Konservatizmi

Konservatizmi është një filozofi kulturore, shoqërore dhe politike, si dhe ideologji, që synon të promovojë dhe të ruajë institucione, zakone dhe vlera tradicionale. Parimet themelore të konservatizmit mund të ndryshojnë në varësi të kulturës dhe qytetërimit në të cilin ai shfaqet. Në kulturën perëndimore, në varësi të kombit dhe periudhës kohore specifike, konservatorët kërkojnë të promovojnë dhe ruajnë një gamë institucionesh, si familja bërthamë, feja e organizuar, ushtria, shteti-komb, kushtetuta, të drejtat pronësore, sundimi i ligjit, aristokracia dhe monarkia.

Shtetari anglo-irlandez i shekullit XVIII Edmund Burke, i cili u kundërvu Revolucionit Francez, konsiderohet si një nga themeluesit e mendimit konservator perëndimor në vitet 1790, së bashku me shtetarin savojard Joseph de Maistre. Përdorimi i parë i vendosur i termit në një kontekst politik u shfaq në vitin 1818 me François-René de Chateaubriand, gjatë periudhës së Rivendosjes Burbone në Francë, e cila synonte të kthente pas politikat e Revolucionit Francez dhe të rivendoste rendin shoqëror.

Konservatizmi ka ndryshuar ndjeshëm ndërsa është përshtatur me traditat dhe kulturat kombëtare ekzistuese. Kështu, konservatorët nga pjesë të ndryshme të botës, secili duke ruajtur traditat e veta, mund të mos pajtohen për një gamë të gjerë çështjesh. Si një nga tre ideologjitë kryesore, së bashku me liberalizmin dhe socializmin, konservatizmi është ideologjia mbizotëruese në shumë vende të botës, përfshirë Hungarinë, Indinë, Iranin, Izraelin, Italinë, Japoninë, Poloninë dhe Rusinë. I lidhur historikisht me politikën e djathtë, termi është përdorur për të përshkruar një gamë të gjerë pikëpamjesh. Konservatizmi mund të jetë libertarian ose autoritar, populist ose elitist, progresiv ose reaksionar, i moderuar ose ekstrem.

Besimet dhe parimet

Studiuesit kanë provuar ta përkufizojnë konservatizmin si një grup besimesh ose parimesh. Shkencëtari politik Andrew Heywood argumenton se pesë besimet qendrore të konservatizmit janë tradita, papërsosmëria njerëzore, shoqëria organike, autoriteti/hierarkia dhe prona. Historiani Russell Kirk zhvilloi pesë kanone të konservatizmit në The Conservative Mind (1953):

• Një besim në një rend transhendent, të cilin Kirk e përshkroi në mënyra të ndryshme si të bazuar në traditën, zbulesën hyjnore, ose ligjin natyror;
• Një dashuri për "shumëllojshmërinë dhe misterin" e ekzistencës njerëzore;
• Një bindje se shoqëria kërkon rende dhe klasa që theksojnë dallimet natyrore;
• Një besim se prona dhe liria janë të lidhura ngushtë;
• Një besim tek zakoni, konventa dhe parashkrimi, si dhe një pranim se risia duhet t'i lidhet traditave dhe zakoneve ekzistuese, gjë që nënkupton respekt për vlerën politike të mençurisë.

Disa shkencëtarë politikë, si Samuel Huntington, kanë shtuar se ndërsa konservatizmi ka vlera thelbësore që rrjedhin nga mësimet e Edmund Burke, ai është gjithashtu një ideologji situacionale, e cila synon të ruajë traditat e ndryshme shoqërore. Sipas këtij përkufizimi, konservatorët shihen si mbrojtës të institucioneve të vendosura të kohës së tyre. Sipas Quintin Hoggut, kryetarit të Partisë Konservatore britanike në 1959: "Konservatizmi nuk është aq shumë një filozofi sa një qëndrim, një forcë e vazhdueshme, që kryen një funksion të përjetshëm në zhvillimin e një shoqërie të lirë, dhe që i përgjigjet një nevoje të thellë dhe të përhershme të vetë natyrës njerëzore."

Konservatizmi është quajtur "filozofi e papërsosmërisë njerëzore" nga shkencëtari politik Noël O'Sullivan, duke pasqyruar tek pasuesit e tij një pikëpamje negative të natyrës njerëzore dhe pesimizëm ndaj mundësisë për ta përmirësuar atë përmes skemave "utopike". Filozofi politik Thomas Hobbes, "gjyshi intelektual i së djathtës realiste", argumentoi se gjendja e natyrës për njerëzit ishte "e varfër, e keqe, brutale dhe e shkurtër", duke kërkuar një autoritet të centralizuar me sovranitet mbretëror për të garantuar rend dhe ligj. Filozofi politik Edmund Burke, shpesh i quajtur ati i konservatizmit modern, besonte se qeniet njerëzore janë të mbushura me mëkatin fillestar dhe se shoqëria prandaj ka nevojë për institucione tradicionale, si një kishë zyrtare dhe një aristokraci tokësore, për të funksionuar.

Tradita

Përkundër mungesës së një përkufizimi universal, disa tema mund të njihen si të përbashkëta në mendimin konservator. Sipas filozofit Michael Oakeshott:

Të jesh konservator […] do të thotë të preferosh të njohurën ndaj të panjohurës, të provuarën ndaj të paprovuarës, faktin ndaj misterit, të aktualen ndaj të mundshmes, të kufizuarën ndaj të pakufizuarës, të afërtën ndaj të largëtës, të mjaftueshmen ndaj të tepërtës, të përshtatshmen ndaj të përsosurës, të qeshurën e tanishme ndaj lumturisë utopike.

Ky lloj tradicionalizmi mund të jetë një pasqyrim i besimit tek metodat e provuara me kohë të organizimit shoqëror, duke i dhënë 'vota të vdekurve'. Traditat gjithashtu mund të jenë të ngopura me një ndjenjë identiteti.

Hierarkia

Në kontrast me përkufizimin e konservatizmit të bazuar në traditë, disa teoricienë politikë të krahut të majtë si Corey Robin e përkufizojnë konservatizmin kryesisht në termat e një mbrojtjeje të përgjithshme të pabarazisë shoqërore dhe ekonomike. Nga ky këndvështrim, konservatizmi është më pak një përpjekje për të ruajtur institucionet e vjetra dhe më shumë "një meditim mbi—dhe një interpretim teorik të—përvojës së ndjerë të pasjes së pushtetit, ta shohësh atë të kërcënuar dhe të përpiqesh ta rifitosh atë".

Në Conservatism: A Rediscovery (2022), filozofi politik Yoram Hazony argumenton se, në një komunitet konservator tradicional, anëtarët kanë rëndësi dhe ndikim në masën që nderohen brenda hierarkisë shoqërore, e cila përfshin faktorë si mosha, përvoja dhe urtësia. Konservatorët shpesh i lartësojnë hierarkitë, siç demonstrohet në një aforizëm të filozofit konservator Nicolás Gómez Dávila: "Hierarkitë janë qiellore. Në ferr të gjithë janë të barabartë." Fjala hierarki ka rrënjë fetare dhe përkthehet si 'sundim i kryepriftit.'

Autoriteti

Autoriteti është një parim thelbësor i konservatizmit. Më konkretisht, konservatorët priren të besojnë në autoritetin tradicional. Sipas sociologut Max Weber, kjo formë autoriteti "mbështetet në një besim të vendosur në shenjtërinë e traditave të lashta dhe në legjitimitetin e atyre që e ushtrojnë autoritetin nën to". Filozofi Alexandre Kojève dallon mes dy formave të ndryshme të autoritetit tradicional:

• Autoriteti i Atit — i përfaqësuar nga etërit aktualë, si dhe nga etër konceptualë si priftërinjtë dhe monarkët.
• Autoriteti i Zotërisë — i përfaqësuar nga aristokratët dhe komandantët ushtarakë.

Sociologu Robert Nisbet pranon se rënia e autoritetit tradicional në botën moderne lidhet pjesërisht me tërheqjen e institucioneve të vjetra si gilda, urdhri, famullia dhe familja—institucione që dikur vepronin si ndërmjetës mes shtetit dhe individit. Filozofja Hannah Arendt argumenton se bota moderne vuan nga një krizë ekzistenciale me një "shpërbërje dramatike të të gjitha autoriteteve tradicionale," të cilat janë të nevojshme për vazhdimësinë e një qytetërimi të vendosur.

Konteksti historik

Shtetari anglo-irlandez Edmund Burke është konsideruar gjerësisht si themeluesi filozofik i konservatizmit modern. Ai shërbeu si sekretar privat i Markezit të Rockinghamit dhe si pamfletist zyrtar i degës Rockingham të Partisë Whig. Së bashku me Torët, ata ishin konservatorët në Mbretërinë e Bashkuar të fundit të shekullit XVIII.

Edmund Burke, i konsideruar gjerësisht si themeluesi filozofik i konservatizmit modern

Burke kishte pikëpamje që ishin një përzierje konservatizmi dhe republikanizmi. Ai mbështeti Revolucionin Amerikan të viteve 1775–1783, por urrente dhunën e Revolucionit Francez të viteve 1789–1799. Ai pranoi idealet e pronës private dhe ekonominë e Adam Smith, por mendonte se kapitalizmi duhej të mbetej i varur ndaj etikës konservatore shoqërore dhe se klasa e biznesit duhej të ishte e varur ndaj aristokracisë. Ai këmbënguli në standarde nderi të nxjerra nga tradita aristokratike mesjetare dhe e shihte aristokracinë si udhëheqësit natyralë të kombit. Kjo nënkuptonte kufizime mbi pushtetet e Kurorës, pasi ai i konsideronte institucionet e Parlamentit më të informuara sesa komisionet e emëruara nga ekzekutivi. Ai favorizonte një kishë të themeluar shtetërisht, por lejonte një shkallë tolerance fetare. Në fund, Burke justifikoi rendin shoqëror mbi bazën e traditës: tradita përfaqësonte urtësinë e specieve, dhe ai vlerësonte komunitetin dhe harmoninë shoqërore më shumë sesa reformat shoqërore.

Joseph de Maistre, filozof francez dhe përkrahës i Kundër-Iluminizmit

Një formë tjetër e konservatizmit u zhvillua në Francë paralelisht me konservatizmin në Britani. Ajo u ndikua nga veprat e Kundër-Iluminizmit të filozofëve si Joseph de Maistre dhe Louis de Bonald. Shumë konservatorë kontinentalë nuk mbështesin ndarjen e fesë nga shteti, ndërsa shumica mbështesin bashkëpunimin shtetëror me Kishën Katolike, siç kishte ekzistuar në Francë para Revolucionit. Konservatorët ishin gjithashtu të hershëm në përqafimin e nacionalizmit, i cili më parë ishte i lidhur me liberalizmin dhe Revolucionin në Francë. Një konservator tjetër i hershëm francez, François-René de Chateaubriand, mbështeti një kundërshtim romantik ndaj modernitetit, duke e kontrastuar zbrazëtinë e tij me 'zemrën e plotë' të besimit dhe besnikërisë tradicionale. Diku tjetër në kontinent, mendimtarët gjermanë Justus Möser dhe Friedrich von Gentz kritikuan Deklaratën e të Drejtave të Njeriut dhe Qytetarit që doli nga Revolucioni. Kundërshtimi u shpreh gjithashtu nga idealistë gjermanë si Adam Müller dhe Georg Vilhelm Fridrih Hegel, ky i fundit duke frymëzuar ndjekës si të majtë ashtu edhe të djathtë.

Si Burke ashtu edhe Maistre ishin kritikë ndaj demokracisë në përgjithësi, megjithëse arsyet e tyre ndryshonin. Maistre ishte pesimist për aftësinë e njerëzve për të ndjekur rregulla, ndërsa Burke ishte skeptik për aftësinë e lindur të njerëzve për të krijuar rregulla. Sipas Maistre, rregullat kishin origjinë hyjnore, ndërsa Burke besonte se ato buronin nga zakoni. Mungesa e zakonit për Burke, dhe mungesa e udhëzimit hyjnor për Maistre, nënkuptonte se njerëzit do të vepronin në mënyra të tmerrshme. Të dy gjithashtu besonin se liria e llojit të gabuar çonte në hutim dhe shpërbërje politike. Idetë e tyre do të bashkoheshin në një rrymë konservatizmi anti-racionalist e romantik, por do të mbeteshin megjithatë të veçanta. Burke ishte më i hapur ndaj argumentimit dhe mosmarrëveshjeve, ndërsa Maistre kërkonte besim dhe autoritet, duke çuar në një rrymë mendimi më joliberale.

