczenia udało się wyeliminować około 60 przeciwników przy stracie trójki żołnierzy. Po zakończeniu walk całość żołnierzy została wycofana na bezpieczniejsze pozycje, a polegli zostali zabrani przez śmigłowce. W 1978 roku udało się wykryć w okolicy Cassinga główny obóz SWAPO^[12].

Dzięki uzyskanym informacjom zaplanowana została operacja Alpha, podczas której miano zniszczyć obóz, zlikwidować kierownictwo przeciwnika oraz przejąć ewentualną dokumentację. Ustalono, że odległość obozu wroga wynosi około 250 km od granicy państw. Wybrana zostałą więc do ataku droga w postaci desantu powietrznego. 4 maja 1978 roku o 8:00 zrzucono 300 bomb kulistych przeciwko piechocie o masie 6 kg. Dzięki wykonaniu nalotu podczas porannego apelu doszło do zadania dużych strat w jednostkach będących w obozie, a następnie zrzucono 8 bomb burzących o masie 454 kg z samolotów Buccaneer. Ich celem było otwarcie dróg dla nacierającej piechoty. Następne samoloty jakie dotarły nad obóz to cztery C-130 i pięć C-160, które zrzuciły 250 spadochroniarzy z 2. i 3. Batalionu Spadochronowego. Desant zajął cały obóz zabijając 600 żołnierzy przeciwnika i raniąc około 300. Dla ewakuacji desantu następnie wysłano 13 śmigłowców Puma i 6 Super Frelon. Ich przelot byłby ograniczony przez zapas paliwa, wykorzystano więc ich puste przestrzenie załadunkowe do przewozu dodatkowych beczek z paliwem, które wykorzystano podczas międzylądowania. Po zatankowaniu beczki pozostawiono zwalniając miejsce dla żołnierzy. Straty jakie poniesiono podczas akcji wynosiły 3 zabitych, jednego zaginionego i 11 rannych. Około godziny 13:00 patrolujący okolice samolot Buccaneer wykrył kolumnę przesuwającą się z odsieczą w liczbie około 30 pojazdów w tym pięciu czołgów T-34. Wyruszyła ona z Techamutete i została zaatakowana przez bombowiec, który zniszczył trzy BTR-152. Ten nalot opóźnił na tyle kolumnę z odsieczą, że uzyskano czas aby spadochroniarze mogli zorganizować zasadzkę. Wyeliminowano jeden z czołgów T-34 przy pomocy miny i czterech transporterów używając RPG-7. O godzinie 14:20 drugi bombowiec dokonał nalotu niszcząc kolejne dwa czołgi, działo przeciwlotnicze oraz kilka pojazdów, a samoloty Mirage III przy pomocy działek pokładowych zniszczyły dziesięć BTR-152. Od godziny 15:00 do 18:35 lotnictwo cyklicznie przperowadzało naloty niszcząc całkowicie kolumnę i zabijając około 150 kubańskich żołnierzy^[13].

4 maja 1978 roku 2. Batalion Piechoty natarł na obozy w Chatequera. W tym ataku zadano straty nieprzyjacielowi w wysokości 248 zabitych i 200 wziętych do niewoli przy stratach własnych 2 żołnierzy i 10 rannych. Pomimo że cała akcja Reindeer zakończyła się sukcesem to siły SWAPO wykorzystały informacje o śmierci ludności cywilnej w obozach do walki propagandowej na forum międzynarodowym. Uzyskano w ten sposób wsparcie humanitarne dla rannych i własnych jednostek. Po przeprowadzonej operacji wojskowej i w ziązku z nią zadanych stratach działalność SWAPO zmalała. Jednak zdobyte przez SWAPO doświadczenie nie pozwoliło siłom RPA do powtórzenia akcji w przyszłości. 22 sierpnia 1978 roku przy pomocy wyrzutni rakiet Grad jednostki SWAPO dokonały bombardowania baz w Katima Mulilo. Zginęło wówczas 10 żołnierzy południowoafrykańskich. W ramach odwetu na teren Zambii natarły wojska RPA wspierane przez śmigłowce Alouette III^[13].

