Wojna dronowa

Operatorzy ukraińskiej Grupy „Alfa” z wielowirnikowym dronem FPV podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2023 roku

Wojna dronowa – forma działań wojennych, obejmująca wykorzystanie robotów wojskowych i systemów bezzałogowych. Roboty mogą być zdalnie sterowane przez operatora lub mieć różne poziomy autonomii w trakcie misji. Do systemów wykorzystywanych w takich działaniach należą między innymi: bezzałogowe bojowe statki powietrzne (UCAV), bezzałogowe statki powietrzne (UAV), bezzałogowe pojazdy lądowe (UGV), bezzałogowe pojazdy nawodne (USV) oraz bezzałogowe pojazdy podwodne (UUV)[1]. Współczesna wojna dronowa nie ogranicza się przy tym wyłącznie do domeny powietrznej, lecz obejmuje również systemy lądowe, nawodne i podwodne[2][3].

Taktyka użycia

Wojna dronowa obejmuje nie tylko sam dobór platform, ale także specyficzne sposoby ich użycia. Należą do nich m.in. jednoczesne ataki wielu bezzałogowców w roju, wykorzystanie małych dronów do zrzutu amunicji lub obserwacji na bardzo małej wysokości, użycie dronów do naprowadzania artylerii i rozpoznania w czasie rzeczywistym, a także stosowanie platform jednorazowych do uderzeń na cele punktowe[4][5][6].

W działaniach bojowych coraz większe znaczenie zyskują również taktyki antydronowe realizowane przez inne bezzałogowce. Obejmują one m.in. przechwytywanie, taranowanie, zakłócanie działania przeciwnika oraz użycie wyspecjalizowanych platform do zwalczania dronów rozpoznawczych i uderzeniowych[7][8].

W części konfliktów i operacji antyterrorystycznych drony były wykorzystywane także do zabójstw celowanych. Ten sposób użycia stał się jednym z najbardziej dyskutowanych aspektów wojny dronowej ze względu na konsekwencje prawne, polityczne i etyczne[9].

W różnych źródłach z drugiej połowy lat 2010. i początku lat 2020. jako państwa posiadające operacyjne UCAV wskazywano m.in.: Chiny, Francja, Grecja, Indie, Iran, Irak, Izrael, Włochy, Pakistan, Polska, Rosja, Korea Południowa, Turcja, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania oraz Ukraina[10][11][12][13].

Drony znajdują zastosowanie w różnych operacjach wojskowych, m.in. w wojnie elektronicznej, neutralizacji niewybuchów (EOD), jako cele treningowe oraz w logistyce. Najczęściej są jednak wykorzystywane w misjach rozpoznawczych, obserwacyjnych i wskazywania celów, a także innych zadań w ramach ISTAR, umożliwiając bezpośrednie ataki na cele jako element łańcucha rażenia lub w ramach współdziałania załogowo-bezzałogowego[14]. Ataki z użyciem dronów mogą być prowadzone z użyciem specjalnie projektowanych UCAV, amunicji krążącej, dronów jednokierunkowych czy też uzbrojonych komercyjnych UAV zrzucających amunicję lub prowadzących atak z powietrza[15]. Drony o dużym udźwigu mogą być również wykorzystywane do przerzutu zaopatrzenia lub ewakuacji rannych z pola walki[16][17]. Mniejsze drony, takie jak SUAV (małe UAV) i MAV (miniaturowe UAV), dzięki swojej przenośności mogą być używane do operacji wsparcia na małej wysokości i krótkim dystansie. Większe drony mogą pełnić rolę „okrętu-matki”, przenoszącego i wypuszczającego mniejsze drony, lub też mogą być wyposażone w środki wojny elektronicznej, takie jak regenerator sygnałów[18][19]. Wiele dronów może działać i atakować jednocześnie w ramach roju dronów[20], a część systemów autonomicznych, zaliczanych do broni autonomicznej (LAW), wykorzystuje wojskowe zastosowania sztucznej inteligencji.

Aspekty ekonomiczne

Jednym z najważniejszych wyróżników współczesnej wojny dronowej jest obniżenie kosztu wejścia do działań powietrznych dzięki wykorzystaniu małych, stosunkowo tanich i łatwo zastępowalnych bezzałogowych systemów, często opartych na komponentach komercyjnych i technologiach podwójnego zastosowania. W analizach wojny rosyjsko-ukraińskiej podkreślano, że szczególne znaczenie uzyskały nie tylko pojedyncze zaawansowane platformy, lecz także masowe użycie niewielkich dronów do rozpoznania, korekty ognia artyleryjskiego i bezpośredniego rażenia celów, co przesunęło akcent z wysokiego stopnia zaawansowania pojedynczego systemu na skalę użycia, szybkość zastępowania strat i możliwość bieżącej adaptacji[21][22][23].

W literaturze wskazuje się zarazem na wyraźną asymetrię kosztów między atakiem a obroną. Tania amunicja krążąca i drony jednokierunkowego ataku mogą wywoływać skutki militarne i gospodarcze nie tylko przez bezpośrednie trafienia, ale także przez zmuszanie przeciwnika do stałego angażowania kosztownych środków obrony przeciwlotniczej, zużywania zapasów, przeciążania sensorów i utrzymywania gotowości bojowej przez długi czas. Analizy rosyjskich uderzeń na Ukrainę wskazywały, że nawet przy niskim odsetku trafień tanie drony typu Shahed mogą pozostawać kosztowo efektywnym środkiem prowadzenia kampanii wyniszczającej i saturacyjnej[24][25][26].

Badacze zwracają także uwagę, że ekonomika wojny dronowej nie sprowadza się do ceny pojedynczego statku powietrznego. O skuteczności decyduje cały „kompleks” obejmujący oprogramowanie, łączność, sensory, integrację z rozpoznaniem i ogniem artylerii, zaplecze techniczne oraz zdolność do częstych modyfikacji. W analizach wojny w Ukrainie podkreślano, że przeciwdziałanie dronom szybko wymusza aktualizacje oprogramowania, logiki działania, sensorów i radii, niekiedy w cyklu liczonym w tygodniach, a przewagę uzyskują państwa i formacje zdolne do szybkiego testowania, zamawiania i skalowania rozwiązań komercyjnych oraz ograniczania kosztów długich cykli rozwojowych typowych dla tradycyjnego przemysłu zbrojeniowego[27][28].

Istotny jest również wymiar przemysłowy i logistyczny. Badania szczątków uzbrojenia używanego w Ukrainie wskazywały na szerokie wykorzystanie komponentów pochodzenia zagranicznego oraz komercyjnie dostępnych elementów elektronicznych, co wiąże ekonomikę wojny dronowej z globalnymi łańcuchami dostaw, kontrolą eksportu i skutecznością sankcji gospodarczych. Oznacza to, że zdolność do prowadzenia długotrwałej wojny dronowej zależy nie tylko od możliwości produkcji płatowców, ale także od dostępu do elektroniki, silników, sensorów i systemów łączności[29].

W odpowiedzi na tę asymetrię w literaturze postulowano rozwijanie warstwowej obrony przed dronami, łączącej pasywne środki ochrony, walkę elektroniczną, zakłócanie łączności i nawigacji, metody soft kill, broń strzelecką i artyleryjską oraz tańsze efektory przechwytujące. Jednocześnie wskazywano, że proste porównywanie ceny drona z ceną rakiety przechwytującej może prowadzić do zbyt daleko idących uproszczeń, ponieważ opłacalność obrony zależy także od wartości chronionego celu, skutków ewentualnego trafienia i struktury całego systemu obrony powietrznej[30][31].

Podobną logikę niskokosztowej presji i wymuszania kosztów po stronie obrońcy wskazywano również w analizach irańskich kampanii dronowych, w których masowe fale dronów jednokierunkowych służyły nie tylko do rażenia wybranych celów, lecz także do długotrwałego obciążania systemów obronnych przeciwnika[32].

Elementem obniżania kosztów jednostkowych stało się także zastępowanie kosztownych kompozytów prostszymi materiałami konstrukcyjnymi, takimi jak tektura falista, pianka i sklejka. Australijski system Corvo PPDS, dostarczany Ukrainie jako niskokosztowy i zużywalny bezzałogowiec logistyczny, był według producenta dostarczany w formie płaskich zestawów, miał zasięg do 120 km, a po informacji zwrotnej z Ukrainy został zaadaptowany także do misji rozpoznawczych[33]. Podobną logikę przyjęła Rosja, wykorzystując tanie drony z pianki i sklejki do wykrywania ukraińskiej obrony powietrznej, filmowania skutków uderzeń i działania jako cele pozorne; według ukraińskiego wywiadu wojskowego mogły one kosztować około 10 tys. dolarów za sztukę, czyli znacznie mniej niż środki przeciwlotnicze potrzebne do ich zwalczania[34]. Analiza Institute for Science and International Security wskazywała, że użycie sklejki i pianki ułatwiało Rosji masową produkcję dronów-imitatorów, przy jednoczesnym zachowywaniu droższych materiałów kompozytowych dla ważniejszych systemów uzbrojenia[35].

W Japonii ten trend znalazł odzwierciedlenie w programach tanich dronów szkoleniowych i zużywalnych. Japońska Agencja ds. Zamówień, Technologii i Logistyki Obronnej prezentowała AirKamuy 150 jako stałopłat wykonany z tektury, niskokosztowy, nadający się do masowej produkcji, o niskiej sygnaturze radarowej i podczerwonej, przeznaczony m.in. do treningu zwalczania bezzałogowców, zadań logistycznych w obszarach wysokiego ryzyka oraz jako amunicja krążąca[36]. W 2026 roku japońska spółka JISDA przedstawiła natomiast stałopłat ACM-01 „Shiraha” o drewnianej konstrukcji płatowca i rozpiętości 1,9 m, projektowany jako tani dron treningowy i krótkodystansowy; producent podawał koszt wytworzenia podstawowej konfiguracji na poziomie 70 tys. jenów i wskazywał, że konstrukcja ma umożliwiać szkolenie z uwzględnieniem strat, napraw i szybkiej wymiany sprzętu[37].