Variantet ideologjike

Konservatizmi autoritar

Shiko gjithashtu: Politika e ekstremit të djathtë, Ultrakonservatorizmi

Konservatizmi autoritar i referohet regjimeve autokratike që e paraqesin autoritetin si absolut dhe të pakontestueshëm. Lëvizjet konservatore autoritare shfaqin një përkushtim të fortë ndaj fesë, traditës dhe kulturës, ndërkohë që shprehin gjithashtu nacionalizëm të zjarrtë të ngjashëm me lëvizjet e tjera nacionaliste të ekstremit të djathtë. Shembuj diktatorësh konservatorë autoritarë përfshijnë Marshalin Philippe Pétain në Francë, Regjentin Miklós Horthy në Hungari, Gjeneralin Ioannis Metaxas në Greqi, Mbretin Aleksandrin I në Jugosllavi, Kryeministrin António de Oliveira Salazar në Portugali, Kancelarin Engelbert Dollfuss në Austri, Generalisimin Francisko Frankon në Spanjë, Mbretin Carol II-in në Rumani, dhe Carin Boris III-in në Bullgari.

Mbreti Aleksandri I i Jugosllavisë dhe Kancelari Engelbert Dollfuss i Austrisë, diktatorë konservatorë autoritarë të cilët u vranë nga armiq politikë fashistë dhe nazistë

Lëvizjet konservatore autoritare ishin të spikatura në të njëjtën epokë me fashizmin, me të cilin ndonjëherë përplaseshin. Megjithëse të dyja ideologjitë ndanin vlera thelbësore si nacionalizmi dhe kishin armiq të përbashkët si komunizmin, ekzistonte megjithatë një kontrast midis natyrës tradicionaliste dhe elitiste të konservatizmit autoritar dhe natyrës revolucionare e populiste të fashizmit — kështu që ishte e zakonshme që regjimet konservatore autoritare të shtypnin lëvizjet në ngritje fashiste dhe naziste. Armiqësia mes dy ideologjive theksohet nga lufta për pushtet në Austri, e cila u shënua nga vrasja e diktatorit ultra-katolik Engelbert Dollfuss nga nazistët austriakë. Po ashtu, fashistët kroatë vranë Mbretin Aleksandrin I. Në Rumani, ndërsa Garda e Hekurt fashiste po fitonte popullaritet dhe Gjermania naziste po bënte përparime në skenën politike evropiane, Mbreti Carol II urdhëroi ekzekutimin e Corneliu Zelea Codreanu dhe të fashistëve të tjerë rumunë të rangut të lartë. Perandori gjerman i internuar Vilhelmi II ishte armik i Adolf Hitlerit dhe deklaroi se nazizmi e bëri të turpërohej për herë të parë në jetën e tij që ishte gjerman. Seminaristi katolik António de Oliveira Salazar, i cili ishte diktator i Portugalisë për 40 vjet, denoncoi fashizmin dhe nazizmin si një "cezarizëm pagan" që nuk njihte kufij ligjorë, fetarë apo moralë.

Shkencëtari politik Seymour Martin Lipset ka studiuar bazën klasore të politikës ekstremiste të djathtë në periudhën 1920–1960. Ai raporton:

Lëvizjet ekstremiste konservatore ose të djathta kanë lindur në periudha të ndryshme të historisë moderne, duke filluar nga Horthyitët në Hungari, Partia Kristiane Sociale e Dollfuss-it në Austri, Der Stahlhelm dhe nacionalistë të tjerë në Gjermaninë para-Hitler, dhe Salazar në Portugali, e deri te lëvizjet goliste para vitit 1966 dhe monarkistët në Francën dhe Italinë bashkëkohore. Ekstremistët e djathtë janë konservatorë, jo revolucionarë. Ata kërkojnë të ndryshojnë institucionet politike me qëllim ruajtjen ose rivendosjen e atyre kulturore dhe ekonomike, ndërsa ekstremistët e qendrës [fashistët/nazistët] dhe të majtët [komunistët/anarkistët] kërkojnë të përdorin mjete politike për revolucion kulturor dhe shoqëror. Ideali i ekstremistit të djathtë nuk është një sundimtar totalitar, por një monark, ose një tradicionalist që vepron si i tillë. Shumë lëvizje të tilla në Spanjë, Austri, Hungari, Gjermani dhe Itali kanë qenë haptazi monarkiste […] Mbështetësit e këtyre lëvizjeve dallojnë nga ata të centristëve, duke qenë të prirur të jenë më të pasur dhe më fetarë, gjë që është më e rëndësishme për sa i përket potencialit për mbështetje masive.

Edmund Fawcett thotë se fashizmi është totalitar, populist dhe anti-pluralist, ndërsa konservatizmi autoritar është deri diku pluralist, por mbi të gjitha elitist dhe anti-populist. Ai përfundon: "Fashisti është një jo-konservator që e çon antiliberalizmin në ekstrem. Autoritari i djathtë është një konservator që e çon frikën nga demokracia në ekstrem."

Gjatë Luftës së Ftohtë, diktaturat ushtarake të së djathtës ishin të spikatura në Amerikën Latine, ku shumica e vendeve ishin nën sundim ushtarak deri në mesin e viteve 1970. Një shembull i kësaj ishte Gjenerali Augusto Pinochet, i cili sundoi Kilin nga viti 1973 deri në 1990. Sipas Erik von Kuehnelt-Leddihn, diktaturat ushtarake lindin në sistemet demokratike me qëllim që t'i ndalojnë partitë e majta nga shndërrimi në totalitare. Rasti më i fundit ndodhi në Bolivi në 2024, kur Gjenerali Juan José Zúñiga organizoi një grusht shteti me qëllim përmbysjen e presidentit të majtë ekstrem Luis Arce.

Në shekullin e 21-të, stili autoritar i qeverisjes përjetoi një rilindje botërore me politikanë konservatorë të tillë si Presidenti Vladimir Putin në Rusi, Presidenti Rexhep Taip Erdoan në Turqi, Kryeministri Viktor Orbán në Hungari, Kryeministri Narendra Modi në Indi, dhe Presidenti Donald Trump në Shtetet e Bashkuara.

Konservatizmi liberal

Artikulli kryesor: Konservatizmi liberal

Konservatizmi liberal është një variant i konservatizmit i cili ndikohet fuqimisht nga qëndrime liberale. Ai përfshin këndvështrimin liberal klasik të ndërhyrjes minimale ekonomike, çka do të thotë se individët duhet të jenë të lirë të marrin pjesë në treg dhe të gjenerojnë pasuri pa ndërhyrjen e qeverisë. Megjithatë, individët nuk mund të mbështeten plotësisht që të veprojnë me përgjegjësi në sfera të tjera të jetës; prandaj, konservatorët liberalë besojnë se një shtet i fortë është i nevojshëm për të siguruar rend dhe ligj, dhe institucione shoqërore janë të nevojshme për të kultivuar një ndjenjë detyre dhe përgjegjësie ndaj kombit. Fillimisht kundërshtonte kapitalizmin dhe Revolucionin Industrial, ideologjia konservatore në shumë vende adoptoi liberalizmin ekonomik, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara ku kjo ideologji njihet si Konservatizmi fiskal.

Konservatizmi kombëtar

Giorgia Meloni — liderja e partisë konservatore-kombëtare Vëllezërit e Italisë, kryeministrja e parë femër e Italisë, dhe presidente e Partisë së Konservatorëve dhe Reformistëve Evropianë

Konservatizmi kombëtar i jep përparësi mbrojtjes së identitetit kombëtar dhe kulturor, shpesh e bazuar në një teori të familjes si model për shtetin. Konservatizmi kombëtar orientohet drejt ruajtjes së sovranitetit kombëtar, çka përfshin imigracion të kufizuar dhe një mbrojtje të fortë kombëtare. Në Evropë, konservatorët kombëtarë zakonisht janë euroskeptikë. Filozofi politik Yoram Hazony ka argumentuar për konservatizmin kombëtar në veprën e tij The Virtue of Nationalism (Virtyti i Nacionalizmit, 2018).

Konservatizmi paternalist

Konservatizmi paternalist është një degë e konservatizmit që pasqyron besimin se shoqëritë ekzistojnë dhe zhvillohen në mënyrë organike dhe se anëtarët brenda tyre kanë detyrime ndaj njëri-tjetrit. Ka theks të veçantë mbi detyrimin paternalist ([[Noblesse oblige|noblesse oblige]]) të atyre që janë të privilegjuar dhe të pasur ndaj pjesëve më të varfra të shoqërisë, çka është në përputhje me parime të tilla si detyra, organicizmi, dhe hierarkia. Përkrahësit e saj shpesh theksojnë rëndësinë e rrjetit të sigurisë sociale për të përballuar varfërinë, duke mbështetur rishpërndarje të kufizuar të pasurisë së bashku me rregullimin qeveritar të tregjeve në interes të njëkohshëm të konsumatorëve dhe prodhuesve.

Konservatizmi paternalist lindi fillimisht si një ideologji e dallueshme në Mbretërinë e Bashkuar nën Kryeministrin Benjamin Disraeli dhe torizmin e tij "Një Kombi" ("One Nation"). Ka pasur një larmi qeverish konservatore "të një kombi" në Mbretërinë e Bashkuar me përfaqësues të tillë si kryeministrat Disraeli, Stanley Baldwin, Neville Chamberlain, Winston Churchill, dhe Harold Macmillan.

Në Gjermaninë e shekullit të 19-të, Kancelari Otto von Bismarck miratoi një sërë programesh sociale, të njohura si socializëm shtetëror, të cilat përfshinin sigurime për punëtorët kundër sëmundjes, aksidenteve, paaftësisë dhe pleqërisë. Qëllimi i kësaj strategjie konservatore të ndërtimit të shtetit ishte t'i bënte gjermanët e zakonshëm, jo vetëm aristokracinë junker, më besnikë ndaj shtetit dhe Perandorit gjerman. Kancelari Leo von Caprivi promovoi një axhendë konservatore të quajtur "Rruga e Re" ("New Course").

Konservatizmi progresiv

Në Shtetet e Bashkuara, presidenti Theodore Roosevelt është identifikuar si eksponenti kryesor i konservatizmit progresiv. Roosevelt deklaroi se kishte "besuar gjithmonë se progresivizmi i mençur dhe konservatizmi i mençur shkojnë krah për krah". Administrata republikane e presidentit William Howard Taft ishte progresive-konservatore, dhe ai e përshkroi veten si besimtar i konservatizmit progresiv. Presidenti Dwight D. Eisenhower gjithashtu u shpall mbështetës i konservatizmit progresiv.

Në Kanada, një shumëllojshmëri qeverish konservatore kanë qenë pjesë e traditës Red Tory, ndërsa ish-partia kryesore konservatore e Kanadasë u quajt Partia Konservatore Progresive e Kanadasë nga viti 1942 deri në 2003. Kryeministrat Arthur Meighen, R. B. Bennett, John Diefenbaker, Joe Clark, Brian Mulroney dhe Kim Campbell udhëhoqën qeveri federale të traditës Red Tory.

Konservatizmi reaksionar

Esoteristi italian Julius Evola dhe aforisti kolumbian Nicolás Gómez Dávila—kritikë të shquar reaksionarë të modernitetit

Konservatizmi reaksionar, i njohur edhe si reaksionizëm, kundërshton politikat për transformimin shoqëror të shoqërisë. Në përdorimin popullor, reaksionizmi i referohet një perspektive politike konservatore-tradicionaliste të palëkundur, të një personi që mbështet status quo-në dhe kundërshton ndryshimet shoqërore, politike dhe ekonomike. Disa përkrahës të konservatizmit, në vend që të kundërshtojnë ndryshimin, kërkojnë të kthehen te status quo ante dhe priren ta shohin botën moderne në një dritë negative, veçanërisht sa i përket kulturës së masave dhe sekularizmit, megjithëse grupe të ndryshme reaksionarësh mund të zgjedhin të ringjallin vlera tradicionale të ndryshme.

Disa shkencëtarë politikë, si Corey Robin, i trajtojnë fjalët reaksionar dhe konservator si sinonime. Të tjerë, si Mark Lilla, argumentojnë se reaksionizmi dhe konservatizmi janë botëkuptime të dallueshme. Francis Wilson e përkufizon konservatizmin si "një filozofi të evolucionit shoqëror, në të cilën vlera të caktuara të qëndrueshme mbrohen brenda kornizës së tensionit të konfliktit politik".