3 września 1978 roku Ludowa Armia Rewolucyjna Zimbabwe (ZIPRA) zestrzeliła pasażerski samolot Vickers Viscount 782D (VP-WAS) linii lotniczych Air Rhodesia. Lądowanie awaryjne było nieudane, przez co zginęło 38 z 54 osób na pokładzie. 12 lutego 1979 roku doszło do podobnego incydentu zestrzeliwując samolot tej samej linii lotniczej (nr rej.: VP-YND) w którym zginęło 59 osób. Rodezja będąca w sojuszu z RPA ogłosiła dołączenie się do wojny po swojego sojusznika w wyniku tych dwóch incydentów^[13].

25 lutego 1979 roku trzy samoloty Canberra z RPA zostały przetransportowane na lotnisko w Victoria Falls. Jako uzbrojenie wybrano do zamontowania 300 bomb odłamkowych Alpha. Dołączyły do nich cztery kolejne bombowce rodezyjskie oraz dwa myśliwce Hawker Hunter. Obóz przeciwnika zbombardowano z wysokości 100 metrów, a późniejszy zwiad zameldował o trafieniu około 1800 bomb Alfa oraz pięciu bomb o masie 464 kg. 27 lutego 1979 roku wykorzystano po raz pierwszy samoloty Impala do ataków na przygraniczne obozy partyzanckie na terytorium Angoli. 3 marca 1979 roku rozpoczęto operację Saffraan, która była wymierzona przeciwko jednostkom SWAPO na terenie Zambii. Wsparciem dla jednostek lądowych było dwanaście samolotów Impala Mk II, które umieszczono na lotnisku Mpacha. 6 marca bombardowały one dwa obozy partyzanckie, jednak niecelny nalot bombowców Buccaneer spowodował odwołanie ataku przy pomocy jednostek spadochronowych. Następną operacją, jaką skierowano przeciwko SWAPO był Rekstok I. W dniach 3-13 marca wojska lądowe RPA przekroczyły ponownie granicę Angoli osłaniane i wsparte lotnictwem, które wykonało 25 lotów zrzucając 7300 bomb Alpha^[14].

W maju 1979 roku rozpoczęto operację Shaba II. Miała ona miejsce po tym jak oddziały FLNC zajęły miejscowość Kolwezi wraz z lotniskiem. Podczas próby odbicia miasta wysłano desant 120 zairskich spadochroniarzy z 2. kompani 311. batalionu spadochronowego. Dzięki dobremu przygotowania obrońców większość żołnierzy z desantu zginęła. Prezydent Zairu wystosował prośbę o pomoc Francji, Belgi oraz USA. W tym czasie jednostki FLNC dokonały mordów na cywilach z krajów zachodnich, którzy przebywali na terytorium miasta. W tej sytuacji cztery C-130 i cztery C-160 zrzuciły 700 żołnierzy francuskiej Legii Cudzoziemskiej. Francuscy żołnierze wyparli partyzancke oddziały i przejęli kontrolę nad okolicą. Porozumienie dyplomatyczne jakie wypracowano zobligowało Zair do likwidacji baz dla środowisk opozycyjnych do MPLA, a Angola wycofać miała poparcie dla FLNC. Skutkiem stało się zabezpieczenie półnonej granicy Angoli^[15].

Lotnictwo RPA 6 lipca 1979 roku w ramach operacji Rekstok II bombardowało obiekty w miastach Lubango, Ongavę i Chiede. Utracono wówczas samolot Mirage IIIR2Z (nr ser.: 856). Pilot kpt. Otto Schür katapultował się i zdołał powrócić do własnych jednostek samodzielnie. 7 i 8 lipca 1979 roku Rodezja przeprowadzała operację Cucumber bombardując cele w Zambii, unikając starć z samolotami Shenyang F-6. W dniach 1-8 września 1979 roku lotnictwo RPA wsparło operację Uric która miała zniszczyć infrastrukturę na terytorium Mozambiku. 26 września 1979 roku wysadzono w powietrze skład amunicji w Lubango. 28 października 1979 roku doszło do ewakuacji jednostek specjalnych, które wysadziły dwa mosty w okolicy Serra de Leba i tunel kolejowy Humbia. W ten sposób starano się ograniczyć ilość przewożonego zaopatrzenia dla wrogich jednostek^[16].