Wczesne etapy rozwoju

Przed upowszechnieniem uzbrojonych dronów w ramach wojny z terroryzmem bezzałogowce były wykorzystywane głównie do rozpoznania, obserwacji i wskazywania celów. Stopniowe przejście od platform zwiadowczych do uderzeniowych było jednym z kluczowych etapów rozwoju współczesnej wojny dronowej[38.1].

We wczesnych latach XXI wieku uderzenia z użyciem dronów były domeną wojsk Stanów Zjednoczonych w ramach wojny z terroryzmem; wykorzystywano w nich pociski powietrze–ziemia przeciw celom naziemnym w państwach takich jak Afganistan, Libia, Pakistan, Somalia, Syria i Jemen[39]. Wojna dronowa ewoluowała i szybko się upowszechniła w latach 2010. i 2020., a państwa takie jak Azerbejdżan[40], Chiny, Iran, Rosja, Turcja i Ukraina zaczęły wykorzystywać drony na coraz większą skalę. Grupy zbrojne, takie jak Państwo Islamskie i Huti, a także zorganizowane grupy przestępcze (np. meksykańskie kartele), również używały dronów do ataków na przeciwników oraz do celów logistycznych[41][4].

W Syrii w 2020 roku, podczas operacji „Wiosenna Tarcza” (ang. Spring Shield), Turcja użyła UCAV w skoordynowanych działaniach przeciw regularnym siłom syryjskim. W analizach konfliktów epizod ten bywa wskazywany jako jeden z pierwszych przykładów szerokiego zastosowania dronów uderzeniowych na klasycznym polu walki, obejmującego wykrywanie celów, wsparcie wojsk lądowych oraz współdziałanie z artylerią i środkami walki elektronicznej[42][43].

Niemniej to właśnie rosyjska inwazja na Ukrainę w 2022 roku bywa określana jako pierwsza pełnoskalowa wojna dronowa albo pierwsza wojna dronowa o wysokiej intensywności[44]. Od początku obie strony używały wielu typów bezzałogowych statków powietrznych, w tym dronów stałopłatowych dalekiego zasięgu oraz krótkodystansowych, wielowirnikowych dronów FPV[45][46].

Głównym powodem, dla którego badacze opisywali wojnę rosyjsko-ukraińską jako pierwszą „wojnę dronów”, jest skala i intensywność ataków oraz wpływ tych doświadczeń na zmianę taktyk współczesnej wojny konwencjonalnej[47][48][49]. Ukraina stała się pierwszym państwem, które w czerwcu 2024 roku utworzyło nowy rodzaj sił zbrojnych dedykowany wyłącznie wojnie dronowej – Siły Systemów Bezzałogowych (Сили безпілотних систем)[50], a wkrótce potem, w listopadzie 2025 roku, Rosja utworzyła własne Wojska Systemów Bezzałogowych Rosji (Войска беспилотных систем)[51]. Wojna rosyjsko-ukraińska pokazała, że drony silnie wpływają na tradycyjne doktryny wojskowe, a część komentatorów porównuje ich znaczenie do wpływu, jaki proch wywarł na rozwój sztuki wojennej[52].

Typy wojskowych systemów bezzałogowych

W zastosowaniach wojskowych wyróżnia się kilka podstawowych kategorii systemów bezzałogowych. Należą do nich m.in. samoloty-cele wykorzystywane do szkolenia i testów, amunicja krążąca (w tym drony kamikaze), uderzeniowe bezzałogowe statki powietrzne przeznaczone do rozpoznania i ataku oraz małe bezzałogowce, w tym platformy komercyjne adaptowane do działań bojowych[38.2][53][54]. Zastosowania UAV, UGV, USV i UUV są zróżnicowane: obejmują rozpoznanie, misje kamikaze, rozbrajanie ładunków wybuchowych, transport ładunków i ewakuację medyczną, a także zadania związane ze zwalczaniem celów powietrznych, pancernych i naziemnych[55].

Komercyjne UCAV

Uzbrajanie komercyjnych dronów DJI Phantom do celów bojowych

W XXI wieku istotnym elementem wojny dronowej stały się także małe i komercyjnie dostępne bezzałogowce, które po adaptacji mogą wykonywać zadania rozpoznawcze, obserwacyjne i uderzeniowe. Ich znaczenie wynika przede wszystkim z niskiego kosztu, łatwej dostępności oraz możliwości szybkiego wdrażania improwizowanych modyfikacji bojowych[54].

Komercyjny UCAV to każdy komercyjnie produkowany UAV, który został zmodyfikowany tak, aby przenosić uzbrojenie, takie jak bomby kierowane, bomby kasetowe, ładunki zapalające, pociski powietrze–ziemia, pociski powietrze–powietrze, przeciwpancerne pociski kierowane lub inne typy amunicji precyzyjnej, a także działa automatyczne i karabiny maszynowe[56]. Uzbrojone drony cywilne mogą prowadzić ostrzał, wystrzeliwać pociski, zrzucać ładunki wybuchowe i rozbijać się o cel albo detonować nad nim[15]. Ładunek użyteczny może obejmować materiały wybuchowe, takie jak granaty ręczne i pociski moździerzowe, IED lub inne materiały rażące, takie jak ładunki odłamkowe, chemiczne, radiologiczne lub biologiczne. Te stosunkowo tanie drony są wykorzystywane również w rolach niebojowych. W wojnie rosyjsko-ukraińskiej wielowirnikowe drony FPV były szeroko używane przez obie armie do rozpoznania powietrznego i korygowania ognia artylerii[57].

Systemy antydronowe są rozwijane przez państwa w celu przeciwdziałania zagrożeniu ze strony komercyjnych UCAV[58]. Według Jamesa Rogersa, badacza zajmującego się wojną dronową, „obecnie trwa duża debata na temat tego, jaki jest najlepszy sposób przeciwdziałania niewielkim UAV – czy to wykorzystywanym przez hobbystów jako pewna uciążliwość, czy w bardziej złowrogi sposób przez terrorystów”[59].

Kontrola zbrojeń i regulacja

Rozwój wojny dronowej wywołał debatę dotyczącą kontroli zbrojeń, odpowiedzialności za użycie systemów autonomicznych oraz ograniczeń prawnych odnoszących się do zdalnego i częściowo autonomicznego użycia siły. Szczególne kontrowersje dotyczą systemów uzbrojenia wykorzystujących algorytmy wspomagające wybór, śledzenie i atakowanie celów[60][61].

Ofiary ataków dronowych

Ataki z użyciem dronów prowadziły zarówno do eliminacji celów wojskowych i politycznych, jak i do śmierci osób postronnych. W części opracowań i zestawień analizowane są osobno znane przypadki ofiar takich ataków, zwłaszcza w kontekście operacji antyterrorystycznych oraz wojny rosyjsko-ukraińskiej[62][63].

Ameryki

Stany Zjednoczone

Dron MQ-1 Predator odpalający pocisk AGM-114 Hellfire.
X-47B był pierwszym bezzałogowym statkiem powietrznym, który został wystrzelony z katapulty z pokładu lotniskowca, oraz pierwszym, który został w pełni autonomicznie poddany tankowaniu w powietrzu.

Szacunki dotyczące łącznej liczby osób zabitych w amerykańskich nalotach z użyciem dronów w Pakistanie wahają się między 2000 a 3500 zabitych bojowników oraz od 158 do 965 zabitych cywilów[64][65]. W Pakistanie zabito 81 liderów rebelii[64]. Szacuje się, że naloty dronów w Jemenie doprowadziły do śmierci 846–1758 bojowników i 116–225 cywilów[66][67]. Potwierdzono zabicie 57 liderów Al-Kaidy Półwyspu Arabskiego[68].

W działaniach amerykańskich drony stały się również narzędziem zabójstw celowanych, wymierzonych w liderów organizacji terrorystycznych i zbrojnych. Ten sposób użycia bezzałogowców stał się jednym z najbardziej dyskutowanych aspektów wojny dronowej, zarówno w kontekście skuteczności operacyjnej, jak i konsekwencji prawnych oraz etycznych[9][63].

W sierpniu 2018 roku Al Jazeera informowała, że koalicja pod przywództwem Arabii Saudyjskiej, walcząca z rebeliantami Huti w Jemenie, zawarła tajne porozumienia z Al-Kaidą w Jemenie i zwerbowała setki jej bojowników; w relacji wskazywano, że Stany Zjednoczone miały wiedzę o tych ustaleniach i wstrzymywały naloty dronowe na tę grupę[69][70][71].

Prezydent USA Donald Trump w trakcie swojej pierwszej kadencji zwiększył liczbę uderzeń z użyciem dronów o ponad 400%[72][73][74]; jego następca Joe Biden zmienił kierunek polityki – liczba takich uderzeń miała się zmniejszyć[75][76][77][78]. W jednym z odnotowanych ataków dronowych przeprowadzonych za administracji Bidena, w Kabulu w sierpniu 2021 roku, zabito 10 cywilów, w tym siedmioro dzieci[79]. Wykorzystano także drony do zabicia lidera Al-Kaidy Ajmana az-Zawahiriego[80].