Disa reaksionarë preferojnë kthimin te status quo ante, gjendja e mëparshme politike e shoqërisë, të cilën ai person e beson se ka pasur karakteristika pozitive që mungojnë në shoqërinë bashkëkohore. Një shembull i hershëm i një lëvizjeje të fuqishme reaksionare ishte Romantizmi gjerman, i cili u përqendrua rreth koncepteve të organicizmit, mesjetarizmit dhe tradicionalizmit kundër forcave të racionalizmit, sekularizmit dhe individualizmit që u çliruan nga Revolucioni Francez.

Në diskursin politik, të qenit reaksionar konsiderohet përgjithësisht si negative; Peter King vërejti se ai është "një etiketë e pakërkuar, e përdorur si mundim dhe jo si medalje nderi". Pavarësisht kësaj, ky përcaktim është përqafuar nga intelektualë të tillë si tradicionalisti ezoterik italian Julius Evola, monarkisti austriak Erik von Kuehnelt-Leddihn, teologu politik kolumbian Nicolás Gómez Dávila, dhe historiani amerikan John Lukacs.

Konservatizmi fetar

Shih edhe: E djathta e krishterë, Hindutva, Integralizmi, Islamizmi, Sionizmi fetar

Konservatizmi fetar zbaton kryesisht mësimet e feve të caktuara në politikë — ndonjëherë thjesht duke shpallur vlerën e këtyre mësimeve, herë të tjera duke bërë që këto mësime të ndikojnë në ligje. Në shumicën e demokracive, konservatizmi politik kërkon të ruajë strukturat tradicionale familjare dhe vlerat shoqërore. Konservatorët fetarë zakonisht kundërshtojnë abortin, sjelljen LGBT (ose, në disa raste, identitetin LGBT), përdorimin e drogës, dhe aktivitetin seksual jashtë martese. Në disa raste, vlerat konservatore bazohen në besime fetare, dhe konservatorët kërkojnë të rrisin rolin e fesë në jetën publike.

Kristiandemokracia është një ideologji e frymëzuar nga mësimi social i krishterë. Në Evropë, partitë demokristiane priren në përgjithësi të jenë mesatarisht konservatore, ndërsa disa prej tyre janë partia kryesore konservatore në vendet e tyre përkatëse. Ajo e ka origjinën si një reagim ndaj industrializimit dhe urbanizimit të lidhur me kapitalizmin laissez-faire. Në Evropën e pasluftës, partitë demokristiane dominuan politikën në disa vende — Partia Popullore e Krishterë në Belgjikë, CDU dhe CSU në Gjermani, Fine Gael dhe Fianna Fáil në Irlandë, dhe Demokracia e Krishterë në Itali. Shumë evropianë të pasluftës e panë demokracinë e krishterë si një alternativë të moderuar ndaj ekstremeve të nacionalizmit të djathtë dhe komunizmit të majtë. Partitë demokristiane ishin veçanërisht të njohura mes grave evropiane, të cilat shpesh votonin për këto parti kryesisht për shkak të politikave të tyre profamiljare.

Konservatizmi social

Një marshim për jetën (Marche pour la vie) në Paris, 2012

Konservatorët socialë besojnë se shoqëria është ndërtuar mbi një rrjet të brishtë marrëdhëniesh, të cilat duhen ruajtur përmes detyrës, vlerave tradicionale dhe institucioneve të vendosura; dhe se qeveria ka një rol në nxitjen ose zbatimin e vlerave apo praktikave tradicionale. Një konservator social dëshiron të ruajë moralin tradicional dhe zakonet shoqërore, shpesh duke kundërshtuar atë që ata e konsiderojnë politika radikale ose inxhinieri sociale. Disa qëndrime tipike të konservatorizmit social janë si më poshtë:

• Mbështetje për një kulturë të jetës dhe kundërshtim ndaj shkatërrimit të jetës njerëzore në çdo fazë, përfshirë abortin, kërkimin mbi qelizat staminale embrionale, dhe eutanazinë.
• Mbështetje për bio-konservatorizmin dhe kundërshtim si ndaj eugjenikës ashtu edhe ndaj transhumanizmit.
• Mbështetje për vlerat tradicionale familjare, duke e parë modelin e familjes bërthamë si njësinë themelore të shoqërisë.
• Mbështetje për një përkufizim tradicional të martesës si bashkim mes një burri dhe një gruaje, dhe kundërshtim ndaj zgjerimit të martesës civile dhe adoptimit të fëmijëve tek çiftet në marrëdhënie të të njëjtit seks.
• Mbështetje për moralin publik, me ndalimin e drogës dhe prostitucionit, dhe censurën e pornografisë.
• Mbështetje për fenë e organizuar dhe kundërshtim ndaj ateizmit dhe sekularizmit, veçanërisht kur këto janë militante.

Konservatizmi tradicionalist

Konservatizmi tradicionalist, i njohur edhe si konservatizmi klasik, thekson nevojën për parimet e ligjit natyror, rendit moral transcendent, traditës, hierarkisë, organicizmit, agrarianizmit, klasicizmit dhe kulturës së lartë, si dhe sferave të ndërthurura të besnikërisë. Disa tradicionalistë kanë përqafuar etiketat reaksionar dhe kundërrevolucionar, duke sfiduar stigmën që u është ngjitur këtyre termave që nga Epoka e Iluminizmit. Duke pasur një pikëpamje hierarkike të shoqërisë, shumë konservatorë tradicionalistë, përfshirë disa amerikanë të njohur si Ralph Adams Cram, William S. Lind, dhe Charles A. Coulombe, mbrojnë strukturën politike monarkike si rregullimin shoqëror më natyror dhe të dobishëm.

Variantet kombëtare

Partitë konservatore ndryshojnë shumë nga një vend në tjetrin për sa i përket qëllimeve që duan të arrijnë. Si partitë konservatore ashtu edhe ato liberale klasike priren të favorizojnë pronësinë private mbi pasurinë, në kundërshtim me partitë komuniste, socialiste dhe të gjelbra, të cilat favorizojnë pronësinë e përbashkët ose ligje që rregullojnë përgjegjësinë e pronarëve. Aty ku konservatorët dhe liberalët ndryshojnë kryesisht është në çështjet shoqërore, ku konservatorët priren të hedhin poshtë sjelljet që nuk përputhen me ndonjë normë shoqërore. Partitë moderne konservatore shpesh e përcaktojnë veten nëpërmjet kundërshtimit ndaj partive liberale ose socialiste. Përdorimi amerikan i termit "konservator" është i veçantë për atë vend, ku përdorimi i tij i parë modern ishte për kundërshtarët pro-ndërmarrjes së lirë të New Deal-it.

Azia

Konservatizmi në Azi ndryshon sipas rajoneve. Azia Lindore dhe disa rajone të Azisë Juglindore janë të lidhura thellësisht me traditat konfuciane.

Vlerat aziatike janë një ideologji politike që përpiqet të përcaktojë elementet e shoqërisë, kulturës dhe historisë të përbashkëta për kombet e Azisë Juglindore dhe Lindore, veçanërisht vlerat e përbashkësisë dhe kolektivizmit për unitetin shoqëror dhe të mirën ekonomike — në kontrast me idealet evropiane të perceptuara për idealet evropiane të drejtave universale të të gjithë individëve.

Në Azinë Perëndimore, konservatizmi shpesh është i ndërthurur me islamizmin, ndërsa ligji fetar shërben si kuadri për rendin dhe qeverisjen shoqërore. Kjo formë e konservatizmit thekson ruajtjen e ligjit islamik (Sheriati) dhe strukturave tradicionale familjare kundër sekularizmit dhe depërtimit të ndikimit kulturor perëndimor. Ndërsa disa vende përqafojnë një qasje më tradicionale monarkike, të tjera i përfshijnë këto vlera konservatore në sisteme republikane, por përgjithësisht i japin përparësi identitetit fetar dhe moralit të komunitetit si shtylla të stabilitetit kombëtar.

Kina

Konservatizmi kinez mund të gjurmohet deri te Konfuci, filozofia e të cilit bazohet në vlerat e besnikërisë, detyrës dhe respektit. Ai besonte në një shoqëri të organizuar në mënyrë hierarkike, të modeluar sipas familjes si model për shtetin dhe të udhëhequr nga një monark absolut. Megjithatë, Konfuci besonte gjithashtu se shteti duhej të punësonte një klasë meritokratike administratorësh dhe këshilltarësh, të rekrutuar përmes provimeve perandorake. Një shkollë alternative mendimi, e quajtur Legalizmi, argumentonte se disiplina administrative, jo virtyti konfucian, ishte thelbësore për qeverisjen e shtetit.

Për mijëra vjet, Kina u qeveris nga monarkë të dinastive të ndryshme perandorake. Teoria e Mandatit të Qiellit u përdor për të legjitimuar autoritetin absolut të Perandorit. Revolucioni Xinhai i vitit 1911 e rrëzoi Puyin, Perandorin e fundit kinez, dhe solli në fuqi Qeverinë Beiyang. Midis viteve 1927 dhe 1949, Kina u qeveris nga partia nacionaliste Kuomintangu, e cila u bë e djathtë pasi gjenerali Çiang Kai-shek përjashtoi komunistët nga partia e tij. Pas disfatës së tij në Luftën Civile Kineze nga Partia Komuniste e Kinës (PKK), Çiangu vazhdoi të qeveriste ishullin e Tajvanit deri në vdekjen e tij në vitin 1975.

Në kontinent, konservatizmi kinez u kundërshtua dhe u shtyp me forcë nga PKK-ja, veçanërisht gjatë Revolucionit Kulturor Kinez. Anëtarët e "Pesë Kategorive të Zeza" — pronarë tokash, fermerë të pasur, kundërrevolucionarë, ndikues të këqij dhe të djathtistë — u persekutuan me dhunë. Të rinjtë formuan kuadro të Rojeve të Kuqe në të gjithë vendin dhe u përpoqën të shkatërronin "Katër të Vjetrat": idetë e vjetra, kulturën e vjetër, zakonet e vjetra dhe shprehitë e vjetra — duke çuar në shkatërrimin e një pjese të madhe të trashëgimisë kulturore të Kinës, përfshirë artefakte historike dhe vende fetare. Mes tyre, disa Roje të Kuqe që përqafuan zyrtarët lokalë u quajtën në mënyrë përçmuese "konservatorë".

Në dekadat e fundit, konservatizmi kinez ka përjetuar një ringjallje kombëtare. Shkollat e lashta të konfucianizmit dhe legalizmit janë kthyer në rrjedhën kryesore të mendimit kinez. Wang Huning, i konsideruar gjerësisht si eminenca gri dhe ideologu kryesor i PKK-së, ka kritikuar aspekte të marksizmit dhe ka rekomanduar që Kina të kombinojë vlerat e saj historike dhe moderne. Sekretari i Përgjithshëm Xi Xhinping e ka quajtur kulturën tradicionale kineze "shpirtin" e kombit dhe "themelin" e PKK-së. Kina gjithashtu ka zhvilluar një formë kapitalizmi autoritar në vitet e fundit, duke u shkëputur më tej nga komunizmi ortodoks i së kaluarës së saj. Neoautoritarizmi është një rrymë e mendimit politik që avokon për një shtet të fuqishëm për të lehtësuar reformat e tregut. Një shqetësim kryesor i konservatizmit modern kinez është ruajtja e kulturës tradicionale.

India

Politika indiane ka qenë prej kohësh e dominuar nga elita aristokratike dhe fetare, në një nga kombet më të stratifikuara hierarkikisht në botë. Në kohët moderne, Partia Bharatiya Janata (BJP), e udhëhequr nga Narendra Modi, përfaqëson politikën konservatore. Me mbi 170 milionë anëtarë deri në tetor 2022, BJP-ja është, larg e larg, partia më e madhe politike në botë. Ai promovon nacionalizmin hindu, ideologjinë kuazi-fashiste të Hindutvës, një politikë të jashtme armiqësore kundër Pakistanit, një politikë të brendshme armiqësore kundër myslimanëve në Indi, dhe një politikë sociale e fiskale konservatore. Lëvizja e BJP-së është njëkohësisht elitiste dhe populiste, duke tërhequr grupe të privilegjuara që kanë frikë nga cenimi i pozitave të tyre dominuese, si dhe grupe „plebeje" që kërkojnë njohje përreth një retorike madhoritare të krenarisë kulturore, rendit shoqëror dhe fuqisë kombëtare.