Działalność lotnictwa bojowego RPA wymusiła na stronie przeciwnej transport zaopatrzenia pod osłoną nocy. Noc powodała, że samoloty nie operowały od incydentu w nocy z 17 sierpnia 1977 roku kiedy jeden z samolotów rozbił się na poligonie. 7 oraz 15 stycznia 1980 roku bombardowano bazy SWAPO w Chitumba bez większych sukcesów. Było to spowodowane niewystarczającym rozpoznaniem i brakiem dokładnych informacji na temat rozmieszczenia celów. 23 marca utracony został samolot Impala Mk2 (nr ser.: 1050). Powodem było zatkanie filtrów paliwa. 12 kwietnia ten sam pilot musiał katapultować się z samolotu Mirage IIICZ podczas treningu. 25 kwietnia podczas nalotów na cele naziemne, trafiony został samolot Impala Mk2. Pomimo katapultowania pilot samolotu zginął uderzając głową o owiewkę. W dniach 30 kwietnia do 23 maja wojska lądowe zajęły bazę Savate. 10 czerwca 1980 roku oficjalnie rozpoczęto operację Scpetic przeciwko SWAPO poczas której, siłami grup taktycznych miano zniszczyć trzynaście obozów w rejonie Chifufua oraz Chitumbo. Trzy dni wcześniej około godziny 10:00 samoloty Mirage F1AZ zbombardowały bazę oznaczoną jako QFL natomiast inny samolot Mirage III potwierdził zainstalowanie w Lumbada pocisków S-125 Newa. Z racji braku reakcji systemu przeciwlotniczego i braku dokładnych fotografii uznano, że nie zostały one jeszcze uruchomione i przygotowane do działania. Stanowiły jednak realne zagrożenie w przyszłości dla lotnictwa RPA. Około godziny 17:00 zgłoszono odpalenie trzech rakiet z systemów S-125, które pomimo uszkodzeń samolotów Mirage nie zestrzeliły żadnego z nich. Po napotkaniu angolskich myśliwców MiG na patrolach, postanowiono wycofać z lotów bombowce Buccaneery. W ten sam dzień rozpoczęły dodatkowo natarcie jednostki lądowe. 20 czerwca 1980 roku uszkodzony został samolot Impala Mk 2. Pilot Thomas katapultował się i powrócił samodzielnie do własnych jednostek. Operację Scpetic zakończono oficjalnie 1 lipca 1980 roku. Cele jakie osiągnięto to zadanie strat SWAPO w wysokości 380 żołnierzy i przejęcie lub zniszczenie dużej ilość zaopatrzenia^[17].

Na początku roku 1981 działania RPA opierały się na małych operacjach rajdowych w rejony przygraniczne. Operacje wymierzone były przeciwko lokalnym wrogim oddziałom. Operacja Protea miała za zadanie zajęcie Angoli w rejonie przygranicznym z terytorium Afryki Południowo-Zachodniej. Jako pierwsze cele wyznaczono zajęcie rejony Xangongo i Ongiva. W celu zabezpieczenia obszaru zaplanowano głębsze uderzenie na wschód. Celem było oczyszczenie okolicy z wrogich jednostek, a po wykonaniu zadania odwrót w rejon dwóch głównych miast. Pierwsze naloty miały zniszczyć obronę przeciwlotniczą jednostek FAPLA przy pomocy pocisków AS-30. 24 sierpnia rozpoczęto natarcie wojsk lądowych w kierunku Peu-Peu. Naloty lotnictwa uszkodziły most na rzece Cuamato co odcięło możliwość szybkiego przerzutu dodatkowych jednostek do obrony. 26 sierpnia 1981 rozpoczęto szturm na Chibembe, a następnego dnia Ongive. Oba szturmy poprzedzone zostały atakiem samolotów Mirage IIICZ. 28 sierpnia zniszczono radar w Chibemba. W ciągu 11 dni operacji wykonano 1112 lotów bojowych, zrzucając 333 tony bomb oraz wystrzeliwując 1174 rakiety. Wojska lądowe RPA straciły 12 żołnierzy i 64 rannych. Straty zadane przeciwnikowi oceniono na 831 zabitych i 25 rannych, 240 pojazdów i 3 tysiące ton zaopatrzenia^[18].