W 2025 roku pojawiały się doniesienia, że armia USA pozostaje w tyle w rozwoju zdolności prowadzenia wojny dronowej, w szczególności w zakresie produkcji i użycia tanich, małych bezzałogowców FPV podobnych do tych z pola walki w Ukrainie. W lipcu 2025 roku w notatce sekretarza obrony Pete’a Hegsetha wzywano kierownictwo wojskowe do przyspieszenia wdrażania dronów wśród żołnierzy[81]. We wrześniu 2025 roku wysłannik USA ds. Ukrainy Keith Kellogg stwierdził, że Ukraina wyprzedziła USA w technologii dronowej, a doświadczenia bojowe wymuszają ciągłe innowacje[82]. Menedżer przemysłu obronnego Steve Siomi, prezes firmy Allen Control Systems, twierdził, że Chiny wyprzedziły USA w reagowaniu na proliferację dronów, i argumentował, że upowszechnienie dronów czyni wojnę bardziej „przystępną” kosztowo dla wszystkich stron konfliktu, w tym rywali USA[83].

W lipcu 2025 roku w Pentagonie zaprezentowano LUCAS (Low-cost Uncrewed Combat Attack System) – jednorazowego drona uderzeniowego przedstawianego jako niskokosztowe narzędzie ataku dronowego; koszt jednej jednostki szacowano na około 35 tys. dolarów[84][85]. System ten wykorzystywał rozwiązania opracowane na podstawie inżynierii wstecznej irańskiego drona Shahed 136[85]. Podczas wojny z Iranem w 2026 roku United States Navy użyła bezzałogowej szybkiej łodzi GARC (Global Autonomous Reconnaissance Craft)[86].

Skutki

Opinie naukowe na temat skuteczności uderzeń dronowych są podzielone. Część badań wskazuje, że uderzenia dekapitacyjne wymierzone w przywództwo grup terrorystycznych lub rebelianckich ograniczają ich przyszłe możliwości, podczas gdy inne badania temu przeczą. Uderzenia dronowe mają być skuteczne w tłumieniu aktywności bojowników, przy czym reakcja może wynikać z unikania uderzenia (antycypacji), a nie z jego bezpośredniego skutku. Dane ze wspólnych działań antyterrorystycznych USA i Pakistanu wskazują, że bojownicy przerywają komunikację i planowanie ataków, aby uniknąć wykrycia i namierzenia[87].

Zwolennicy uderzeń dronowych twierdzą, że są one w dużej mierze skuteczne w namierzaniu konkretnych bojowników[88]. Niektórzy badacze argumentują, że uderzenia dronowe zmniejszają liczbę ofiar cywilnych i skalę zniszczeń terytorialnych w porównaniu z innymi środkami siły, takimi jak duże bomby[88]. Alternatywy militarne wobec uderzeń dronowych, takie jak rajdy i przesłuchania, mogą być bardzo ryzykowne, czasochłonne i potencjalnie nieskuteczne. Poleganie na uderzeniach dronowych wiąże się również z ryzykiem ustanawiania precedensu w zakresie działań eksterytorialnych i pozaprawnych zabójstw[88].

Ameryka Łacińska

W Meksyku operatorzy dronów w kartelach narkotykowych są nazywani „droneros” i są znani z używania dronów zrzucających bomby na cele przeciwnika[89].

W sierpniu 2018 roku podczas publicznego wystąpienia prezydenta Wenezueli Nicolása Madura w Caracas doszło do ataku z użyciem dronów, który w części opracowań wskazywany jest jako jeden z najbardziej znanych przykładów zastosowania uzbrojonych komercyjnych bezzałogowców w zamachu na cel polityczny[90].

Stany Zjednoczone używały dronów do wsparcia operacji przechwytywania narkotyków, realizowanych poprzez tajne misje wymierzone w liderów karteli[91].

Azja

Azerbejdżan

Bayraktar TB2 podczas parady zwycięstwa w Baku w 2020 roku.

Rozwój azerskiej wojny dronowej poprzedzał konflikt z 2020 roku. Już wcześniej Azerbejdżan wykorzystywał izraelskie platformy bezzałogowe, a część systemów produkowano lokalnie na licencji. Równolegle własne projekty bezzałogowe rozwijano także w Arcachu, co pokazuje, że wyścig technologiczny w regionie rozpoczął się jeszcze przed pełnoskalową eskalacją wojny w Górskim Karabachu w 2020 roku[92][93][94].

Bezzałogowe bojowe statki powietrzne (UCAV) były szeroko wykorzystywane przez armię Azerbejdżanu przeciw siłom Armenii podczas konfliktu w Górskim Karabachu w 2020 roku[95]. Obejmowały one izraelskie IAI Harop oraz tureckie Bayraktar TB2[96]. Ponieważ Bayraktar TB2 wykorzystywał kanadyjskie systemy optyczne i laserowe systemy wskazywania celów, Kanada w październiku 2020 roku zawiesiła eksport swojej technologii wojskowej do Turcji po zarzutach, że technologia ta była używana do zbierania informacji i naprowadzania ognia artylerii oraz pocisków na pozycje wojskowe. Po tym incydencie firma Aselsan podała, że rozpocznie seryjną produkcję i integrację systemu CATS w celu zastąpienia kanadyjskiego MX15B[97].

The Economist wskazywał, że bardzo skuteczne użycie dronów przez Azerbejdżan przeciw Armenii oraz użycie dronów przez Turcję w wojnie w Syrii pokazują przyszłość działań wojennych, a możliwość rejestrowania zniszczeń miała umożliwiać skuteczną kampanię propagandową[40].

Tajlandia

24 lipca 2025 roku siły zbrojne Tajlandii przeprowadziły skoordynowane ataki dronów na siły zbrojne Kambodży w spornym rejonie granicznym w pobliżu Ta Muen Thom i Ta Krabey. Z użyciem dronów FPV, quadkopterów oraz dronów jednorazowych (kamikaze) siły Tajlandii miały atakować stanowiska dowodzenia, składy amunicji, pozycje artylerii i łączności. Analitycy opisywali tę kampanię jako jeden z najbardziej znaczących przykładów użycia komercyjnych wielowirnikowców w konflikcie między państwami od czasu wojny w Ukrainie. W ich ocenie podważało to założenie o nieskuteczności takich dronów w gęstej dżungli[98][99].

Europa

Polska

9 września 2025 roku ponad tuzin rosyjskich dronów naruszyło polską przestrzeń powietrzną, co spowodowało uruchomienie natowskiego Quick Reaction Alert oraz podjęcie przez Polskę działań w ramach art. 4 Traktatu Północnoatlantyckiego. Co najmniej cztery drony miały zostać potwierdzone jako zestrzelone. 18 września polscy i ukraińscy urzędnicy ogłosili, że oba kraje ustanowią wspólne programy szkoleniowe i produkcyjne, ponieważ ukraińska armia stała się pionierem wojny dronowej w latach po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku[100].

Inwazja Rosji na Ukrainę

Wzrost użycia rosyjskich dronów w wojnie rosyjsko-ukraińskiej miał być około dziesięciokrotny od początku 2024 roku do lata 2025 roku[101].
ZALA Lancet, rosyjska amunicja krążąca używana w Ukrainie od 2022 roku.
Ukraińskie morskie drony w 2023 roku.
Kalibracja ciężkiego drona transportowego „Baba Jaga” w 2024 roku.
Ukraińskie drony FPV kamikaze używane podczas bitwy o Czasiw Jar.

Podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej obie strony wykorzystywały drony w walce i do rozpoznania; drony odegrały istotną rolę w atakach bombowych dalekiego zasięgu oraz we wsparciu natarć lądowych. Siły ukraińskie szeroko używały tureckich dronów Bayraktar TB2 do ataków na siły rosyjskie. Siły rosyjskie prowadziły natomiast uderzenia falami irańskich dronów HESA Shahed 136 podczas październikowych ataków rakietowych na Ukrainę w 2022 roku[102]. Głównymi rolami dronów w tej wojnie są jednak rozpoznanie i korygowanie ognia artylerii. Źródła rosyjskie twierdziły, że siły rosyjskie używały zaawansowanej broni elektromagnetycznej Stupor do zagłuszania sterowania radiowego ukraińskich dronów[103].

W miarę trwania wojny szczególne znaczenie na linii styczności zyskały krótkiego zasięgu drony FPV, w tym odmiany sterowane przewodem światłowodowym, używane do ataków na piechotę, pojazdy, stanowiska oraz zaplecze logistyczne w warunkach intensywnej wojny elektronicznej. Równolegle kluczową rolę odgrywały małe quadkoptery i większe bezzałogowce rozpoznawcze, używane do rozpoznania, obserwacji i korygowania ognia artylerii. Według analizy RUSI taktyczne UAV odpowiadały w 2025 roku za 60–70% uszkodzonych i zniszczonych rosyjskich systemów, choć ich skuteczność pozostawała silnie zależna od wyszkolenia operatorów, pogody i przeciwdziałania elektronicznego[104][105]. Istotne miejsce zajmowały także ciężkie wielowirnikowce-bombowce, używane głównie do nocnych zrzutów cięższych ładunków na umocnienia i sprzęt przeciwnika[104].

Po stronie rosyjskiej do najważniejszych systemów należały także Shahed-136/Geran-2, używane do masowych uderzeń na cele na zapleczu, zwłaszcza infrastrukturę energetyczną i obszary miejskie, a także Lancet oraz rozpoznawcze Orlan-10 i Orlan-30, wykorzystywane odpowiednio do ataków na cele w głębi taktycznej oraz do rozpoznania i wskazywania celów.[106][107] Po stronie ukraińskiej duże znaczenie uzyskały dalekiego zasięgu drony uderzeniowe, m.in. Liutyj i Bober, używane do uderzeń w głąb terytorium Rosji na lotniska, rafinerie, składy i inne obiekty infrastruktury wojskowej, a w domenie morskiej – rodzina MAGURA, używana do ataków na jednostki Floty Czarnomorskiej oraz, w nowszych wariantach, także na cele powietrzne nad Morzem Czarnym[108][109][105].