Iran

Dinastia Pahlavi zëvendësoi Dinastinë Kajar në 1925, pas një puçi shtetëror, duke sunduar Iranin si monarki kushtetuese nga 1925 deri në 1953, dhe më pas si monarki autokratike, nga puçi shtetëror i vitit 1953, i nxitur nga SHBA-ja, deri në 1979. Në një përpjekje për të prezantuar reforma nga lart, duke ruajtur njëkohësisht marrëdhëniet tradicionale hierarkike, Shahu, Muhammed Riza Pehlevi, nisi Revolucionin e Bardhë në 1963, si një seri reformash të modernizimit agresiv, duke rezultuar në një rishpërndarje të madhe të pasurisë nga klasa aristokratike e pronarëve të tokave tek klasa punëtore e Iranit, si dhe në një rritje ekonomike të jashtëzakonshme në dekadat pasuese. Revolucioni Iranian i vitit 1979, i mbështetur nga kleri dhe aristokracia, rrëzoi monarkinë dhe transformoi Shtetin Imperial të Iranit në Republikën Islamike të Iranit, duke zëvendësuar kështu konservatizmin progresiv të monarkisë së Shahut me konservatizmin reaksionar të teokracisë islamike. Dy kampet kryesore politike në Iranin e sotëm janë „Principlistët" konservatorë të linjës së fortë, dhe „Reformistët" liberalë islamikë.

Izraeli

Pas shpalljes së Shtetit të Izraelit, politika fillimisht u dominua nga partitë e majta, por me kalimin e kohës, partitë e djathta u bënë gjithnjë e më të fuqishme, me konservatizmin që tani është ideologjia dominuese. Në zgjedhjet e vitit 2022, partitë e djathta morën 75 për qind të votave popullore, një parti qendrore 17 për qind, ndërsa partitë e majta 7 për qind, kurse qeveria pasuese është përshkruar në mënyra të ndryshme si më e djathta, si dhe më fetarja, në historinë e Izraelit.

Konservatizmi izraelit bazohet në ruajtjen e kulturës judeje, traditave fetare judaike, promovimin e formave të sionizmit që priren të jenë më irredentiste në natyrë (d.m.th. Sionizmi revizionist dhe Neo-sionizmi, të cilët promovojnë idenë e Izraeli i Madh, krahasuar me sionizmin liberal ose Sionizmi i punës, të cilët mbështesin një zgjidhje me dy shtete), promovimin e sigurisë kombëtare izraelite, ruajtjen e rolit të fesë dhe rabinatit në sferën publike, mbështetjen për tregun e lirë, dhe lidhje të ngushta me Shtetet e Bashkuara.

Japonia

Konservatizmi ka qenë ideologjia politike dominuese gjatë gjithë historisë moderne japoneze. Partia Liberale Demokratike e djathtë konservatore ka qenë partia sunduese dominuese që nga viti 1955, shpesh e quajtur "Sistemi i 1955-ës". Prandaj, disa ekspertë e konsiderojnë Japoninë si shtet njëpartiak të zgjedhur në mënyrë demokratike, pasi popullsia voton gjithmonë për të njëjtën parti konservatore.

Deri në vitin 1868, Japonia ishte kryesisht një shtet feudal i sunduar nga anëtarët e urdhrit aristokratik Samurai, me kodin e tij të nderit, bushido. Në Periudhën Meixhi u nis një proces modernizimi, industrializimi dhe kombëtarizimi. Përpjekjet për pushtet mes aristokracisë së vjetër e të decentralizuar të samurajve dhe monarkisë së re e të centralizuar perandorake kulmuan me Rebelimin e Satsumës në vitin 1877, me fitore perandorake. Gjatë periudhës së Luftës së Dytë Botërore, Japonia u shndërrua në një shtet ultranacionalist e imperialist që pushtoi pjesën më të madhe të Azisë Lindore dhe Juglindore. Konservatorët bashkëkohorë, veçanërisht gjatë kryeministrisë së dytë të Shinzo Abes nga viti 2012 deri në 2020, mbështesin rishikimin e kushtetutës së vendit, në veçanti Nenin 9, i cili heq dorë nga lufta dhe ndalon Japoninë nga mbajtja e ushtrisë.

Japonia është monarkia më e vjetër e vazhdueshme në historinë e njerëzimit, me Naruhiton që aktualisht shërben si Perandor i Japonisë. Në përputhje me parimin e monarkisë, shoqëria japoneze ka një strukturë familjare autoritare, me një autoritet atëror tradicionalist që kalon kryesisht te djali më i madh.

Ndjenjat kundërkomuniste dhe ndjenjat antikineze janë të përhapura në Japoni. Në vitin 1925 u miratua Ligji për Ruajtjen e Paqes, me qëllim që t'i mundësonte Policisë së Posaçme të Lartë t'i shtypte më efektivisht socialistët dhe komunistët. Në vitin 1936, Perandoria e Japonisë dhe Gjermania naziste iu kundërvunë Kominternit duke nënshkruar Paktin Antikomintern — një pakt të cilit iu bashkuan më vonë Mbretëria e Italisë, Spanja Frankiste dhe Mbretëria e Hungarisë. Termi japonez tenkō i referohet konvertimeve ideologjike të detyruara të socialistëve japonezë, të cilët u nxitën të hiqnin dorë nga ideologjia e majtë dhe të përqafonin me entuziazëm ideologjinë monarkiste, kapitaliste dhe imperialiste të favorizuar nga shteti. Në fund të viteve 1940 dhe në fillim të viteve 1950, gjatë Pastrimit të Kuq, dhjetëra mijëra përkrahës të grupeve të majta, veçanërisht atyre të lidhur me Partinë Komuniste Japoneze, u larguan nga puna e tyre në qeveri, shkolla dhe universitete.

Nippon Kaigi është një organizatë ultrakonservatore dhe ultranacionaliste që ushtron një ndikim të konsiderueshëm mbi politikën bashkëkohore japoneze. Në vitin 2014, shumica e anëtarëve të Dietës Kombëtare ishin pjesë e grupit. Shumë ministra dhe disa kryeministra, përfshirë Fumio Kishidën, Tarō Asōn, Shinzo Aben dhe Yoshihide Sugën, kanë qenë anëtarë.

Si një komb shumë i zhvilluar dhe i industrializuar, Japonia është më kapitaliste dhe më e orientuar nga Perëndimi se vendet e tjera aziatike. Prandaj, disa ekspertë e konsiderojnë Japoninë pjesë të botës perëndimore. Në vitin 1960 u nënshkrua një traktat që themeloi një aleancë ushtarake mes Shteteve të Bashkuara dhe Japonisë. Megjithatë, tradicionalisti reaksionar ultrakonservator Yukio Mishima kishte frikë se japonezët e tjerë ishin tepër të dashuruar pas modernizimit dhe kapitalizmit në stilin perëndimor për të mbrojtur kulturën tradicionale japoneze.

Singapori

Partia konservatore e Singaporit është Partia e Veprimit Popullor (PAP), e cila promovon vlera konservatore në formën e demokracisë aziatike dhe vlerave aziatike. Këto vlera përfshijnë: kombin para bashkësisë dhe shoqërinë mbi individin; familjen si njësinë bazë të shoqërisë; respektin dhe mbështetjen e bashkësisë për individin; konsensusin në vend të konfliktit, dhe harmoninë racore dhe fetare. Ato janë në kontrast me "botëkuptimin më të perëndimorizuar, individualist dhe të vetëkoncentruar mbi jetën" dhe ruajnë "idetë tradicionale aziatike të moralit, detyrës dhe shoqërisë".

PAP aktualisht ndodhet në qeveri dhe ka qenë kështu që nga pavarësia e vitit 1965. Pasi ka qeverisur për mbi gjashtë dekada, PAP është partia qeverisëse e pandërprerë më e gjatë në mesin e demokracive moderne parlamentare shumëpartiake. Singapori është një qytet-shtet dhe ka reputacionin e një "shteti-dado", për shkak të numrit të konsiderueshëm të rregullave dhe kufizimeve qeveritare mbi jetën e qytetarëve të tij. Ish-Kryeministri Lee Kuan Yew, arkitekti i Singaporit modern, vërejti: "Nëse Singapori është një shtet-dado, atëherë jam krenar që kam nxitur një të tillë". Në një intervistë për Straits Times në vitin 1987, Lee tha:

Shpesh më akuzojnë se ndërhyj në jetën private të qytetarëve. Po, sikur të mos e kisha bërë këtë, sikur të mos e kisha vepruar kështu, ne nuk do të ishim këtu sot. Dhe them pa asnjë keqardhje, se ne nuk do të ishim këtu, nuk do të kishim bërë progres ekonomik, nëse nuk do të kishim ndërhyrë në çështje shumë personale – kush është fqinji juaj, si jetoni, zhurmën që bëni, si pështyni, apo çfarë gjuhe përdorni. Ne vendosim çfarë është e drejtë. Nuk ka rëndësi çfarë mendon populli.

Koreja e Jugut

Konservatizmi ka qenë ideologjia politike dominuese gjatë gjithë historisë koreane. Syngman Rhee ishte një antikomunist i papërkulur dhe u bë presidenti i parë i Koresë së Jugut me themelimin e kombit në vitin 1948. Gjenerali i ushtrisë së Koresë së Jugut, Park Chung-hee, mori pushtetin në grushtin e shtetit të 16 majit 1961, pas të cilit u zgjodh President i tretë. Ai prezantoi Kushtetutën shumë autoritare Yushin, duke sjellë Republikën e Katërt. Ai e sundoi vendin si diktator deri në vrasjen e tij në vitin 1979.

Partitë konservatore të krahut të djathtë kanë dominuar politikën e Koresë së Jugut për pjesën më të madhe të historisë së saj moderne, ndërsa partitë kryesore të opozitës kanë qenë centriste të moderuara dhe jo të majta. Partia kryesore konservatore e Koresë së Jugut, Partia e Fuqisë Popullore, e ka ndryshuar formën e saj me kalimin e viteve. Paraardhësja e saj, Partia Demokratike-Liberale, u udhëhoq nga Roh Tae-woo, i cili ishte presidenti i parë i zgjedhur në mënyrë demokratike. Partia u themelua nga bashkimi i Partisë Demokratike të Drejtësisë të Roh Tae-woo, Partisë Demokratike të Ribashkimit të Kim Young-sam dhe Partisë së Re Demokratike Republikane të Kim Jong-pil. Kim Young-sam më vonë u bë presidenti i shtatë i Koresë.

Kur partia konservatore u mund nga partia opozitare në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1996, ajo u bë Partia e Re e Koresë, por një vit më vonë ndryshoi përsëri emrin në Partinë e Madhe Kombëtare (GNP). Që kur i ndjeri Kim Dae-jung mori presidencën në vitin 1998, GNP kishte qenë partia opozitare derisa Lee Myung-bak fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 2007.

Park Geun-hye e pasoi Lee-n në zgjedhjet presidenciale të vitit 2012, deri në shkarkimin e saj në vitin 2017. Yoon Suk-yeol fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 2022 me diferencën më të vogël që nga demokratizimi, deri në shkarkimin e tij në vitin 2025.

Evropa

Konservatizmi evropian ka marrë shumë shprehje të ndryshme. Format e hershme shpesh ishin reaksionare dhe romantike, duke idealizuar Mesjetën dhe rendin e saj shoqëror feudal me sundim aristokratik dhe kishë zyrtare. Në fund të shekullit të 19-të, konservatizmi u bë gjithnjë e më progresiv, duke përqafuar kapitalizmin dhe duke përkrahur nacionalizmin — i cili deri atëherë kishte qenë forcë antitradicionaliste dhe antiimperialiste. Gjatë gjysmës së parë të shekullit të 20-të, ndërkohë që lëvizjet socialiste po bëheshin gjithnjë e më të fuqishme dhe regjimi carist u rrëzua në Revolucionin rus, konservatizmi në Austri, Gjermani, Greqi, Hungari, Itali, Portugali, Spanjë dhe Rumani u shndërrua në ekstremin e djathtë, duke u bërë më autoritar dhe ekstrem. Në periudhën e pasluftës, konservatizmi mori një formë më të moderuar, me partitë e krishterodemokrate të qendrës së djathtë që dominuan politikën në të gjithë Evropën Perëndimore gjatë pjesës tjetër të shekullit, megjithëse regjimet autoritare të Spanjës Frankiste dhe Portugalisë Salazariste (Estado Novo) mbijetuan edhe për disa dekada të tjera. Nga fundi i shekullit, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, konservatizmi mori një formë më liberale. Në dekadat e fundit, partitë nacionaliste kanë qenë në rritje në të gjithë Evropën, në kundërshtim me globalizmin.