Operacja Daisy miała w założeniu zniszczenie bazy SWAPO obok Chitequeta. 3 listopada 1980 roku dokonano desantu w Ionde, gdzie zajęte zostało lądowisko. 4 listopada przystąpiono do desantu w Chitequeta. 6 listopada Siły Powietrzne RPA dokonały pierwszego zestrzelenia kubańskiego MiG-21 za pomocą działek pokładowych. 17 listopada oficjalnie zakończono Operację Daisy po zabiciu 70 żołnierzy SWAPO i likwidacji bazy. Jednostki powietrzne wykonały 272 loty bojowe. 30 listopada 1980 dokonano wysadzenia zbiorników paliwa w Luandzie przez RPA^[19].

5 stycznia 1982 roku ogniem z ziemi przy pomocy karabinów AK-47 zdołano zestrzelić śmigłowiec SA330L Puma (nr ser.168). W marcu rozpoczęto operację Super, w ramach której miano ograniczyć możliwości przemieszczania się partyzantów SWAPO z Namibe do Afryki Południowo-Zachodniej. 9 marca jednostka rozpoznawcza RPA w sile 10 ludzi wykryła ruchy oddziałów wroga. Zwiadowcy zostali jednak wykryci i zmuszeni do walki. Podczas wymiany ognia, wsparcia udziali żołnierze z 32. Batalionu wraz z lotnictwem. Udało się zadać straty na poziomie około 200 zabitych z własnymi stratami na poziomie trzech żołnierzy. Siły powietrzne rozpoczęły operację Rekstok III. 13 maja wysadzono w powietrze śmigłowiec Mi-8. 14 maja dokonano zniszczenia linii kolejowej obok miasta Jamba. 15 maja zbombardowano Cassingę i Mulondo. 16 maja zbombardowano Cahmę, Jambę, Evale i Ionde. W ten sposób próbowano wyeliminować część dowództwa, które szykowało w sztabie plany kontrofensywy. 21 lipca zbombardowano posterunki w Cahamie. 22 lipca zbombardowano Mupe, gdzie według niepotwierdzonych infomracji miał znajdować się sztab SWAPO. Po zakończeniu operacji Meebos 25 sierpnia udało się zlikwidować około 345 żołnierzy wroga przy stratach własnych wynoszących 29 osób^[20].

Rok 1983 rozpoczął się bez większych operacji wojskowych. Lotnictwo prowadziło loty patrolowe starając się niszczyć kolumny transportowe partyzantów. Zmusiło to jednostki SWAPO do transportu zaopatrzenia tylko bezksiężycowe noce aby nie zdradzać swoich pozycji. 23 maja podczas operacji Skewre w Mozambiku eksplodował samochód-pułapka zabijając 18 osób. Zamach ten skierowany był przeciwko dowództwu Sił Powietrznych RPA przez członków Afrykańskiego Kongresu Narodowego (ANC). W ataku odwetowym, po zamachu, przy pomocy lotnictwa zabito 41 członków ANC, 17 obywateli Mozambiku i 8 cywilów^[21].

Początek lat 80 XX wieku pozwolił organizacji UNITA na odbudowanie jednostek bojowych dzięki wsparciu ze strony RPA. Jeszcze końcem lat 70 XX wieku pierwszym sukcesem bojowym było zestrzelenie śmigłowca Mi-8T (nr boczny H06) w dniu 17 maja 1978 roku. W zestrzeleniu zginął kubański pilot porucznik Emilio Gonzalez Rivas zwraz z 10 żołnierzami. 15 marca 1981 roku zestrzelony został samolot MiG-21MF. W 1982 roku zestrzelono dwa śmigłowce Mi-8. Angolskie siły rządowe (FAPLA) były nie przygotowane na ofensywne ataki ze strony UNITY. W styczniu 1982 roku UNITA wypchnęła z regionu Lumbala-N'Guimbo wrogie bojówki i podjęła próbę zajęcia Lueny. Od tego momentu oddziały organizacji UNITA przybrały formę zbliżoną do regularnej armii. 1 sierpnia 1983 roku przeprowadzono oblężenie miasta Cangamba. Dzięki skutecznej obronie garnizonu nie zdołano zdobyć miasta do 14 sierpnia. Tego dnia lotnictwo rozpoczęło bombardowania wzniesionych umocnień obronych. Po nalotach bombowych straty FAPLA wynosiły 829 zabitych i 300 żołnierzy, którzy trafili do niewoli. Przez jednak wysokie straty własne siły UNITY nie przystąpiły do pościgu za wycofującymi się jednostkami wroga. W czasie walki o miasto Cangamba siły UNITY straciły 2 śmigłowce Mi-8 i samolot An-26. W sierpniu 1984 roku przeprowadzono siłami organizacji FAPLA próby kontrataków w regionie Cazombo podczas których stracono dwa MiG-21 i jeden Mi-8T. 12 marca 1985 roku UNITA zestrzeliła jeden samolot MiG-23M i następny 17 kwietnia^[22].