13 października 2022 roku odnotowano pierwsze zarejestrowane, nieuzbrojone starcie dron–dron nad obwodem donieckim, gdy ukraiński quadkopter DJI Mavic miał staranować rosyjskiego drona tego samego modelu, co doprowadziło do jego upadku[110][111][112]. Kolejny przypadek tej taktyki taranowania odnotowano 24 listopada 2022 roku, gdy rosyjski DJI Mavic miał spaść po kolizji z ukraińskim dronem[113][114]. 9 maja 2023 roku rosyjski poborowy miał poddać się siłom ukraińskim po nawiązaniu kontaktu za pośrednictwem ukraińskiego drona[115]. Istotnym czynnikiem wojny dronowej jest aspekt ekonomiczny. Średnia wartość drona HESA Shahed 136 miała wynosić około 20 000 USD, podczas gdy pocisk IRIS-T miał kosztować około 430 000 USD za sztukę. W okresie od 13 września do 17 października informacje z otwartych źródeł sugerowały, że Ukraina musiała wydać 28,14 mln USD na obronę przed tymi dronami[116][117].

Co najmniej od września 2022 roku Ukraina używała czarnych morskich dronów, wyposażonych w internet satelitarny Starlink, do ataków na Flotę Czarnomorską w bazie w Sewastopolu[118][119][120][121]. Początkowo zakładano, że drony morskie służą do rozpoznania, jednak późniejsze doniesienia wskazywały, że mogły również przenosić ładunki wybuchowe i pełnić funkcję uderzeniową[122]. Eksperci zwracali uwagę, że czujniki z przodu drona mogły wspierać pomiar odległości i proces celowania[122]. Pod koniec października 2022 roku siedem takich dronów użyto do przeprowadzenia skutecznego ataku na bazę w Sewastopolu[118][123].

13 października 2022 roku ukraiński MiG-29 miał stać się pierwszym załogowym samolotem utraconym w walce wskutek użycia drona: pilot miał zniszczyć drona Shahed-136 działkiem, a eksplozja miała doprowadzić do utraty samolotu i hospitalizacji pilota[124].

We wrześniu 2023 roku ukraińscy żołnierze mieli używać „kartonowych” dronów z kamerami GoPro do rozpoznania powietrznego[125].

Dron FPV sterowany światłowodem.

Od czasu inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku w Ukrainie miało powstać około 30 firm produkujących drony na masową skalę. Ministerstwo Transformacji Cyfrowej Ukrainy zainicjowało projekt „Army of Drones” i próbowało zakupić do 200 000 dronów w 2023 roku, aby wdrożyć stosunkowo tanie bezzałogowce w celu przeciwdziałania znacznej przewadze Rosji w sprzęcie wojskowym. W 2023 roku organizowano również konkursy, w których „dziesiątki konstruktorów i zespołów rozwijających drony, które pojawiły się w całej Ukrainie”, zapraszano do symulowanych ataków, pościgów za dronami stałopłatowymi, a nawet zawodów w „walkach” dronów[126]. Jednym z udanych modeli miał być heksakopter Baba Jaga, zdolny przenosić „44 funty ładunku”[127][128][129].

Według stanu na kwiecień 2024 roku Ukraina miała rozpocząć użycie załogowych statków powietrznych, takich jak Aeroprakt A-22 Foxbat i Jakowlew Jak-52 wyposażonych w karabiny wyborowe lub maszynowe do zestrzeliwania rosyjskich dronów[130][131]. Ukraińskie drony otrzymywały również improwizowane modyfikacje w celu zwalczania dronów rosyjskich; przykład stanowił przypadek z lipca 2024 roku, gdy dron FPV z przymocowanym kijem miał zniszczyć rosyjskiego drona rozpoznawczego ZALA 421-16E poprzez powtarzające się taranowania[132]. W 2024 roku upowszechniły się drony sterowane przewodowo za pomocą światłowodu, co pozwalało unikać zagłuszania radiowego[133].

31 lipca 2024 roku rosyjski śmigłowiec Mi-8 miał zostać zniszczony w rejonie okupowanego Doniecka przez ukraińskiego drona FPV, co miało być pierwszym przypadkiem zniszczenia śmigłowca bojowego przez drona w tej wojnie; według relacji śmigłowiec został zaatakowany na ziemi podczas lądowania lub tuż przed startem[134][135].

25 listopada 2024 roku Rosja przeprowadziła największy atak dronowy tej wojny od jej rozpoczęcia atakując Ukrainę 188 dronami. Ukraińskie siły zestrzeliły 76 z nich a dalsze 96 zboczyło z kursu, prawdopodobnie z powodu zagłuszania elektronicznego. Pozostałe drony uderzyły w sieć energetyczną i domy cywilne[136].

Dron-bombowiec typu quadcopter; napis na pocisku: „From 72nd brigade / best wishes / love you orcs”.

8 lutego 2025 roku rosyjskie władze miały wykryć spisek polegający na wysłaniu transportu gogli FPV wypełnionych materiałem wybuchowym do rosyjskich żołnierzy. Każde gogle miały zawierać 10–15 gramów materiału wybuchowego i być zaprogramowane do detonacji przy aktywacji. Urzędnicy porównywali to do ataków z użyciem urządzeń elektronicznych w Libanie w 2024 roku przypisywanych Izraelowi[137]. Późniejsze doniesienia głosiły, że ośmiu rosyjskich operatorów FPV straciło wzrok wskutek eksplozji między 4 a 7 lutego; pierwszy wybuch odnotowano 4 lutego w obwodzie biełgorodzkim, kolejne w obwodzie kurskim oraz w obwodach ługańskim i donieckim[138].

Największy od początku pełnoskalowej inwazji atak dronowo-rakietowy Rosji miał mieć miejsce 18–25 maja 2025 roku; według źródła siły rosyjskie miały użyć łącznie około 1000 środków napadu powietrznego, w tym 355 dronów Shahed, około 23 rakiet balistycznych Iskander oraz ponad 60 rakiet manewrujących odpalanych z powietrza, w tym Ch-101 i Ch-555. Uderzenia objęły Kijów i wiele regionów, zabijając ponad 15 cywilów i raniąc dziesiątki, jednocześnie znacząco zwiększając presję na ukraińską obronę powietrzną i łańcuchy dostaw[139].

Drony FPB SBU

1 czerwca 2025 roku ukraińskie drony FPV, przemycone do Rosji, miały zostać odpalone z ciężarówek w celu uderzenia w rosyjskie bazy lotnicze, w tym Belaya i Olenya, niszcząc wiele rosyjskich bombowców strategicznych[140].

Od sierpnia 2025 roku ukraińskie ataki dronowe na rosyjskie rafinerie były opisywane jako czynnik mogący wywoływać zakłócenia na rosyjskim rynku paliwowym[141].

Niemniej w artykule opublikowanym przez Atlantic Council w grudniu 2025 roku stwierdzono, że strategia Kremla polegała na masowej produkcji ograniczonej liczby modeli do użycia na polu walki i podczas bombardowań ukraińskich miast, a trend miał od końca 2024 roku sprzyjać Rosji i nasilać się w 2025 roku[44].

W marcu 2026 roku na kierunku limańsko-borowskim odnotowano duże rosyjskie natarcie, które według 3. Korpusu Armijnego Ukrainy prowadzono jednocześnie w siedmiu kierunkach z udziałem ponad 500 żołnierzy, 28 pojazdów opancerzonych oraz ponad 100 motocykli, buggy i quadów; atak miał zostać odparty w ciągu około czterech godzin, przy ciężkich stratach strony rosyjskiej[142][143]. W szerszym ujęciu relacje z frontu z początku 2026 roku wskazywały, że na części odcinków obrona bywała utrzymywana miejscami bez stałej obecności ukraińskiej piechoty w pierwszej linii, dzięki ciągłemu dozorowi z użyciem dronów, korygowaniu ognia artylerii oraz zaporom minowym, co bywa przedstawiane jako przejaw dalszej „dronizacji” wojny rosyjsko-ukraińskiej[144][145].

W kwietniu 2026 roku Wołodymyr Zełenski oświadczył, że po raz pierwszy w historii tej wojny rosyjska pozycja miała zostać zdobyta wyłącznie przy użyciu naziemnych systemów robotycznych i dronów, bez udziału piechoty i bez strat po stronie ukraińskiej. Według jego wypowiedzi rosyjscy żołnierze poddali się, a ukraińskie naziemne systemy robotyczne wykonały w ciągu trzech miesięcy ponad 22 tys. misji na froncie[146][147][148].

W 2026 roku Ukraina zaczęła rozszerzać współpracę międzynarodową w zakresie rozwoju i produkcji dronów, przechodząc od krajowej produkcji wojennej do modeli współprodukcji i licencjonowania z partnerami zagranicznymi. W kwietniu Niemcy i Ukraina uzgodniły w ramach inicjatywy „Build with Ukraine” uruchomienie wspólnego przedsięwzięcia w Niemczech w celu produkcji średniego zasięgu dronów uderzeniowych z wykorzystaniem nowych technologii, w tym elementów sztucznej inteligencji, a także finansowanie ukraińskich zdolności dalekiego zasięgu kwotą 300 mln euro[149]. Dwa dni później Holandia i Ukraina podpisały wspólną deklarację o rozpoczęciu prac nad „Drone Deal”, obejmującym wspólny rozwój i produkcję dronów oraz innych technologii obronnych; równocześnie zawarto umowę licencyjną uruchamiającą współprodukcję dronów[150]. Również Norwegia ogłosiła pogłębienie współpracy obronnej z Ukrainą, obejmujące wsparcie produkcji dronów w Ukrainie oraz uruchomienie produkcji ukraińskich dronów na terytorium norweskim[151]. W marcu Bułgaria i Ukraina zawarły porozumienie o współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa, w którym wskazano zainteresowanie współprodukcją dronów i amunicji w ramach instrumentu SAFE oraz utworzeniem wspólnych zakładów produkcyjnych w obu państwach[152].