Vendet evropiane, me përjashtim të Zvicrës, kanë pasur një traditë të gjatë monarkike gjatë historisë. Sot, monarkitë ekzistuese janë Andorra, Belgjika, Danimarka, Lihtenshtajni, Luksemburgu, Monako, Holanda, Norvegjia, Spanja, Suedia dhe Mbretëria e Bashkuar. Disa lëvizje reaksionare në vende republikane, si Action Française në Francë, Partia Kombëtare Monarkike (Partito Nazionale Monarchico) në Itali, dhe Aleanca e Zezë-Verdhë në Austri, kanë mbështetur rikthimin e monarkisë.

Austria

Konservatizmi austriak e ka origjinën te Princi Klemens von Metternich, i cili ishte arkitekti i Urdhrit Konservator monarkist dhe imperialist, i cili u miratua në Kongresin e Vjenës pas Revolucionit Francez dhe Luftërave Napoleonike. Qëllimi ishte të krijohej Baraspesha evropiane e fuqisë që mund të garantonte paqen dhe të shtypte lëvizjet republikane dhe nacionaliste. Gjatë ekzistencës së saj, Perandoria Austriake ishte monarkia e tretë më e populluar në Evropë, pas Perandorisë Ruse dhe Mbretërisë së Bashkuar. Pas humbjes së saj në Luftën Austro-Prusiane, ajo u shndërrua në Perandorinë Austro-Hungareze, e cila ishte shteti më i larmishëm në Evropë, me dymbëdhjetë kombësi që jetonin nën një monark unifikues. Perandoria u copëtua pas Luftës së Parë Botërore, duke sjellë Republikën e Parë Austriake demokratike.

Lufta Civile Austriake e vitit 1934 pa një sërë përleshjesh mes qeverisë së djathtë dhe forcave socialiste. Kur kryengritësit u mundën, qeveria shpalli ligjin ushtarak dhe zhvilloi gjyqe masive, duke i detyruar politikanë të shquar socialistë, si Otto Bauer, të shkonin në mërgim. Konservatorët ndaluan Partinë Socialdemokrate dhe zëvendësuan demokracinë parlamentare me një kushtetutë korporativiste dhe klerike. Fronti i Atdheut, në të cilin u bashkuan paramilitarët e Heimwehr dhe Partia Kristiane Sociale (Austri), u bë partia e vetme politike legale në regjimin autoritar që rezultoi, Shteti Federal i Austrisë.

Ndërsa kishin lidhje të ngushta me Italinë Fashiste, e cila ishte ende një monarki dhe njëkohësisht një komb katolik, konservatorët austriakë ushqenin ndjenja të forta antiprusiane dhe antinaziste. Intelektuali konservator më i shquar i Austrisë, aristokrati katolik Erik von Kuehnelt-Leddihn, botoi disa libra në të cilat e interpretoi Nazizmin si një ideologji e majtë, okllokratike dhe demagogjike, e kundërt me idealet tradicionale të djathta të aristokracisë, monarkisë dhe krishterimit. Diktatori i Austrisë, Engelbert Dollfuss, e shihte Nazizmin si një formë tjetër e komunizmit totalitar, dhe e shihte Adolf Hitlerin si versionin gjerman të Josif Stalinit. Konservatorët ndaluan Partinë Naziste Austriake dhe arrestuan shumë nga aktivistët e saj, duke shkaktuar që dhjetëra mijëra simpatizantë nazistë të iknin në Gjermaninë naziste për të shmangur persekutimin. Disa muaj më vonë, forcat naziste nisën Puçin e Korrikut dhe arritën të vrisnin kancelarin Dollfuss në një përpjekje për të përmbysur qeverinë konservatore. Si përgjigje, Benito Musolini mobilizoi një pjesë të ushtrisë italiane në kufirin austriak dhe kërcënoi Hitlerin me luftë në rast të një pushtimi gjerman të Austrisë. Në vitin 1938, kur Gjermania naziste aneksoi Austrinë në Anshlusi, grupet konservatore u shtypën: anëtarë të fisnikërisë austriake dhe të klerit katolik u arrestuan dhe pronat e tyre u konfiskuan. Otto von Hapsburg, Princi i fundit i Kurorës i Austro-Hungarisë, ishte një antinazist i zjarrtë, arsye për të cilën regjimi nazist urdhëroi që ai të ekzekutohej menjëherë nëse kapej.

Pas Luftës së Dytë Botërore dhe kthimit në demokraci, konservatorët dhe socialistët austriakë e braktisën njësoj ekstremizmin e tyre, duke besuar në kompromisin politik dhe duke kërkuar konsensus në mes. Konservatorët formuan Partinë e Njerëzve të Austrisë, e cila që atëherë ka qenë partia kryesore konservatore në Austri. Në politikën bashkëkohore, partia u udhëhoq nga Sebastian Kurz, të cilin Frankfurter Allgemeine Zeitung e pagëzoi si "Metternichu i ri".

Belgjika

Me rrënjë në Partinë Katolike konservatore, Partia Popullore e Krishterë ruajti një prirje konservatore gjatë shekullit XX, duke mbështetur Mbretin në të ashtuquajturën Çështje Mbretërore, duke mbështetur familjen bërthamë si themel të shoqërisë, duke mbrojtur arsimin e krishterë dhe duke kundërshtuar eutanazinë. Partia Popullore e Krishterë dominoi politikën në Belgjikën e pasluftës. Në vitin 1999, mbështetja e partisë u shemb dhe ajo u bë partia e pestë më e madhe e vendit. Që nga viti 2014, Aleanca e Re Flamande, nacionaliste flamande dhe konservatore, është partia më e madhe në Belgjikë.

Danimarka

Konservatizmi danez lindi me grupimin politik Højre (fjalë për fjalë: "e djathta"), i cili, falë aleancës së tij me mbretin Christian IX të Danimarkës, dominoi politikën daneze dhe formoi të gjitha qeveritë nga viti 1865 deri në 1901. Kur një reformë kushtetuese në vitin 1915 ia hoqi pushtetin politik fisnikërisë tokëzotëruese, Højre u pasua nga Partia Popullore Konservatore e Danimarkës, e cila që atëherë ka qenë partia kryesore konservatore daneze. Një tjetër parti konservatore daneze ishte Konservatorët e Lirë (Free Conservatives), aktive midis viteve 1902 dhe 1920. Tradicionalisht dhe historikisht, konservatizmi në Danimarkë është karakterizuar më shumë nga Populizmi i djathtë dhe Agrarianizmi sesa në Suedi dhe Norvegji, ku konservatizmi ka qenë më elitist dhe urban.

Partia Popullore Konservatore udhëhoqi koalicionin qeveritar nga 1982 deri në 1993. Më parë, partia kishte qenë pjesë e qeverive të ndryshme nga 1916 deri në 1917, nga 1940 deri në 1945, nga 1950 deri në 1953, dhe nga 1968 deri në 1971. Partia ishte partnere e vogël në qeveritë e udhëhequra nga Liberalët (Venstre) nga 2001 deri në 2011 dhe përsëri nga 2016 deri në 2019. Partia paraprihet me 11 vjet nga Të Rinjtë Konservatorë (KU), sot lëvizja rinore e partisë.

Partia Popullore Konservatore pati një mbështetje elektorale të qëndrueshme, rreth 15–20%, në pothuajse të gjitha zgjedhjet e përgjithshme nga 1918 deri në 1971. Në vitet 1970 ajo ra në rreth 5%, por më pas, nën udhëheqjen e Poul Schlüter, arriti nivelin më të lartë të popullaritetit të saj ndonjëherë në vitin 1984, duke marrë 23% të votave. Që nga fundi i viteve 1990, partia ka marrë rreth 5–10% të votave. Në zgjedhjet e përgjithshme daneze të vitit 2026, partia mori 7,6% të votave.

Mendimi konservator ka ndikuar edhe partitë e tjera politike daneze. Në vitin 1995 u themelua Partia Popullore Daneze (Dansk Folkeparti), e bazuar në një përzierje idesh konservatore, nacionaliste dhe socialdemokrate. Në vitin 2007 u themelua partia Liberal Alliance (Aleanca Liberale), duke kombinuar idetë politike liberale dhe konservatore. Në vitin 2022 u themelua partia Danmarksdemokraterne (Demokratët e Danimarkës), e cila e përshkruan veten si një parti me rrënjë në vlerat kombëtare, liberale dhe konservatore.

Në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2026, partitë që zakonisht përshkruhen si të ndikuara nga idetë konservatore — përfshirë Partinë Popullore Konservatore, Partinë Popullore Daneze, Liberal Alliance dhe Danmarksdemokraterne — morën së bashku rreth 31,9% të votave.

Partitë konservatore në Danimarkë e kanë konsideruar gjithmonë monarkinë një institucion qendror në Danimarkë.

Finlanda

Partia konservatore në Finlandë është Partia e Bashkimit Kombëtar. Partia u themelua në vitin 1918, kur disa parti monarkiste u bashkuan. Megjithëse në të kaluarën ishte e djathtë, sot është një parti moderatisht liberale-konservatore. Ndërsa mbron liberalizmin ekonomik, ajo është e përkushtuar ndaj ekonomisë së tregut social.

Në Finlandë ka pasur ndjenja të forta antiruse dhe antikomuniste, për shkak të historisë së saj të gjatë të pushtimit dhe nënshtrimit nga Rusia dhe Bashkimi Sovjetik. Në Luftën Civile Finlandeze të vitit 1918, Finlanda e Bardhë mundi Finlandën e Kuqe majtiste. Forcat e Mbrojtjes së Finlandës dhe Roja e Bardhë paraushtarake, e udhëhequr nga Baroni Carl Gustaf Emil Mannerheim, u ndihmuan nga Ushtria Perandorake Gjermane, me kërkesë të qeverisë civile finlandeze. Lëvizja e djathtë ekstreme Lapua vazhdoi të terrorizonte komunistët në Finlandën e pasluftës, por u ndalua pas një përpjekjeje të dështuar për grusht shteti në vitin 1932.

Franca

Konservatorizmi i hershëm në Francë u përqendrua në refuzimin e laicizmit të Revolucionit Francez, mbështetjen për rolin e Kishës Katolike, dhe rivendosjen e monarkisë. Pas rënies së parë të Napoleonit në vitin 1814, Burbonët u rikthyen në pushtet gjatë Rivendosjes Burbone. Luigji XVIII dhe Karli X, vëllezër të mbretit të ekzekutuar Luigjit XVI, u ngjitën në fron njëri pas tjetrit dhe vendosën një qeveri konservatore që synonte të rivendoste normat, nëse jo të gjitha institucionet e regjimit të vjetër (Ancien Régime).

Pas Revolucionit të Korrikut të vitit 1830, Luigj Filipi I, anëtar i degës Orleaniste, më liberale, të Shtëpisë Burbone, u shpall Mbret i Francezëve. Perandoria e Dytë Franceze njohu një regjim perandorak bonapartist të Napoleonit III nga viti 1852 deri në 1870. Çështja monarkiste burbone ishte në prag të fitores në vitet 1870, por më pas u shemb, sepse mbreti i propozuar, Henri, Konti i Shambordit, refuzoi të ngrinte flamurin trengjyrësh. Fillimi i shekullit të ri solli ngritjen e Action Française — një lëvizje ultrakonservatore, reaksionare, nacionaliste dhe monarkiste, që mbështeste rivendosjen e monarkisë.

Tensionet mes të djathtëve të krishterë dhe të majtëve laikë u thelluan gjatë periudhës 1890–1910, por u zbutën pas frymës së unitetit në Luftën e Parë Botërore. Një formë autoritare e konservatorizmit karakterizoi regjimin e Vishit të viteve 1940–1944, nën udhëheqjen e Marshalit Philippe Pétain, me antisemitizëm të përforcuar, kundërshtim ndaj individualizmit, theksim të jetës familjare, dhe drejtim shtetëror të ekonomisë.

Konservatorizmi ka qenë forca kryesore politike në Francë që nga Lufta e Dytë Botërore, megjithëse numri i grupimeve konservatore dhe mungesa e tyre e qëndrueshmërisë e bëjnë të vështirë një kategorizim të thjeshtë. Pas luftës, konservatorët mbështetën grupe dhe parti goliste, mbrojtën nacionalizmin francez, dhe theksuan traditën, rendin shoqëror dhe rigjenerimin e Francës. Në mënyrë të pazakontë, konservatorizmi i pasluftës në Francë u formua rreth personalitetit të një udhëheqësi — gjenerali ushtarak dhe aristokrati Charles de Gaulle, i cili udhëhoqi Forcat e Francës së Lirë kundër Gjermanisë Naziste — dhe nuk u mbështet te konservatorizmi tradicional francez, por te tradita bonapartiste. Golizmi në Francë vazhdon nën Republikanët (Francë) (më parë Bashkimi për një Lëvizje Popullore), parti e udhëhequr më parë nga Nicolas Sarkozy, i cili shërbeu si President i Francës nga 2007 deri në 2012, dhe ideologjia e të cilit njihet si sarkozizmi.