Jednostki FAPLA stworzyły system obozów dla swoich jednostek na linii Cahama-Mulondo-Cuvelai. W drugiej linii okopały się jednostki SWAPO. 12 grudnia 1983 roku jednostki RPA zajęły miasteczko Quiteve, z którego 16 grudnia rozpoczęto marsz przeciwko jednostkom FAPLA, które równolegle ruszyły do kontrataku. Ostrzał z czołgów i piechoty z regionu Mulondo został jednak powstrzymany przez lotnictwo RPA. W odpowiedzi artyleria używana przez FAPLA powstrzymała jednostki lądowe RPA. 16 grudnia 1983 roku rozpoczęto oblężenie bazy położonej w pobliżu Cahamy. Ostrzeliwano go zrówno artylerią i przy pomocy samolotów. 20 grudnia 1983 roku z obozu SWAPO w Chimbemba poprowadzono kontratak przy pomocy czołgów T-54. Został on jednak zatrzymany przy pomocy dział kal. 90 mm. 27 grudnia 1983 roku samoloty RPA bombardowały bazę Cuvelai, próbując wesprzeć jednostki lądowe. 1 stycznia 1984 roku nie udało się sprowokować przeciwnika do opusczenia umocnień więc postanowiono wycofać się spod Cahama i skierować żołnierzy w kierunku Cuvelai. Powodem zmian był rozkaz zdobycia tej baz, a nie tylko samo izolowanie jej od reszty regionu. 3 stycznia 1984 roku rozpoczęto naloty bombowe, które zniszczyły 75% zgromadzonej w obozie artylerii. Następnego dnia szturmem zdobyto całą bazę po odparciu czołgów T-55. Wraz z bazą zdobyty został sprzęt o wartości 5 milionów dolarów w tym kilka T-34 i zestaw rakietowy 9K31 Strela-1. W czasie operacji Ascari zginęło 426 żołnierzy FAPLA, 45 żołnierzy SWAPO i 5 kubańskich żołnierzy. RPA straciło w tych samych walkach 25 zabitych, 94 rannych. 31 stycznia 1984 roku podpisano w Zambii porozumienie o zawieszeniu broni, a 16 lutego zawarto układ w którym Angola miała zatrzymać ataki jednostek SWAPO, a RPA wycofać wojska za swoje granice^[23].

Rząd Angoli uznał za głównego przeciwnika wszelkiego rodzaju jednostki i bojówki spod oznaczeń UNITY. Jej działalność partyzancka powodowała brak stabilności gospodarczej kraju. W styczniu 1984 roku podpisano umowy handlowe z ZSRR na zakup dla FAPLA czołgów T-55, MiG-23, Su-22 i Mi-24. Po przeszkoleniu personelu na nowe uzbrojenie, zostało ono wysłane przeciwko partyzantom. 22 czerwca 1985 roku doszło do wysadzenia w powietrze samolotu MiG-21 na lotnisku Huambo. Pod koniec lipca 1985 roku strona rządowa rozpoczęła ofensywę przeciwko jednostkom UNITA oraz ich głównej bazie w miejscowości Jamba. Pięć brygad skierowano do walki w kierunku Cazombo, a 15 sierpnia cztery brygady wyruszyły w kierunku miasta Mavinga. Siły Powietrze RPA w celu wsparcia sojusznika dostarczało jego żołnierzom zaopatrzenie i w miarę możliwości zapewniło transport. 19 września jednostki FAPLA zajęły miejscowość Cazombo. W połowie września jednostki Angoli znalazły się 30 km od Mavingi na piaszczystych terenach kraju, gdzie były zaopatrywane drogą powietrzną. Atak na miasto Mavanga załamał się 7 października co doprowadziło do odwrotu. W czasie operacji jego zdobycia zginęło 2326 żołnierzy i stracono 32 czołgi i około 100 pojazdów pancernych. Straty UNITY wynosiły około 500 poległych^[24].