Zmasowane ataki dronowe („dronopad”)

W kontekście inwazji Rosji na Ukrainę często pojawia się neologizm dronopad, oznaczający zmasowany atak dronami[153] — termin ten bywa odnoszony zarówno do rosyjskich fal uderzeń z użyciem dronów dalekiego zasięgu i amunicji krążącej przeciw miastom oraz infrastrukturze Ukrainy, jak i do ukraińskich ataków dalekiego zasięgu na cele wojskowe, paliwowe i logistyczne na terytorium Rosji[25][154][155].

W przebiegu wojny zakres, zasięg i częstotliwość takich ataków wyraźnie wzrosły. W sierpniu 2023 roku w ataku na lotnisko w Pskowie uszkodzono cztery rosyjskie samoloty transportowe Ił-76[156], a w marcu 2025 roku ukraińskie drony uderzyły w bazę Engels, położoną około 700 km od linii frontu, wywołując rozległy pożar i eksplozje[157]. W maju 2024 roku Reuters opisywał trafienie zakładu w Baszkirii z odległości około 1500 km od miejsca startu, a w 2025 roku relacjonował już ataki na rosyjską infrastrukturę energetyczną położoną do około 2000 km od granicy Ukrainy[158][154]. Celami ukraińskich uderzeń były między innymi lotniska wojskowe, rafinerie, przepompownie, składy paliw i terminale eksportowe[154], natomiast rosyjskie fale ataków obejmowały między innymi infrastrukturę portową, zabudowę mieszkaniową oraz obiekty edukacyjne w Ukrainie[155].

Skala zjawiska również rosła. Według CSIS Rosja zwiększyła użycie dronów Shahed z około 200 startów tygodniowo we wrześniu 2024 roku do ponad 1000 tygodniowo w marcu 2025 roku[25]. Reuters opisywał też w kwietniu 2026 roku dobę, w której rosyjskie siły przeprowadziły uderzenia obejmujące 324 drony nocą, a następnie 361 kolejnych dronów i 21 pocisków w następnych 13 godzinach[155]. Po stronie ukraińskiej Reuters podawał z kolei, że od początku sierpnia do połowy października 2025 roku przeprowadzono co najmniej 58 ataków na kluczowe rosyjskie obiekty energetyczne, wobec jednego takiego ataku w czerwcu i dwóch w lipcu, a według wypowiedzi Ołeksandra Syrskiego w marcu 2026 roku Ukraina uderzyła w 76 rosyjskich celów, w tym 15 obiektów przemysłu rafineryjnego[154][159]. Wskazuje to na przejście od rzadszych uderzeń punktowych do bardziej systematycznych kampanii wymierzonych w zaplecze wojskowe, logistyczne i energetyczne przeciwnika[25][154].

Bliski Wschód i Afryka Północna

Iran

W czerwcu 2025 roku, w ramach wojny Iran–Izrael, Iran miał przeprowadzić ataki dronowe na Izrael w odpowiedzi na bombardowania irańskich obiektów nuklearnych przez Izrael[160].

Libia

W 2020 roku turecki UAV z ładunkiem wybuchowym miał wykryć i zaatakować siły Haftara w Libii z użyciem sztucznej inteligencji i bez wydania komendy, zgodnie z raportem Panelu Ekspertów Rady Bezpieczeństwa ONZ ds. Libii opublikowanym w marcu 2021 roku. Uznawano to za pierwszy atak przeprowadzony przez UAV działający autonomicznie z wykorzystaniem systemów sztucznej inteligencji[161][162][163].

Sudan

19 września 2025 roku, podczas oblężenia El Fasher w sudańskiej wojnie domowej, dron Rapid Support Forces miał uderzyć w meczet w obozie dla osób wewnętrznie przesiedlonych, zabijając 75 osób[164]. Sudańska formacja paramilitarna miała również prowadzić uderzenia dronów na miasto Port Sudan w ramach trwającej wojny domowej[165].

Syria

6 stycznia 2018 roku siły rosyjskie udaremniły atak roju dronów na bazę Humajmim, uznawany za pierwszy tego rodzaju w historii działań wojennych[20]. Islamistyczna grupa HTS miała wykorzystywać drony jako element działań prowadzących do przejęcia Damaszku 8 grudnia 2024 roku[166].

Ataki dronów Hamasu

7 października 2023 roku Hamas rozpoczął atak na południowy Izrael, wykorzystując komercyjne drony do bombardowania izraelskich wież strażniczych przed sforsowaniem bariery granicznej. W internecie pojawiły się nagrania izraelskich żołnierzy oraz czołgu Merkava IV niszczonych przez drony[167][168]. W 2025 roku miał nastąpić wzrost użycia dronów przez Hamas w Strefie Gazy[169].

Ataki dronów Huti

25 marca 2022 roku Huti przeprowadzili skoordynowane ataki dronów i rakiet na wiele saudyjskich obiektów energetycznych, w tym w Dżuddzie i Ras Tanura. Ataki czasowo zakłóciły produkcję ropy i spowodowały pożary w obiektach Aramco[170].

Między końcem 2023 roku a lipcem 2024 roku, podczas wojny w Strefie Gazy, Huti mieli przeprowadzić ponad 100 ataków na statki handlowe na Morzu Czerwonym i w cieśninie Bab al-Mandab, używając dronów, pocisków i szybkich łodzi, celując w jednostki powiązane z Izraelem, USA i ich sojusznikami[171].

Ataki dronów Państwa Islamskiego

Małe drony i quadkoptery były używane do ataków przez Państwo Islamskie w Iraku i Syrii. Formacje wykorzystujące kilkanaście lub więcej dronów miały być obsługiwane przez specjalnie szkolonych operatorów w celu zrzucania amunicji na siły przeciwnika, z możliwością unikania obrony naziemnej[172].

Podczas bitwy o Mosul Państwo Islamskie miało zabić lub ranić dziesiątki irackich żołnierzy poprzez zrzucanie lekkich ładunków wybuchowych lub granatów 40 mm z licznych dronów atakujących jednocześnie. Uderzenia dronów służyły też do niszczenia zapasów wojskowych. Materiały propagandowe PI pokazywały zrzucanie bomb na skład amunicji na stadionie w Dajr az-Zaur w Syrii[173].

W 2017 roku dyrektor FBI Christopher A. Wray stwierdził podczas przesłuchania w Senacie, że organizacje terrorystyczne są zainteresowane użyciem dronów, a zjawisko to było już widoczne za granicą i może wkrótce pojawić się w USA[172].

Ekspert ds. dronów Brett Velicovich omawiał zagrożenia związane z użyciem dronów „z półki” przez PI do ataków na cele cywilne, twierdząc w wywiadzie dla Fox News, że to kwestia czasu, kiedy użycie dronów przez ekstremistów stanie się powszechniejsze i bardziej zaawansowane[174].