Në vitin 2021, intelektuali francez Éric Zemmour themeloi partinë nacionaliste Reconquête, e cila është përshkruar si një version më i djathtë i Bashkimit Kombëtar të Marine Le Pen.

Gjermania

Gjermania ishte zemra e lëvizjes reaksionare romantike që përfshiu Evropën pas Epokës së Iluminizmit progresiste dhe kulmimit të saj në Revolucionin Francez antikonservator. Romantizmi gjerman ishte thellësisht i lidhur me Organicizmin dhe medievalizmin, duke gjetur shprehje filozofike te Hegelianët e Vjetër dhe juridike te Shkolla Historike Gjermane. Përfaqësues konservatorë të shquar ishin Friedrich Schlegel, Novalis, Wilhelm Heinrich Wackenroder, Friedrich Carl von Savigny dhe Adam Müller.

Gjatë gjysmës së dytë të shekullit XIX, konservatorizmi gjerman u zhvillua paralelisht me nacionalizmin gjerman, duke kulmuar me fitoren e Gjermanisë ndaj Francës në Luftën Franko-Prusiane, krijimin e Perandorisë Gjermane të bashkuar në vitin 1871, dhe ngritjen e njëkohshme të "Kancelarit të Hekurt" Otto von Bismarck në skenën politike evropiane. Modeli i Bismarkut mbi ekuilibrin e fuqisë mbajti paqen në Evropë për dekada me radhë në fund të shekullit XIX. "Konservatorizmi i tij revolucionar" ishte një strategji konservatore për ndërtimin e shtetit, e bazuar në bashkëpunimin e klasave dhe e projektuar për t'i bërë gjermanët e zakonshëm — jo vetëm aristokracinë Junker — më besnikë ndaj shtetit dhe Perandorit. Ai krijoi shtetin modern të mirëqenies sociale në Gjermani në vitet 1880. Sipas studiuesve, strategjia e tij ishte:

t'u jepte të drejta sociale për të forcuar integrimin e një shoqërie hierarkike, për të krijuar një lidhje mes punëtorëve dhe shtetit në mënyrë që ta forconte këtë të fundit, për të ruajtur marrëdhëniet tradicionale të autoritetit midis grupeve shoqërore dhe të statusit, dhe për të siguruar një forcë kundërbalancuese ndaj forcave moderniste të liberalizmit dhe socializmit.

Bismarku gjithashtu miratoi të drejtën e votës universale për meshkuj në Perandorinë Gjermane të sapokrijuar, në 1871. Ai u bë një hero i madh për konservatorët gjermanë, të cilët i ngritën shumë monumente në kujtim të tij pasi u largua nga posti në 1890.

Gjatë Periudhës mes dy Luftërave Botërore — pas disfatës së Gjermanisë në Luftën e Parë Botërore, abdikimit të Perandorit Vilhelmit II, dhe futjes së demokracisë parlamentare — konservatorët gjermanë përjetuan një krizë kulturore dhe u ndien të shkulur nga rrënjët në një botë gjithnjë e më moderniste. Ky ankth u shpreh filozofikisht në lëvizjen e Revolucionit Konservator, me përfaqësues të shquar si historiani Oswald Spengler, juristi Carl Schmitt, dhe shkrimtari Ernst Jünger. Partia kryesore konservatore e kësaj epoke ishte Partia Popullore Kombëtare Gjermane reaksionare, e cila mbështeste rikthimin e monarkisë.

Me ngritjen e nazizmit në 1933, lëvizjet tradicionale agrare u zbehën dhe u zëvendësuan nga një ekonomi më e bazuar në komandë dhe integrim i detyruar shoqëror. Adolf Hitleri arriti të fitonte mbështetjen e shumë industrialistëve gjermanë; por tradicionalistë të shquar, përfshirë oficerët ushtarakë Claus von Stauffenberg dhe Henning von Tresckow, pastori Dietrich Bonhoeffer, Ipeshkvi Clemens August Graf von Galen, dhe monarkisti Carl Friedrich Goerdeler, iu kundërvunë hapur ose fshehurazi politikave të tij të eutanazisë, gjenocidit, dhe sulmeve ndaj fesë së organizuar. Ish-Perandori gjerman Vilhelmi II ishte shumë kritik ndaj Hitlerit, duke shkruar në 1938:

Ka një njeri të vetmuar, pa familje, pa fëmijë, pa Zot … Ai ndërton legjione, por nuk ndërton një komb. Një komb krijohet nga familjet, një fe, traditat: ai përbëhet nga zemrat e nënave, mençuria e etërve, gëzimi dhe entuziazmi i fëmijëve … Ky njeri mund t'i sillte popullit tonë fitore çdo vit, pa u sjellë as lavdi as rrezik. Por nga Gjermania jonë, e cila ishte një komb poetësh dhe muzikantësh, artistësh dhe ushtarësh, ai ka krijuar një komb histerikësh dhe eremitësh, të përpirë nga një turmë e udhëhequr nga një mijë gënjeshtarë ose fanatikë.

Pas Luftës së Dytë Botërore, Gjermania zhvilloi një formë të veçantë konservatorizmi të quajtur Ordoliberalizmi, e cila është e përqendruar rreth konceptit të lirisë së rregulluar. Duke mos qenë as socialiste as kapitaliste, ajo nxit një kompromis mes shtetit dhe tregut, dhe argumenton se kultura kombëtare e një vendi duhet marrë parasysh gjatë zbatimit të politikave ekonomike. Alexander Rüstow dhe Wilhelm Röpke ishin dy përfaqësues të shquar të kësaj teorie ekonomike, dhe zbatimi i saj konsiderohet gjerësisht si një nga arsyet pas mrekullisë ekonomike gjermane — rindërtimi dhe zhvillimi i shpejtë i ekonomive të shkatërruara nga lufta të Gjermanisë Perëndimore dhe Austrisë pas Luftës së Dytë Botërore.

Më vonë, puna e liderit të Bashkimit Demokristian të Gjermanisë dhe Kancelarit konservator Helmut Kohl ndihmoi në realizimin e Ribashkimit gjerman, së bashku me integrimin evropian më të thelluar në formën e Traktatit të Mastrihtit. Sot, konservatorizmi gjerman shoqërohet shpesh me politikanë si Kancelarja Angela Merkel, mandati i së cilës u shënua nga përpjekjet për të shpëtuar monedhën e përbashkët evropiane, euron, nga rrëzimi. Konservatorët gjermanë ishin të përçarë nën Merkel për shkak të krizës së refugjatëve në Gjermani, dhe shumë konservatorë në CDU/CSU kundërshtuan politikat e imigracionit të zhvilluara nën Merkel. Vitet 2020 panë gjithashtu ngritjen e populistëve të djathtë të Alternativës për Gjermaninë.

Greqia

Partia kryesore konservatore e periudhës ndërmjet dy luftërave quhej Partia Popullore (PP), e cila mbështeste monarkinë kushtetuese dhe kundërshtonte Partinë Liberale republikane. Të dyja partitë u shtypën nga Regjimi autoritar, arkikonservator dhe monarkist i 4 Gushtit i gjeneralit Ioannis Metaxasit, në vitet 1936–1941. PP-ja arriti të riorganizohej pas Luftës së Dytë Botërore si pjesë e një Fronti të Bashkuar Nacionalist, i cili erdhi në pushtet duke fushatuar me një platformë të thjeshtë antikomuniste dhe nacionaliste gjatë Luftës Civile Greke në vitet 1946–1949. Megjithatë, vota e marrë nga PP-ja ra gjatë periudhës së ashtuquajtur «Intervali Qendrist», në vitet 1950–1952.

Në vitin 1952, marshalli Alexandros Papagos krijoi Tubimin Grek si organizatë ombrellë për forcat e djathta. Tubimi Grek erdhi në pushtet në 1952 dhe mbeti partia udhëheqëse në Greqi deri në 1963. Pas vdekjes së Papagosit në 1955, ai u riorganizua si Bashkimi Kombëtar Radikal nën udhëheqjen e Konstantinos Karamanlisit. Qeveritë e djathta, të mbështetura nga pallati dhe ushtria, e rrëzuan qeverinë e Bashkimit të Qendrës në 1965 dhe qeverisën vendin deri në themelimin e juntës greke të djathtës ekstreme (1967–1974). Pas rënies së regjimit në gusht të vitit 1974, Karamanlisi u kthye nga mërgimi për të udhëhequr qeverinë dhe themeloi partinë Demokracia e Re. Partia e re konservatore kishte katër objektiva: të përballonte zgjerimin turk në Qipro, të rivendoste dhe forconte sundimin demokratik, t'i jepte vendit një qeveri të fortë, dhe ta bënte një parti të fuqishme e të moderuar një forcë në politikën greke.

Grekët e Pavarur, një parti e sapoformuar politike në Greqi, kanë mbështetur gjithashtu konservatizmin, veçanërisht konservatizmin kombëtar dhe konservatizmin fetar. Deklarata Themeluese e Grekëve të Pavarur thekson fuqishëm ruajtjen e shtetit grek dhe sovranitetin e tij, popullin grek dhe Kishën Ortodokse Greke.

Hungaria

Konservatizmi dhe liberalizmi bashkëkohor në Hungari e kanë origjinën në debatet e gjata gjatë Epokës së Reformës Hungareze, kryesisht mes konservatorit por reformistit István Széchenyi dhe liberalit e revolucionarit Lajos Kossuth. Széchenyi favorizonte politika të tilla si kujdesi për aristokracinë në Hungari, ruajtjen e autonomisë së Hungarisë brenda Perandorisë Habsburge, të drejtën e votës të kufizuar për burrat e pasur dhe të arsimuar, promovimin e një politike të jashtme më izolacioniste dhe mbështetjen e ekonomisë laissez-faire të stilit britanik. E gjithë kjo bie në kontrast me kërkesat e Kossuthit për një formë republikane qeverisjeje, pavarësinë e plotë hungareze, të drejtën e votës universale, një politikë të jashtme liberale-internacionaliste dhe një ekonomi proteksioniste për zhvillimin e industrisë. Partia Konservatore u themelua në 1846, fillimisht si rivale e Partisë së Opozitës të Kossuthit dhe Lajos Batthyányt, e themeluar në 1847, por u bënë aleate gjatë Revolucionit Hungarez të 1848-s dhe përfundimisht u shkri në Partinë e Opozitës pas pavarësisë hungareze dhe themelimit të Shtetit Hungarez të shkurtër në 1849.

Dominimi i së djathtës politike të Hungarisë së periudhës ndërmjet dy luftërave, pas rënies së një regjimi komunist afatshkurtër, u përshkrua nga historiani István Deák:

Midis viteve 1919 dhe 1944, Hungaria ishte një vend i djathtë. E formuar nga një trashëgimi kundërrevolucionare, qeveritë e saj mbrojtën një politikë "nacionaliste të krishterë"; ato lartësuan heroizmin, besimin dhe unitetin; përbuznin Revolucionin Francez dhe hidhnin poshtë ideologjitë liberale dhe socialiste të shekullit të 19-të. Qeveritë e shihnin Hungarinë si një bastion kundër bolshevizmit dhe instrumenteve të tij: socializmin, kozmopolitanizmin dhe Masonerinë e Lirë. Ato ushtruan sundimin e një klike të vogël aristokratësh, nëpunësish civilë dhe oficerësh ushtarakë, dhe rrethuan me lavdërime të tepruara kreun e shtetit, admiralin kundërrevolucionar Miklós Horthyn.

Regjimi konservator autoritar i Horthyt shtypi njësoj komunistët dhe fashistët, duke ndaluar Partinë Komuniste Hungareze si dhe Partinë fashiste të Kryqit të Shigjetave. Udhëheqësi fashist Ferenc Szálasi u burgos vazhdimisht me urdhër të Horthyt.

Që nga viti 2010, Viktor Orbán i partisë Fidesz ka qenë kryeministër i Hungarisë. Qëndrimet e Orbánit janë një përzierje e euroskepticizmit të butë, populizmit të djathtë dhe konservatizmit kombëtar. Zsolt Enyedi ka argumentuar se konservatizmi iliberal luan një rol të madh në ideologjinë e Fidesz-it. Shprehje të shumta të ideologjisë konservatore janë gjetur gjithashtu brenda Kushtetutës së Hungarisë të vitit 2011.

CPAC Hungary është një konferencë politike vjetore. Konferenca e parë CPAC Hungary u mbajt në vitin 2022.