Armia Angoli na początku roku skupiła się na reorganizacji jednostek wojskowych i opracowywaniu planów prowadzenia konfliktu. Garnizony kubańskie wzrosły do 45 000 żołnierzy. Umożliwiło wysłanie większej ilości własnych jednostek na front. Dodatkowo wzmocniona została obrona przeciwlotnicza miast i obiektów wojskowych. Jednostki UNITY równolegle prowadziły szkolenia i uzupełnienia do tego stopnia, że rozpoczęto ponownie lokalne ataki poza walką partyzancką. W maju w okolicy Cuito Cuanavale oraz Luena jednostki FAPLA zebranych zostało około 20 000 żołnierzy, którzy rozpoczęli atak na miasto Mavinga. Po bardzo powolnym marszu atak został zatrzymany na rzece Cuaio. Powodem wstrzymania ataku, było wysadzenie mostu przez siły RPA w dniu 9 sierpnia. Jednostki musiały powrócić na umocnione pozycje^[25].

Plan operacji ponownie zakładał użycie wojsk zmechanizowanych przeciwko jednostkom UNITY. Jednostki te otrzymały jednak wzmocnione przez samobieżną artylerię przeciwlotniczą. Angola rozbudowała również lotnisko w Cuito Cuanavale. Ofensywa pierwotnie miała się rozpocząć w lipcu 1987 roku. Siły jakie wyznaczono do działania to 9 brygad zmechanizowanych FAPLA (po 1900 żołnierzy każda) z rezerwą o równorzędnej sile. Cztery brygady skierowano do ataku na Cazombo z Lueny, a pięć brygad miało atakować miasto Mavingę wyruszając z Cuito Cuanavale. Pierwsze cztery brygady zostały zatrzymane przez wojska UNITY pod Lucusse w sierpniu. Drugie natarcie podzielone zostało na dwa kierunki i podeszło na 20 km od miasta. Obrona miasta w sytuacji takiego zagrożenia dostała jako wsparcie 20. brygadę przysłaną z RPA wraz z pułkiem artylerii^[26].

Od 9 września do 7 października wojska RPA rozbiły angolską 21. brygadę, a następnie 41. brygadę pancerną. Zadane straty wynosiły 1059 zabitych żołnierzy, 2118 rannych oraz zniszczono: 61 czołgów, 7 wozów bojowych BMP-1, 53 transportery BTR-60, 23 pojazdy BRDM-2 i 20 wyrzutni BM-21. Straty po stronie obrońców (RPA + UNITA) wyniosły 17 poległych i 41 rannych. 5 października przejęto zestaw przeciwlotniczy 9K33 Osa. FAPLA po odwrocie zajęła pozycje przed Cuito Cuanavale. Gdy rozbudowane lotnisko znalazło się w zasięgu dział G-5 rozpoczęto jego ostrzał w celu uniemożliwienia jego wykorzystywania. UNITA przeprowadziła trzy szturmy na bazę z lotniskiem. Nie udało się jednak jej zdobyć i osiągnąć całkowitej dominacji^[27].

27 listopada 1987 roku RPA rozpoczęła walki obok rzeki Cuito. Celem była eliminacja jednostek angolskich. Przełom roku jednak obniżył efektywność żołnierzy z RPA, a w tym czasie strona angolska dostała dodatkowe wsparcie z Kuby w postaci żołnierzy. 13 stycznia 1988 roku wyparto angolską 21. brygadę. 14 lutego 1988 roku przy pomocy czołgów Olifant zmuszono angolska 59. brygadę do odwrotu z powodu wysokich strat. 20 lutego 1988 roku zestrzelony został nad bazą Cuito Cuanavale Mirage F1 przy pomocy zestawu 9K35 Strieła-10. 25 lutego 1988 roku wojska RPA ponownie zaatakowały angolską 59. brygadę i 25. brygadę wypychając pierwszą z nich za pobliską rzekę, a drugą spychając w tym samym kierunku. 29 lutego 1988 roku wykonano trzeci raz ten sam atak jednak z powodu złych warunków atmosferycznych doszło do jego szybkiego zakończenia. Od dnia 13 marca 1988 roku jednostki RPA próbowały zniszczyć stanowiska jednostek FAPLA lecz z powodu braku sukcesów trwało to aż do 12 maja, kiedy nastąpiło wyczerpanie jednostek i początek wycofania żołnierzy RPA bliżej granicy własnego państwa. 23 maja 1988 roku kolejny atak załamał się gdy jednostki RPA weszły na pola minowe i znalazły się dodatkowo pod ostrzałem artylerii wroga. Od 22 czerwca 1987 roku do 9 kwietnia 1988 roku wojska RPA podczas walk zabiły 4392 żołnierzy wroga, zniszczyło 84 pojazdy opancerzone, 377 nieopancerzone, 10 wyrzutni BM-21, 5 radarów, 7 pojazdów 9K33 Osa, 3 pojazdy 9K31 Strela-1 oraz 5 pojazdów 9K-35 Strieła-10 przy stratach własnych 40 żołnierzy i 114 rannych. Z końcem sierpnia wojska RPA wycofały się z Angoli^[28].