Ogólna ocena skuteczności uderzeń dronów PI pozostaje niejednoznaczna. PI mogło używać dronów do pozyskiwania materiałów filmowych na potrzeby propagandy, a nie ze względu na wartość militarną[175].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ 1love, The combat work of the Ukrainian ground drone on the frontline. [online], X (dawniej Twitter), 19 września 2024 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  2. ↑ Sebastian Clapp, Military drone systems in the EU and global context: Types, capabilities and regulatory frameworks [online], European Parliamentary Research Service, maj 2025 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  3. ↑ Uncrewed Aerial, Ground, and Maritime Systems: A Compendium [online], UNIDIR, 2023 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  4. 1 2 Acquisition, Weaponization and Deployment of Unmanned Aircraft Systems by Non-State Armed Groups [online], United Nations Office of Counter-Terrorism; Conflict Armament Research, marzec 2024 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  5. ↑ Samuel Granados i inni, How drone combat in Ukraine is changing warfare [online], Reuters Graphics, 25 marca 2024 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  6. ↑ Mark K. Sauser, Unmanned Aircraft and the Revolution in Operational Warfare: Preparing the U.S. Army for the Age of Unmanned Systems [online], Military Review, lipiec 2025 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  7. ↑ Katie Livingstone, Novel interceptor drones bend air-defense economics in Ukraine’s favor [online], Defense News, 5 marca 2026 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  8. ↑ Elisabeth Gosselin-Malo, Interceptor drones are Europe’s new hope for downing Russian Shaheds [online], Defense News, 15 września 2025 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  9. 1 2 Michael J. Boyle, The legal and ethical implications of drone warfare, The International Journal of Human Rights, 2015, DOI: 10.1080/13642987.2014.991210 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  10. ↑ Milli İHA'ya yerli füze takıldı! [online], Haber7, 18 grudnia 2015 [dostęp 2018-11-18] (tur.).
  11. ↑ Juliusz Sabak, AS 2017: Warmate UAV with Ukrainian Warheads [online], Defence24.com, 18 maja 2017 [dostęp 2019-03-23] [zarchiwizowane z adresu 2019-01-28] (ang.).
  12. ↑ Baykar Technologies, 17 Aralık 2015—Tarihi Atış Testinden Kesitler [online], YouTube, 17 grudnia 2015 [dostęp 2018-11-18] (tur.).
  13. ↑ Julian Borger, The drone operators who halted Russian convoy headed for Kyiv [online], The Guardian, 28 marca 2022 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  14. ↑ Drone warfare: The death of precision [online], Bulletin of the Atomic Scientists, 11 maja 2017 [dostęp 2017-07-22] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-11] (ang.).
  15. 1 2 Agence France-Presse, US military deploys attack drones to South Korea [online], Defence Talk, 14 marca 2017 [dostęp 2017-10-02] (ang.).
  16. ↑ Операторы БЛА ГрВ "Восток" используют тяжелые промышленные коптеры на Южно-Донецком направлении [online], ВПК.name, 28 czerwca 2024 [dostęp 2024-06-28] (ros.).
  17. ↑ Ukrainians Deploy Heavy Vampire Drones to Transport Robot Dogs to Frontlines [online], Kyiv Post, 25 września 2024 [dostęp 2025-05-06] (ang.).
  18. ↑ David Hambling, Flying Aircraft Carriers: Ukraine Refines FPV Mothership Tactics [online], Forbes, 9 kwietnia 2025 [dostęp 2025-05-06] (ang.).
  19. ↑ Ukrainian forces invent innovative method to attack Russian rear facilities — video [online], english.nv.ua [dostęp 2024-03-03] (ang.).
  20. 1 2 Syria war: Russia thwarts drone attack on Khmeimim airbase [online], BBC, 7 stycznia 2018 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  21. ↑ Dominika Kunertova, Drones have boots: Learning from Russia's war in Ukraine, „Contemporary Security Policy”, 44 (4), 2023, s. 576–591, DOI: 10.1080/13523260.2023.2262792 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  22. ↑ Kerry Chávez, Ori Swed, Emulating underdogs: Tactical drones in the Russia-Ukraine war, „Contemporary Security Policy”, 44 (4), 2023, s. 592–605, DOI: 10.1080/13523260.2023.2257964 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  23. ↑ Marcel Plichta, Ash Rossiter, A one-way attack drone revolution? Affordable mass precision in modern conflict, „Journal of Strategic Studies”, 2024, DOI: 10.1080/01402390.2024.2385843 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  24. ↑ Neil Hollenbeck i inni, Calculating the Cost-Effectiveness of Russia’s Drone Strikes [online], Center for Strategic and International Studies, 19 lutego 2025 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  25. 1 2 3 4 Benjamin Jensen, Yasir Atalan, Drone Saturation: Russia’s Shahed Campaign [online], Center for Strategic and International Studies, 13 maja 2025 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  26. ↑ Vikram Mittal, John Goetz, A quantitative analysis of the effects of drone and counter-drone systems on the Russia-Ukraine battlefield, „Defense & Security Analysis”, 41 (3), 2025, s. 490–503, DOI: 10.1080/14751798.2025.2479973 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  27. ↑ Justin Bronk, Jack Watling, Mass Precision Strike: Designing UAV Complexes for Land Forces [online], Royal United Services Institute, kwiecień 2024 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  28. ↑ Kateryna Bondar, How Ukraine Rebuilt Its Military Acquisition System Around Commercial Technology [online], Center for Strategic and International Studies, 13 stycznia 2025 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  29. ↑ Conflict Armament Research", David Hayes, Tracking the Components of Missiles and UAVs Used by Russia in Ukraine: What Lessons for Control Regimes? [online], The International Institute for Strategic Studies, wrzesień 2025 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  30. ↑ Jack Watling, Justin Bronk, Protecting the Force from Uncrewed Aerial Systems [online], Royal United Services Institute, październik 2024 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  31. ↑ Wes Rumbaugh, Cost and Value in Air and Missile Defense Intercepts [online], Center for Strategic and International Studies, 13 lutego 2024 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  32. ↑ Kateryna Bondar, Unpacking Iran’s Drone Campaign in the Gulf: Early Lessons for Future Drone Warfare [online], Center for Strategic and International Studies, 10 marca 2026 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  33. ↑ SYPAQ Supporting Ukrainian Armed Forces [online], SYPAQ Systems, 2 marca 2023 [dostęp 2026-05-04].
  34. ↑ Tom Balmforth, Russia deploys cheap drones to locate Ukraine's air defences [online], Reuters, 26 lipca 2024 [dostęp 2026-05-04].
  35. ↑ Russian Decoy Drones that Depend on Western Parts Pose a Great Challenge to Ukrainian Defenses [online], Institute for Science and International Security, 18 grudnia 2024 [dostęp 2026-05-04].
  36. ↑ Defense Equipment and Technologies of Japanese Companies at DSA 2026 [online], Acquisition, Technology & Logistics Agency, Ministry of Defense, Japan, 2026 [dostęp 2026-05-04].
  37. ↑ JISDA株式会社, JISDA、完全国産・原価7万円の固定翼ドローン「Shiraha」の提供を開始 [online], PR TIMES, 14 kwietnia 2026 [dostęp 2026-05-04].
  38. John F. Keane, Stephen S. Carr, A Brief History of Early Unmanned Aircraft, „{{{czasopismo}}}”, 32 (3), Johns Hopkins APL Technical Digest, 2013 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
    1. ↑ S. 558–560.
    2. ↑ S. 559–560.
  39. ↑ John Haltiwanger, America at war: The countries where the US took or gave fire in 2018 [online], Business Insider, 18 grudnia 2018 [dostęp 2019-03-23] (ang.).
  40. 1 2 The Azerbaijan-Armenia conflict hints at the future of war, The Economist, 8 października 2020, ISSN 0013-0613 [dostęp 2020-10-09] (ang.).
  41. ↑ Key Trends in Terrorism [online], New America [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  42. ↑ Can Kasapoğlu, Turkey’s Drone Blitz Over Idlib [online], Jamestown Foundation, 17 kwietnia 2020 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  43. ↑ Joseph Dempsey, Turkey’s Electronic Warfare Capabilities: The Invisible Power Behind its UACVs [online], RUSI, 27 września 2021 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  44. 1 2 Peter Dickinson, Russia has learned from Ukraine and is now winning the drone war [online], Atlantic Council, 4 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-05] (ang.).
  45. ↑ Guy Faulconbridge, Lidia Kelly, Ukraine attacks Moscow with 34 drones, biggest strike on the Russian capital [online], Reuters, 10 listopada 2024 [dostęp 2024-11-10] (ang.).
  46. ↑ Vadim Shtepa, Ukrainian Drone War Shakes Up Russian Society [online], The Jamestown Foundation, 16 października 2024 [dostęp 2024-11-10] (ang.).
  47. ↑ Samuel Bendett, Leonid Nersisyan, The Air War in Ukraine, London: Routledge, 5 czerwca 2024, s. 168–194, DOI: 10.4324/9781003454120-8, ISBN 978-1-003-45412-0 (ang.).
  48. ↑ Marc R. DeVore, "No end of a lesson:" observations from the first high-intensity drone war, „{{{czasopismo}}}”, 39 (2), Defense & Security Analysis, 2023, s. 263–266, DOI: 10.1080/14751798.2023.2178571, ISSN 1475-1798 (ang.).
  49. ↑ Dominika Kunertova, The war in Ukraine shows the game-changing effect of drones depends on the game, „{{{czasopismo}}}”, 79 (2), Bulletin of the Atomic Scientists, 2023, s. 95–102, DOI: 10.1080/00963402.2023.2178180, ISSN 0096-3402 (ang.).
  50. ↑ As Ukraine focuses on drone warfare, its military creates new Unmanned Systems Forces branch [online], ABC News, 12 czerwca 2024 [dostęp 2024-08-23] [zarchiwizowane z adresu 2024-08-23] (ang.).
  51. ↑ Russia establishes Unmanned Systems Forces [online], TASS, 12 listopada 2025 [dostęp 2025-11-12] (ang.).
  52. ↑ Tom Porter, Sinéad Baker, Drones are the future of warfare, like gunpowder was in the 1300s, defense minister says [online], Business Insider, 28 maja 2025 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  53. ↑ Dan Gettinger, Loitering Munitions [online], Center for the Study of the Drone at Bard College, 28 lutego 2017 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  54. 1 2 Laviniu Bojor, Laurențiu Grigore, Implementing Small Commercial Drones in Land Forces Operations: Considerations for Optimizing ISR (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance) Capabilities, 2024, DOI: 10.2478/kbo-2024-0004 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  55. ↑ First Image Of Ukraine's Sidewinder-Armed Magura V7 Surface Drone [online], Naval News, 4 maja 2025 [dostęp 2025-05-06] (ang.).