Islanda

E themeluar në vitin 1924 si Partia Konservatore, Partia e Pavarësisë e Islandës e mori emrin e saj aktual në 1929, pas bashkimit me Partinë Liberale. Që nga fillimi, ajo ka qenë partia që ka fituar më shumë vota, me një mesatare rreth 40%. Ajo kombinoi liberalizmin dhe konservatizmin, mbështeti nacionalizimin e infrastrukturës dhe promovoi bashkëpunimin e klasave. Edhe pse kryesisht në opozitë gjatë viteve 1930, ajo përqafoi liberalizmin ekonomik, por pranoi shtetin e mirëqenies pas luftës dhe mori pjesë në qeveri që mbështesnin ndërhyrjen shtetërore dhe proteksionizmin. Ndryshe nga partitë e tjera konservatore (dhe liberale) skandinave, ajo ka pasur gjithmonë një përkrahje të madhe nga klasa punëtore. Pas krizës financiare të vitit 2008, mbështetja ka rënë në 20–25%.

Irlanda

Konservatizmi në Irlandë historikisht ka rrotulluar rreth politikave sociale që lidhen me Kishën Katolike, si dhe një angazhim ndaj republikanizmit irlandez, neutralitetit irlandez, kundërshtimit ndaj abortit, kundërkomunizmit, evropianizmit dhe, më së fundmi, kundërshtimit ndaj imigracionit.

Gjatë presidencës së Éamon de Valerës, u miratua një gamë e gjerë politikash sociale katolike, kryesisht me qëllimin për të fituar votues besimtarë, ruralë dhe konservatorë, shumica e të cilëve i mirëpritën këto politika. Politika të tilla përfshinin shkrimin në Kushtetutën e Irlandës se vendi i gruas ishte në shtëpi, ndalimin e importimit ose shitjes së kontraceptivëve, dhe miratimin e ligjeve të rrepta të censurës.

Fianna Fáil dhe rivali i saj historik, Fine Gael, konsiderohen që të dyja historikisht si parti konservatore. Sidoqoftë, ka disa dallime: kryesisht, Fianna Fáil zakonisht konsiderohet më republikane, ndërsa Fine Gael priret të jetë më klasikisht liberale.

Duke filluar nga viti 2022, një seri protestash që kërkojnë uljen e imigracionit të paligjshëm janë bërë më të zakonshme në Irlandë, kryesisht për shkak të gjendjes së strehimoreve të përkohshme për azilkërkues, të cilat nuk mund të strehonin më shumë se 65.000 refugjatë.

Italia

Pas Bashkimit të Italisë, vendi u qeveris në mënyrë të njëpasnjëshme nga E Djathta Historike, e cila përfaqësonte pozita konservatore, liberal-konservatore dhe konservatore-liberale, dhe E Majta Historike. Pas Luftës së Parë Botërore, vendi pa shfaqjen e partive të tij të para masive, duke përfshirë veçanërisht Partinë Popullore Italiane (PPI), një parti demokristiane që kërkonte të përfaqësonte shumicën katolike, e cila prej kohësh ishte mbajtur larg politikës. PPI-ja dhe Partia Socialiste Italiane kontribuuan në mënyrë vendimtare në humbjen e forcës dhe autoritetit të klasës së vjetër liberale sunduese, e cila nuk kishte qenë në gjendje të organizohej në një parti të vërtetë: Bashkimi Liberal nuk ishte koherent, ndërsa Partia Liberale Italiane erdhi shumë vonë.

Në vitin 1921, Benito Musolini themeloi Partinë Kombëtare Fashiste (PNF) dhe, vitin tjetër, nëpërmjet Marshimit në Romë, ai u caktua kryeministër nga mbreti Viktor Emanueli III. Fashizmi lindi si një ideologji populiste, revolucionare, antimonarkiste, antiklerikale, antikapitaliste dhe antikonservatore, e shikuar nga shumë socialistë si një herezi e së majtës dhe jo si një kundërshtare e së djathtës, por u transformua dhe u bë dukshëm e djathtë kur bëri kompromise me establishmentin konservator për të konsoliduar autoritetin dhe për të shtypur lëvizjet komuniste. Musolini komentoi mbi pragmatizmin dinamik të fashizmit:

Ne nuk besojmë në programe dogmatike. … I lejojmë vetes luksin që të jemi aristokratë dhe demokratë, konservatorë dhe progresistë, reaksionarë dhe revolucionarë, legalistë dhe ilegalistë, sipas rrethanave të momentit, vendit dhe mjedisit.

Në vitin 1926, të gjitha partitë u shpërndanë përveç PNF-së, e cila mbeti partia e vetme legale në Mbretërinë e Italisë deri në rënien e regjimit në korrik 1943. Deri në 1945, fashistët ishin diskredituar, shpërndarë dhe ishin bërë të jashtëligjshëm, ndërsa Musolini u ekzekutua në prill të po atij viti. Referendumi institucional italian i vitit 1946 kishte të bënte me fatin e monarkisë. Ndërkohë që Italia jugore dhe pjesë të Italisë veriore ishin monarkiste, pjesë të tjera, veçanërisht në Italinë qendrore, ishin kryesisht republikane. Rezultati ishte 54–46% në favor të republikës, gjë që solli rrëzimin e monarkisë.

Pas Luftës së Dytë Botërore, e djathta e qendrës u dominua nga Demokracia Kristiane (DC), parti e qendrës që përfshinte si elemente konservatore, ashtu edhe të qendrës së majtë. Me fitoren e saj të madhe kundër Partisë Socialiste Italiane dhe Partisë Komuniste Italiane në 1948, qendra politike erdhi në pushtet. Sipas fjalëve të Denis Mack Smith-it, ajo ishte "mesatarisht konservatore, mjaft tolerante ndaj çdo gjëje që nuk prekte fenë apo pronën, por mbi të gjitha katolike dhe ndonjëherë klerikale". DC dominoi politikën deri në shpërbërjen e saj në 1994, pasi qeverisi për 47 nga 52 vite.

Në 1994, sipërmarrësi dhe magnati mediatik Silvio Berlusconi themeloi partinë liberal-konservatore Forza Italia (FI). Ai fitoi tri zgjedhje, në 1994, 2001 dhe 2008, duke qeverisur vendin për gati dhjetë vjet si kryeministër. FI formoi koalicione me disa parti, duke përfshirë Aleancën Kombëtare (AN), kombëtare-konservatore, trashëgimtare e MSI-së, dhe Lega Nord (LN), rajonaliste. FI u përfshi shkurtimisht, bashkë me AN, në partinë Popullin e Lirisë dhe më pas u rikonstitua në Forza Italia-n e re. Pas zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 2018, LN-ja dhe Lëvizja 5 Yje formuan një qeveri populiste, e cila zgjati rreth një vit. Në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2022, në pushtet erdhi një koalicion i qendrës së djathtë, këtë herë i dominuar nga Vëllezërit e Italisë (FdI), parti e re kombëtare-konservatore e lindur nga hiri i AN-së. Rrjedhimisht, FdI, Lega e rimarkuar, dhe FI formuan një qeveri nën udhëheqjen e liderit të FdI-së, Giorgia Meloni.

Luksemburgu

Partia kryesore konservatore e Luksemburgut, Partia Popullore Sociale e Krishterë, u formua si Partia e së Djathtës në 1914 dhe mori emrin e saj aktual në 1945. Ajo ishte vazhdimisht partia më e madhe politike në Luksemburg dhe dominoi politikën gjatë gjithë shekullit XX.

Holanda

Liberalizmi ka qenë i fortë në Holandë. Prandaj, partitë e së djathtës shpesh janë liberale-konservatore ose konservatore-liberale. Një shembull është Partia Popullore për Liri dhe Demokraci. Edhe Partia për Liri, populiste e djathtë dhe e ekstremit të djathtë, e cila dominoi zgjedhjet e vitit 2023, mbështet qëndrime liberale si të drejtat e homoseksualëve, aborti dhe eutanazia.

Norvegjia

Partia Konservatore e Norvegjisë (norvegjisht: Høyre, fjalë për fjalë "E Djathta") u formua nga shtresa e vjetër e lartë e nëpunësve shtetërorë dhe tregtarëve të pasur për të luftuar demokracinë populiste të Partisë Liberale, por humbi pushtetin në 1884, kur qeverisja parlamentare u praktikua për herë të parë. Ajo formoi qeverinë e saj të parë nën parlamentarizëm në 1889 dhe vazhdoi të alternonte pushtetin me liberalët deri në vitet 1930, kur Partia e Punës u bë partia dominuese. Ajo ka elemente të paternalizmit, që thekson përgjegjësitë e shtetit, dhe të liberalizmit ekonomik. Ajo u rikthye në pushtet për herë të parë në vitet 1960. Gjatë kryeministrisë së Kåre Willoch në vitet 1980, u vu theks i madh te liberalizimi i tregut të kredisë dhe të banesave dhe te heqja e monopolit televiziv e radiofonik të Radiotelevizionit të Norvegjisë, ndërkohë që mbështetej rendi dhe ligji në drejtësinë penale dhe normat tradicionale në arsim.

Polonia

Partia dominuese konservatore në Poloni është Ligji dhe Drejtësia (PiS). Konservatorizmi polak karakterizohet nga konservatorizmi shoqëror dhe kulturor, patriotizmi, respektimi i mësimit shoqëror katolik dhe bashkëpunimi me Kishën Katolike. Konservatorët bashkëkohorë polakë besojnë në atlantizëm dhe marrëdhënie të forta me Shtetet e Bashkuara, ndërkohë që mbajnë qëndrim kundër Rusisë.

PiS ka ndjekur një qasje populiste dhe etatiste ndaj ekonomisë, duke zgjeruar kontrollin shtetëror mbi industritë dhe median, duke zgjeruar ndjeshëm mirëqenien sociale dhe duke zbatuar "mburojat antikrizë" në stilin kejnsian, duke u dalluar nga partitë dhe lëvizjet e mëparshme politike konservatore si AWS ose Endecja të cilat besonin në liberalizmin ekonomik. Partia do të "rregullonte fuqishëm tregun përmes rolit aktiv të shtetit", duke ndjekur rregullime më të mëdha kundër bankave, ndërmarrjeve të mëdha dhe bursës; njëkohësisht, ajo u përpoq gjithashtu të zbatonte çrregullim për bizneset dhe ndërmarrjet e vogla. Një ndryshim tjetër nga AWS është euroskepticizmi i PiS-it. Megjithëse nuk e kundërshton anëtarësimin në Bashkimin Evropian, PiS ndjek një politikë të vendosur konflikti me Komisionin Evropian, i cili, si reagim, mori një qëndrim armiqësor ndaj PiS-it. Në Parlamentin Evropian, PiS i përket grupit të Konservatorëve dhe Reformistëve Evropianë. Media liberale në Poloni është ashpër e anshme kundër PiS-it dhe kundërshton qeverisjen e tij, shpesh duke e quajtur atë autoritar. Studiuesi liberal Antoni Dudek e kundërshton etiketimin e PiS-it si autoritar, duke sugjeruar se PiS refuzon idealet e demokracisë liberale dhe në vend të kësaj përqafon një formë qeverisjeje "demokratike kombëtare" ose demokratike joliberale.

Në periudhën paraardhëse mes dy luftërave botërore, lëvizja konservatore e Polonisë ishte e ndarë midis konservatorëve "të vjetër" galicianë dhe kresianë, zakonisht pronarë tokash, të cilët formuan parti të vogla si Uniteti Shtetëror në Kresy, dhe lëvizjes "së re konservatore" të Demokracisë Kombëtare (Endecja) nën Roman Dmowski, e cila ishte e orientuar rreth inteligjencies qytetare dhe borgjezisë së vogël. Kjo e fundit ndonjëherë bashkëpunoi me krahët e djathtë të lëvizjes fshatare polake, të afiliuar nën PSL "Piast", e cila bashkëpunoi me Endecjan, duke krijuar një qeveri të përbashkët nën Paktin e Lanckoronës, megjithëse lëvizja fshatare ende nuk ishte pjesë e lëvizjes konservatore. Endecja përqafoi rusofilinë dhe besonte në bashkëpunim me Perandorinë Ruse dhe më vonë me Ushtrinë e Bardhë. Ata gjithashtu mbështetën ruajtjen e demokracisë, nacionalizmin qytetar dhe parlamentarizmin, duke kundërshtuar përpjekjet e BBWR-së, e udhëhequr nga Józef Piłsudski, për fuqizimin e presidencës dhe, më vonë, marrjen absolute të pushtetit prej saj. Në të kundërt, shumë konservatorë të vjetër, si Stanisław Cat-Mackiewicz, u gjendën si aleatë të Marshalit Piłsudski. Endecja hodhi poshtë romantizmin dhe mesianizmin, koncepte që ishin të rëndësishme për konservatorët e vjetër.