28 czerwca 1985 roku SWAPO wysadziła w powietrze przepust obok Oshakati. Przeciwko nim interweniowały jednostki RPA oraz miejscowe bojówki zabijając 57 przeciwników przy stracie jednego żołnierza. W dniach 15-22 września 101. Batalion stworzony z ludu Owambo zabił 15 partyzantów, a 105 wziął do niewoli. W czerwcu 1988 roku RPA i FAPLA podpisało zawieszenie broni. W jego założeniach miano wycofać wojska RPA i Kuby do swoich państw oraz uzyskanie przez Namibię niepodległości. 31 marca 1989 roku na terytoria opuszczane przez zagraniczne siły po rezolucji ONZ nr 435 wtargnęły jednostki SWAPO w sile około 1500 osób. W dziewięć kolejnych dni podczas walk zabito około 250 bojowników przy stratach 22 żołnierzy. 21 marca 1990 roku Namibia ogłosiła niepodległość. SWAPO startujące jako partia polityczna uzyskało 57% głosów^[29].

UNITA przez cały czas wspierana była przez Stany Zjednoczone, co pozwoliło na kontynuowanie walki na terenie Angoli. W połowie 1989 roku siły FAPLA po raz kolejny dotarły pod Mavingę, którą zdobyto 4 lutego 1990 roku. Jednak zostały one pozbawione szlaków zaopatrzeniowych i już w maju rozpoczęto odwrót. Po przerwaniu wspierania rządu Angoli przez Kubę i ZSRR rozpoczęto kolejne ofensywy jednostek UNITY. Początkiem 1991 roku próbowano opanować bezskutecznie miasto Luena. Z powodu braku sukcesów obu stron w maju 1991 roku podpisano umowę o zawieszeniu broni. Przeprowadzone miały zostać wolne wybory, a jednostki UNITY wcielone do FAPLA. W 1991 roku wprowadzono system wielopartyjny i podpisano porozumienie kończące wojnę domową. W 1992 roku odbyły się wybory parlamentarne i prezydenckie. Wybory przeprowadzono w obecności obserwatorów ONZ. Okazały się one zwycięstwem rządzącej partii i dotychczasowego prezydenta José Eduardo dos Santosa. UNITA zakwestionowała wynik wyborów i zerwała porozumienie z 1991 roku^[1]. Oficjalny rząd otrzymał uznanie USA natomiast UNITA została poparta jedynie przez Zair. Jednostki UNITY zajęły połowę kraju oraz miasto Cafunfo z kopalniami diamentów. Rząd angolski najął najemników z RPA przeciwko jednostkom UNITY. 15 lipca 1994 roku odbito miasto Cafunfo. W listopadzie przeprowadzono ofensywę, która zepchnęła jednostki UNITY zmuszając ich dowództwo do podpisania rozejmu. Działania wojenne zakończono w 1994 podpisaniem porozumienia pokojowego w Lusace. Już cztery lata później walki wybuchły z nową siłą po zakupie sprzętu w ZSRR przez obie strony. We wrześniu 2000 roku zajęto większość baz UNITY i zmuszając resztki żołnierzy do rozproszenia się. 22 lutego 2002 miała miejsce śmierć Jonasa Savimbi – przywódcy UNITA, co doprowadziło do zakończenia wojny^[30].

Pierwsze od 1992 roku wybory odbyły się w 2008. Rezultaty wskazały na wielkie zwycięstwo rządzącej partii MPLA, która uzyskała 82% oddanych głosów. Główna partia opozycji, UNITA, otrzymała poparcie zaledwie 10% wyborców^[31].