  56. ↑ David Hambling, Turkey is getting military drones armed with machine guns [online], New Scientist, 12 grudnia 2019 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  57. ↑ Ukraine's Drone Spotters on Front Lines Wage New Kind of War [online], The Wall Street Journal, 7 sierpnia 2022 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  58. ↑ James Rogers, The dark side of our drone future [online], Bulletin of the Atomic Scientists, 4 października 2019 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  59. ↑ Josh Loeb, Anti-drone technology to be test flown on UK base amid terror fears [online], Engineering and Technology (The Institution of Engineering and Technology), 6 marca 2017 [dostęp 2017-05-09] (ang.).
  60. ↑ Autonomous weapons [online], International Committee of the Red Cross [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  61. ↑ Need for new international legal rules on lethal autonomous weapons systems [online], United Nations General Assembly, 1 lipca 2024 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  62. ↑ Drone Warfare [online], The Bureau of Investigative Journalism [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  63. 1 2 America’s Counterterrorism Wars [online], New America [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  64. 1 2 The Bureau's complete data sets on drone strikes in Pakistan, Yemen and Somalia [online], Bureau of Investigative Journalism, 6 czerwca 2015 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  65. ↑ Drone Strikes: Pakistan [online], New America [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  66. ↑ Drone Strikes: Yemen, Washington, DC, US: New America [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  67. ↑ Drone War: Yemen, The Bureau of Investigative Journalism [dostęp 2022-10-16] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-25] (ang.).
  68. ↑ Yemen Leaders Killed, Washington, DC, US: New America [dostęp 2018-04-20] (ang.).
  69. ↑ Report: Saudi-UAE coalition 'cut deals' with al-Qaeda in Yemen [online], Al Jazeera, 6 sierpnia 2018 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  70. ↑ US allies, Al Qaeda battle rebels in Yemen [online], Fox News, 7 sierpnia 2018 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  71. ↑ Maggie Michael, Trish Wilson, Lee Keath, Allies cut deals with al Qaeda in Yemen to serve larger fight with Iran [online], San Francisco Chronicle, 6 sierpnia 2018 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  72. ↑ S.E. Cupp, Under Donald Trump, drone strikes far exceed Obama's numbers [online], Chicago Sun-Times, 8 maja 2019 [dostęp 2021-12-08] (ang.).
  73. ↑ Trump revokes Obama rule on reporting drone strike deaths [online], BBC, 7 marca 2019 [dostęp 2021-12-08] (ang.).
  74. ↑ Carey Wedler, U.S. Drone Strikes Have Gone Up 432% Since Trump Took Office [online], World Beyond War, 12 marca 2017 [dostęp 2021-12-08] (ang.).
  75. ↑ Charles Davis, US military strikes fell 54% in Biden's first year compared to Trump's last, monitoring group says [online], Business Insider, 23 grudnia 2021 [dostęp 2022-01-22] (ang.).
  76. ↑ Michael Hirsh, Why U.S. Drone Strikes Are at an All-Time Low [online], The Week, 1 lipca 2021 [dostęp 2021-12-08] (ang.).
  77. ↑ Ryan Cooper, Biden nearly ended the drone war, and nobody noticed [online], The Week, 1 grudnia 2021 [dostęp 2021-12-08] (ang.).
  78. ↑ Biden Secretly Limits Counterterrorism Drone Strikes Away From War Zones [online], The New York Times, 3 marca 2021 [dostęp 2021-12-08] (ang.).
  79. ↑ Eric Schmitt, No U.S. Troops Will Be Punished for Deadly Kabul Strike, Pentagon Chief Decides [online], The New York Times, 13 grudnia 2021 [dostęp 2021-12-13] (ang.).
  80. ↑ Peter Baker, Helene Cooper, Julian E. Barnes, Eric Schmitt, Live Updates: U.S. Drone Strike in Kabul Kills Top Qaeda Leader, The New York Times, 1 sierpnia 2022, ISSN 0362-4331 [dostęp 2022-08-02] (ang.).
  81. ↑ US drone dilemma: Why the most advanced military in the world is playing catchup on the modern battlefield [online], CNN, 15 września 2025 [dostęp 2025-09-19] (ang.).
  82. ↑ US 'behind' Ukraine in drone technology, Trump envoy Kellogg says [online], Kyiv Independent, 14 września 2025 [dostęp 2025-09-19] (ang.).
  83. ↑ Exclusive: U.S. is "behind" on drone warfare, defense exec says [online], Axios, 17 września 2025 [dostęp 2025-09-19] (ang.).
  84. ↑ David Vergun, Pentagon to Increase Low-Cost Drone Production in U.S. [online], U.S. Department of Defense, 16 lipca 2025 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  85. 1 2 Joseph Trevithick, Howard Altman, U.S. Deploys Shahed-136 Clones To Middle East As A Warning To Iran [online], The War Zone, 3 grudnia 2025 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  86. ↑ David Jeans, Exclusive: US deploys uncrewed drone boats in conflict with Iran [online], Reuters, 26 marca 2026 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  87. ↑ Michael C. Horowitz, Do Emerging Military Technologies Matter for International Politics?, „Annual Review of Political Science”, 23, 2020, s. 385–400, DOI: 10.1146/annurev-polisci-050718-032725 (ang.).
  88. 1 2 3 Daniel L. Byman, Why Drones Work: The Case for Washington's Weapon of Choice [online], Brookings, 17 czerwca 2013 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  89. ↑ Mexico's drug war fought with drones, human shields, gunships [online], PBS NewsHour, 25 listopada 2021 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  90. ↑ Joseph Ax, Apparent attack in Venezuela highlights risk of drone strikes [online], Reuters, 6 sierpnia 2018 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  91. ↑ Steve Fisher, Vera Bergengruen, Secret U.S. Drone Program Helped Capture Mexican Cartel Bosses [online], The Wall Street Journal, 28 lutego 2025 [dostęp 2025-10-21] (ang.).
  92. ↑ Alex Vatanka, Israel and Azerbaijan: Trusted friends and reliable partners [online], Middle East Institute, 3 kwietnia 2023 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  93. ↑ Joris Postma, Drones over Nagorno-Karabakh: A Glimpse at the Future of War? [online], Atlantisch Perspectief, 2021 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  94. ↑ Siranush Ghazanchyan, Artsakh to mass produce combat drones, trials successfully completed [online], Public Radio of Armenia, 20 maja 2020 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  95. ↑ Nabih Bulos, Marcus Yam, A new weapon complicates an old war in Nagorno-Karabakh [online], Los Angeles Times, 15 października 2020 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  96. ↑ Sébastien Roblin, Opinion | How an explosion of cheap armed drones is changing the nature of warfare [online], NBC News, 14 października 2020 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  97. ↑ Levon Sevunts, Canada suspends exports of military drone technology to Turkey [online], CBC News, 5 października 2020 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  98. ↑ Thailand adopts Ukraine-style drone tactics to strike Cambodian forces [online], The Telegraph, 28 lipca 2025 [dostęp 2025-08-01] (ang.).
  99. ↑ Thailand Embraces FPV Drone Warfare in Border Conflict [online], Royal United Services Institute, 29 lipca 2025 [dostęp 2025-08-01] (ang.).
  100. ↑ Warsaw turns to Ukraine for drone warfare expertise after Russian drones enter Polish airspace [online], Associated Press, 18 września 2025 [dostęp 2025-09-19] (ang.).
  101. ↑ Lizzie Johnson i inni, Russia bombs Ukraine almost every night. This is what it sounds like. [online], The Washington Post, 8 września 2025 [dostęp 2026-02-22] [zarchiwizowane z adresu 2025-09-09] (ang.).
  102. ↑ How are 'kamikaze' drones being used by Russia and Ukraine? [online], BBC News, 17 października 2022 [dostęp 2022-10-20] (ang.).
  103. ↑ Russian army confirms use of Stupor anti-drone rifle in Ukraine [online], Army Recognition, 6 lipca 2022 [dostęp 2022-10-20] (ang.).
  104. 1 2 Jack Watling, Nick Reynolds, Tactical Developments During the Third Year of the Russo–Ukrainian War [online], Royal United Services Institute, luty 2025 [dostęp 2026-04-20].
  105. 1 2 The Russia-Ukraine Drone War: Innovation on the Frontlines and Beyond [online], Center for Strategic and International Studies, 28 maja 2025 [dostęp 2026-04-20].
  106. ↑ Benjamin Jensen, Drone Saturation: Russia’s Shahed Campaign [online], Center for Strategic and International Studies, 13 maja 2025 [dostęp 2026-04-20].
  107. ↑ Reuters, Russia parades drones it uses against Ukraine on Moscow's Red Square [online], Reuters, 9 maja 2025 [dostęp 2026-04-20].
  108. ↑ Michael Kahn, Ukraine's attack drone fleet faces a mini jet engine supply crunch [online], Reuters, 7 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-20].
  109. ↑ Reuters, Ukraine says naval drone destroys Russian helicopter for first time [online], Reuters, 31 grudnia 2024 [dostęp 2026-04-20].
  110. ↑ Russ Niles, Video Shows Drone-On-Drone Battle [online], AVweb, 20 października 2022 [dostęp 2022-12-13] (ang.).
  111. ↑ David Hambling, Ukraine Wins First Drone Vs. Drone Dogfight Against Russia, Opening A New Era Of Warfare (Updated) [online], Forbes, 14 października 2022 [dostęp 2022-12-13] (ang.).
  112. ↑ Video captures dogfight between two Mavic quadcopter drones in Ukraine [online], AeroTime, 18 października 2022 [dostęp 2022-12-13] (ang.).
  113. ↑ Christopher McFadden, Unmanned dogfight: Two drones have allegedly engaged in midair combat over Ukraine [online], Interesting Engineering, 25 listopada 2022 [dostęp 2022-12-13] (ang.).
  114. ↑ Dylan Malyasov, Russian 'Z' drone shot down by Ukrainian unmanned aircraft in dogfight [online], Defence Blog, 24 listopada 2022 [dostęp 2022-12-13] (ang.).
  115. ↑ Stephen Kalin, Isabel Coles, The Russian Soldier Who Surrendered to a Ukrainian Drone, The Wall Street Journal, 14 czerwca 2023, ISSN 0099-9660 [dostęp 2023-06-23] (ang.).
  116. ↑ Sakshi Tiwari, 1st Evidence! Germany's 'Much-Touted' IRIS-T Defense System Used By Ukraine 'Clashes' With Russian Missile [online], EurAsian Times, 20 października 2022 [dostęp 2022-10-21] (ang.).
  117. ↑ Daniel Boffey, Financial toll on Ukraine of downing drones 'vastly exceeds Russian costs' [online], The Guardian, 19 października 2022 [dostęp 2022-10-21] (ang.).
  118. 1 2 How Elon Musk's satellites have saved Ukraine and changed warfare, The Economist, 5 stycznia 2023, ISSN 0013-0613 [dostęp 2023-06-06] (ang.).
  119. ↑ Tara Copp, Elon Musk blocking Starlink to stop Ukraine attack troubling for DoD [online], Defense News, 12 września 2023 [dostęp 2023-09-20] (ang.).
  120. ↑ Alex Marquardt, Exclusive: Musk's SpaceX says it can no longer pay for critical satellite services in Ukraine, asks Pentagon to pick up the tab [online], CNN, 13 października 2022 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  121. ↑ Julian Borger, Elon Musk ordered Starlink to be turned off during Ukraine offensive, book says, The Guardian, 7 września 2023, ISSN 0261-3077 [dostęp 2023-09-09] (ang.).
  122. 1 2 Matthew Gault, Mysterious Sea Drone Surfaces in Crimea [online], Vice, 26 września 2022 [dostęp 2023-09-10] (ang.).
  123. ↑ Tayfun Ozberk, Ukraine's new underwater drone Marichka breaks cover [online], Naval News, 23 sierpnia 2023 [dostęp 2023-09-12] (ang.).
  124. ↑ Tanmay Kadam, Ukraine Confirms 1st Known Case Of Fighter Jet Going Down To A Kamikaze Drone [online], Eurasian Times, 14 października 2022 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  125. ↑ Megan Eckstein, Cardboard drone vendor retools software based on Ukraine war hacks [online], Defense News, 13 września 2023 [dostęp 2023-12-03] (ang.).
  126. ↑ Inside Ukraine's secretive drone program [online], CNN, 3 czerwca 2023 [dostęp 2023-06-03] (ang.).
  127. ↑ The mystifying "Baba Yaga" drones in Avdiivka are nightmare for Russians [online], MSN, 20 listopada 2023 [dostęp 2024-02-29] (ang.).
  128. ↑ Luke Harding, 'We'll get there': the Ukrainian drone unit quietly knocking out Russian targets [online], The Guardian, 12 maja 2023 [dostęp 2024-02-29] (ang.).
  129. ↑ Ukraine's 'Baba Yaga' bombing drones: The transformative military tech pressuring Russian defense [online], MSN, 31 stycznia 2024 [dostęp 2024-02-29] (ang.).
  130. ↑ David Axe, World War I Tactics Make A Comeback As A Ukrainian Gunner In The Back Of A Propeller Plane Shoots Down A Russian Drone [online], Forbes, 28 kwietnia 2024 [dostęp 2024-07-12] (ang.).
  131. ↑ Thomas Newdick, Ultralight Drone Hunting Planes Now In Use In Ukraine [online], The War Zone (TWZ), 28 kwietnia 2024 [dostęp 2024-07-12] (ang.).
  132. ↑ Triffaux, Ukrainian Drone with Wooden Stick Neutralizes Modern Russian ZALA 421 UAV in Aerial Combat [online], Army Recognition, 26 lipca 2024 [dostęp 2024-07-26] (ang.).
  133. ↑ How Do Fiber Optic Drones Work? Everything You Need To Know [online], DefenseFeeds, 9 stycznia 2025 [dostęp 2025-05-08] (ang.).
  134. ↑ Matthew Loh, Ukraine just showed its low-cost, lightweight drones can destroy a Russian helicopter, Russian sources say [online], Business Insider, 1 sierpnia 2024 [dostęp 2024-08-01] (ang.).
  135. ↑ Yevheniia Martyniuk, Media: Ukrainian drone downs Russian Mi-8 helicopter in first such attack [online], Euromaidan Press, 1 sierpnia 2024 [dostęp 2024-08-01] (ang.).
  136. ↑ Russia strikes Ukraine's critical infrastructure in war's largest drone attack [online], Reuters, 26 listopada 2024 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  137. ↑ Howard Altman, Explosive-Laden Goggles Sent To Russian FPV Drone Operators [online], The War Zone (TWZ), 8 lutego 2025 [dostęp 2025-02-08] (ang.).
  138. ↑ Eight Russian UAV operators lose sight after FPV goggles exploded remotely [online], mil.in.ua, 18 lutego 2025 [dostęp 2025-02-19] (ang.).
  139. ↑ ABC News, Russia hits Ukraine with massive drone, missile barrage amid prisoner exchange [online], ABC News [dostęp 2025-12-05] (ang.).
  140. ↑ Artem Mazhulin, Oliver Holmes, Lucy Swan, Laure Boulinier, Arnel Hecimovic, Operation Spiderweb: a visual guide to Ukraine's destruction of Russian aircraft [online], The Guardian, 2 czerwca 2025 [dostęp 2025-08-07] (ang.).
  141. ↑ Dmitry Nekrasov, Did Russia Really Have a Gasoline Crisis? New Data Suggests Otherwise. [online], The Moscow Times, 3 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-05] (ang.).
  142. ↑ Ukrainian forces repel biggest mechanised assault as Russians attack on seven fronts – video [online], Ukrainska Pravda, 21 marca 2026 [dostęp 2026-03-31] (ang.).
  143. ↑ The Third Army Corps of the AFU repelled a large-scale Russian offensive in the Lyman-Borova direction [online], UNN, 21 marca 2026 [dostęp 2026-03-31] (ang.).
  144. ↑ Azov commander says drones and artillery hold front without infantry [online], The New Voice of Ukraine, 15 lutego 2026 [dostęp 2026-03-31] (ang.).
  145. ↑ 'We don’t have infantry': Ukraine’s war machine evolves into machine war [online], Defense News, 24 lutego 2026 [dostęp 2026-03-31] (ang.).
  146. ↑ Every New Ukrainian Development Shortens the Distance to Peace – Address by the President on the Arms Makers’ Day [online], President of Ukraine, 13 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-14] (ang.).
  147. ↑ Michał Bruszewski, Pierwszy raz w historii same roboty zdobyły pozycję [online], Defence24, 14 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-14].
  148. ↑ Patryk Idziak, Zełenski zachwycony atakiem na pozycję Rosji. „Pierwszy raz w historii” [online], Interia Wydarzenia, 14 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-14].
  149. ↑ Hundreds of Patriot missiles, €300 million for deep strike capabilities, and thousands of mid-strike drones: Ukraine and Germany sign a package of defence agreements [online], Ministry of Defence of Ukraine, 14 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-21].
  150. ↑ Ukraine and the Netherlands Agreed to Launch Work on the Drone Deal and Joint Drone Production [online], Official website of the President of Ukraine, 16 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-21].
  151. ↑ Reuters, Ukraine to produce drones in Norway, Oslo says [online], Reuters, 14 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-21].
  152. ↑ Ukraine and Bulgaria Signed a Security Cooperation Agreement [online], Official website of the President of Ukraine, 30 marca 2026 [dostęp 2026-04-21].
  153. ↑ dronopad [online], Nowe Wyrazy [dostęp 2026-04-20] (pol.).
  154. 1 2 3 4 5 Reuters, Inside Ukraine's drone campaign to blitz Russia’s energy industry [online], Reuters, 16 października 2025 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  155. 1 2 3 Reuters, Russia launches drones, missiles overnight and through the day [online], Reuters, 15 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  156. ↑ Reuters, Russian military repelling drone attack in Pskov, four planes damaged -officials [online], Reuters, 30 sierpnia 2023 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  157. ↑ Reuters, Ukraine strikes Russian strategic bomber airfield, triggering huge blast [online], Reuters, 20 marca 2025 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  158. ↑ Reuters, Ukraine drone hits Russian oil facility a 'record' 1,500 km away, source says [online], Reuters, 9 maja 2024 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  159. ↑ Reuters, Ukraine deploys new combat model, commander says Russian-held areas recaptured [online], Reuters, 15 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  160. ↑ Joe Barnes, Iran's high-tech onslaught punches deadly holes in Israel's air defences [online], The Telegraph, 15 czerwca 2025 [dostęp 2025-06-16] (ang.).
  161. ↑ Paula Froelich, Killer drone 'hunted down a human target' without being told to [online], Fox News, 29 maja 2021 [dostęp 2021-05-31] (ang.).
  162. ↑ BM raporu: Dünyada ilk otonom drone saldırısını Türk yapımı İHA gerçekleştirdi [online], The Independent (IndyTurk), 31 maja 2021 [dostęp 2021-05-31] (tur.).
  163. ↑ Joshua Zitser, A rogue killer drone 'hunted down' a human target without being instructed to, UN report says [online], Business Insider, 30 maja 2021 [dostęp 2021-05-31] (ang.).
  164. ↑ 75 killed in Sudan displacement camp by RSF drone strike, aid group says, as U.N. says civil war escalating [online], CBS News, 19 września 2025 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  165. ↑ Samy Magdy, Sudan's paramilitary unleashes drones on key targets in Port Sudan, officials say [online], AP News, 6 maja 2025 [dostęp 2025-10-21] (ang.).
  166. ↑ Rueben Dass, Hayat Tahrir al-Sham's Drone Force, „Lawfare”, 13 grudnia 2024 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  167. ↑ Debanish Achom, In Israel-Gaza War, Hamas' Off-The-Shelf Drones Destroy Million Dollar Hardware [online], NDTV, 11 października 2023 [dostęp 2023-11-02] (ang.).
  168. ↑ Nicola Smith, Hamas using Ukraine war tactics to ambush Israeli soldiers in Gaza [online], The Telegraph, 2 listopada 2023 [dostęp 2023-11-02] (ang.).
  169. ↑ Hamas using drones more in Gaza, which are wounding Israeli soldiers [online], The Jerusalem Post, 5 czerwca 2025 [dostęp 2025-10-21] (ang.).
  170. ↑ Luca Nevola, Beyond Riyadh: Houthi Cross-Border Aerial Warfare (2015-2022) [online], ACLED, 17 stycznia 2023 [dostęp 2025-07-09] (ang.).
  171. ↑ Farzin Nadimi, Douglas Barrie, Navigating Troubled Waters: The Houthis’ Campaign in the Red Sea and the Gulf of Aden [online], International Institute for Strategic Studies, grudzień 2024 [dostęp 2026-04-16] (ang.).
  172. 1 2 W.J. Hennigan, Islamic State's deadly drone operation is faltering, but U.S. commanders see broader danger ahead [online], Los Angeles Times, 28 września 2017 [dostęp 2022-10-16] (ang.).
  173. ↑ Footage shows Islamic State drone blowing up stadium ammo dump [online], ABC News, 25 października 2017 [dostęp 2022-10-22] (ang.).
  174. ↑ Jason Kopp, Homeland Security concerned about commercial drones being used for 'nefarious purposes' [online], Fox News, 7 lipca 2017 [dostęp 2020-12-16] (ang.).
  175. ↑ Emil Archambault, Yannick Veilleux-Lepage, Drone imagery in Islamic State propaganda: flying like a state [online], International Affairs, 1 lipca 2020 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.