Rusia

Konservatizmi rus ka përjetuar një rilindje në dekadat e fundit. Nën Vladimir Putinin, udhëheqësin dominues që prej vitit 1999, Rusia ka promovuar politika qartazi konservatore në çështje shoqërore, kulturore dhe politike, si brenda ashtu edhe jashtë vendit. Putini ka kritikuar globalizmin dhe liberalizmin ekonomik, duke pretenduar se "liberalizmi është bërë i vjetruar" dhe se shumica dërrmuese e njerëzve në botë kundërshtojnë multikulturalizmin, imigrimin e lirë dhe të drejtat për personat LGBT. Konservatizmi rus është i veçantë në disa aspekte, pasi mbështet një ekonomi të përzier me ndërhyrje ekonomike, të kombinuar me një ndjenjë të fortë nacionaliste dhe konservatizëm shoqëror që është kryesisht populist. Si rezultat, konservatizmi rus kundërshton idealet e djathtës liberale, siç është koncepti i lartpërmendur i liberalizmit ekonomik i gjetur në lëvizje të tjera konservatore anembanë botës.

Putini gjithashtu ka promovuar grupe të reja mendimi që bashkojnë intelektualë dhe shkrimtarë me të njëjtat bindje. Për shembull, Klubi Izborsk, i themeluar në 2012 nga Aleksandër Prohanov (Alexander Prokhanov), thekson nacionalizmin rus, rivendosjen e madhështisë historike të Rusisë, dhe kundërshtimin sistematik ndaj ideve dhe politikave liberale. Vladislav Surkov, një zyrtar i lartë qeveritar, ka qenë një nga ideologët kryesorë gjatë presidencës së Putinit.

Në çështjet kulturore dhe shoqërore, Putini ka bashkëpunuar ngushtë me Kishën Ortodokse Ruse. Nën udhëheqjen e Patriarkut Kirill të Moskës, Kisha e ka mbështetur zgjerimin e pushtetit rus në Krime dhe në Ukrainën lindore. Më gjerësisht, The New York Times raportoi në shtator 2016 se si udhëzimet politike të Kishës mbështesin thirrjen e Kremlinit drejtuar konservatorëve socialë:

Armike e zjarrtë e homoseksualitetit dhe e çdo përpjekjeje për t'i vënë të drejtat individuale mbi ato të familjes, komunitetit apo kombit, Kisha Ortodokse Ruse ndihmon ta paraqesë Rusinë si aleaten natyrore të të gjithë atyre që dëshirojnë një botë më të sigurt e joliberale, të çliruar nga vrulli shkatërrues i traditave që sjellin globalizimi, multikulturalizmi dhe të drejtat e grave dhe homoseksualëve.

Spanja

Konservatizmi në Spanjë përfaqësohet nga Partia Popullore e qendër-djathtë dhe partia Vox e ultra-djathtë. Partia Popullore e ka origjinën në Aleancën Popullore, themeluar më 9 tetor 1976 nga ish-ministri frankist Manuel Fraga. Megjithëse Fraga ishte anëtar i fraksionit reformist të regjimit të Frankos, ai mbështeti një kalim jashtëzakonisht të ngadaltë drejt demokracisë. Sidoqoftë, ai nënvlerësoi rëndë neveritjen e publikut ndaj frankizmit. Për më tepër, ndërsa u përpoq të jepte një imazh reformist, numri i madh i ish-frankistëve në parti bëri që publiku ta perceptonte atë njëkohësisht si reaksionare dhe autoritare. Në zgjedhjet e përgjithshme të qershorit 1977, AP-ja fitoi vetëm 8,3 për qind të votave, duke u renditur e katërta.

PP-ja u anëtarësua në Partia Popullore Evropiane në 1991.

PP-ja u bë partia më e madhe për herë të parë në vitin 1996, dhe José María Aznar u bë kryeministër me mbështetjen e Partisë Nacionaliste Baske, Bashkimit Konvergjent katalanas dhe Koalicionit Kanarian. Në zgjedhjet e vitit 2000, PP-ja fitoi shumicë absolute.

Në gusht 2003, Mariano Rajoy u emërua Sekretar i Përgjithshëm nga Aznari. Kështu, Rajoy u bë kandidati i partisë për kryeministër në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2004, të mbajtura tri ditë pas sulmeve me bomba në trenat e Madridit të 11 marsit 2004, të cilat Rajoy i humbi me diferencë të madhe ndaj liderit të Partisë Socialiste Spanjolle të Punëtorëve (PSOE), José Luis Rodríguez Zapatero.

PP-ja nën Mariano Rajoy u kundërvu qeverisë së PSOE-së pasi PP-ja humbi zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2004, duke argumentuar se kjo fitore ishte e ndikuar nga sulmet me bomba të Madridit të 11 marsit 2004. Në nivel kombëtar, strategjia e saj politike ka ndjekur dy boshte kryesore, të dyja të lidhura me politikën rajonale delikate të Spanjës: së pari, kundërshtimin e decentralizimit të mëtejshëm administrativ drejt Katalonisë përmes "Estatut"-it, apo Statutit të Katalonisë, të miratuar rishtazi, i cili përcakton kompetencat e qeverisë rajonale katalanase. Së dyti, ajo mbetet e kundërt me negociatat politike me organizatën separatiste baske ETA.

Perspektiva e kërkesave në rritje për autonomi në programet e partive katalanase dhe baske, si dhe favorizimi i pretenduar i tyre nga Zapatero, u bë një pikë qendrore e fushatës së partisë për zgjedhjet e përgjithshme të marsit 2008. Propozimi i presidentit bask Juan José Ibarretxe për një referendum unilateral për zgjidhjen e konfliktit bask ishte një tjetër çështje e rëndësishme.

Partia Popullore nën Rajoy ka një element gjithnjë e më patriotik, apo nacionalist, duke iu drejtuar ndjenjës së "spanjollizmit" dhe duke bërë përdorim të fortë të simboleve kombëtare siç është flamuri i Spanjës. Përpara festimeve kombëtare të Ditës së Trashëgimisë Spanjolle, Rajoy mbajti një fjalim duke u kërkuar spanjollëve që "privatisht ose publikisht" të shfaqin krenarinë e tyre për kombin dhe të nderojnë flamurin e tyre, veprim që mori disa kritika nga shumë grupe politike të Kongresit.

Vox u themelua në dhjetor 2013, duke u shkëputur nga Partia Popullore (PP). Platforma politike e partisë kërkoi rishkrimin e Kushtetutës Spanjolle në mënyrë që të kufizonte autonominë rajonale dhe të shfuqizonte parlamentet rajonale. Disa nga anëtarët themelues të partisë (për shembull, Alejo Vidal-Quadras, José Antonio Ortega Lara, dhe Santiago Abascal) kishin qenë anëtarë të platformës "reconversion.es", e cila kishte lëshuar një manifest në 2012 që kërkonte rikthimin e centralizimit të shtetit. Vidal-Quadras u shpall kryetari i parë në mars 2014.

Suedia

Në fillim të shekullit XIX, konservatorizmi suedez u zhvillua krahas romantizmit letrar suedez. Historiani Erik Gustav Geijer, një përfaqësues i goticizmit, lavdëroi Epokën e Vikingëve dhe Perandorinë Suedeze, ndërsa filozofi idealist Christopher Jacob Boström u bë ideologu kryesor i doktrinës zyrtare shtetërore, e cila dominoi politikën suedeze për gati një shekull. Romantikë të tjerë konservatorë suedezë me ndikim ishin Esaias Tegnér dhe Per Daniel Amadeus Atterbom.

Konservatorizmi i hershëm parlamentar në Suedi ishte haptazi elitist. Partia Konservatore u themelua në vitin 1904 me një qëllim kryesor: të ndalonte ardhjen e së drejtës së votës universale, e cila, siç kishin frikë, do të çonte në socializëm. Megjithatë, ishte një admiral suedez, politikani konservator Arvid Lindman, i cili shtriu për herë të parë demokracinë duke miratuar të drejtën e votës për meshkuj, pavarësisht protestave të zërave më tradicionalistë, siç ishte kryeministri i mëvonshëm, shtetari arkikonservator dhe autoritar Ernst Trygger, i cili sulmoi ashpër politika progresiste, siç ishte abrogimi i dënimit me vdekje.

Pasi u vendos një sistem demokratik, konservatorët suedezë kërkuan të kombinonin elitizmin tradicional me populizmin modern. Shkencëtari politik më i njohur i Suedisë, politikani konservator Rudolf Kjellén, krijoi termat gjeopolitikë dhe biopolitikë në lidhje me teorinë e tij organike të shtetit. Ai zhvilloi gjithashtu konceptin korporativist-nacionalist të Folkhemmet ('shtëpia e popullit'), i cili u bë koncepti politik më i fuqishëm në Suedi gjatë gjithë shekullit XX, megjithëse u përvetësua nga Partia Social Demokratike Suedeze, e cila i dha një interpretim më socialist.

Pas një koalicioni të shkurtër e të gjerë mes së Majtës dhe së Djathtës gjatë Luftës së Dytë Botërore, partitë e së djathtës qendrore hasën vështirësi në bashkëpunim për shkak të dallimeve të tyre ideologjike: populizmi agrar i Centerpartiet, liberalizmi urban i Partisë Liberale të Popullit, dhe elitizmi liberal-konservator i Partisë Moderate (ish-Partia Konservatore). Megjithatë, në 1976 dhe në 1979, tri partitë arritën të formonin një qeveri nën udhëheqjen e Thorbjörn Fälldin — dhe përsëri në 1991, nën aristokratin Carl Bildt, me mbështetjen e Partisë Demokristiane të sapoformuar, partia më konservatore në Suedinë bashkëkohore.

Në kohët moderne, imigrimi masiv nga kultura të largëta shkaktoi një pakënaqësi të madhe populiste, e cila nuk u kanalizua nëpërmjet asnjërës prej partive të konsoliduara, të cilat në përgjithësi mbështesnin multikulturalizmin. Në vend të kësaj, vitet 2010 dëshmuan ngritjen e Demokratëve Suedezë, parti populiste e së djathtës, e cila po dilte si partia më e madhe në sondazhe në disa raste. Për shkak të rrënjëve të saj fashiste, partia u izolua nga partitë e tjera deri në vitin 2019, kur lidere e Partisë Demokristiane, Ebba Busch, u zgjat dorën për bashkëpunim, pas së cilës edhe Partia Moderate ndoqi shembullin. Në vitin 2022, partitë e së djathtës qendrore formuan një qeveri me mbështetjen e Demokratëve Suedezë si partia më e madhe. Marrëveshja pasuese e Tidös, e negociuar në Kështjellën e Tidös, përfshiu politika autoritare, si një qëndrim më i rreptë ndaj imigracionit dhe një qëndrim më i ashpër ndaj rendit dhe ligjit.

Zvicra

Në disa aspekte, konservatorizmi zviceran është unik, pasi Zvicra është një republikë e vjetër federale, e lindur nga kantone historikisht sovrane, e përbërë nga tri kombësi kryesore dhe që i përmbahet parimit të neutralitetit zviceran.

Në parlamentin e Zvicrës, Kuvendin Federal, ka një numër partish konservatore. Mes tyre janë më të mëdhatë: Partia Popullore Zvicerane (SVP), Partia Popullore Demokristiane e Zvicrës (CVP), dhe Partia Demokratike Konservatore e Zvicrës (BDP), e cila është një degëzim i SVP-së, i krijuar pas zgjedhjes së Eveline Widmer-Schlumpf në Këshillin Federal.

SVP-ja u formua nga bashkimi, në vitin 1971, i Partisë së Fermerëve, Tregtarëve dhe Qytetarëve, themeluar në vitin 1917, dhe Partisë Demokratike, më të vogël, themeluar në vitin 1942. SVP-ja i dha përparësi politikës bujqësore dhe ishte e fortë mes fermerëve në zonat protestante gjermanishtfolëse. Ndërsa Zvicra shqyrtonte marrëdhënie më të ngushta me Bashkimin Evropian gjatë viteve 1990, SVP-ja miratoi një qëndrim më militant, proteksionist dhe izolacionist. Ky qëndrim i ka mundësuar zgjerimin në zonat malore katolike gjermanishtfolëse. Lidhja Kundër Shpifjes (Anti-Defamation League), një grup lobimi jo-zviceran me bazë në Shtetet e Bashkuara, e ka akuzuar atë për manipulimin e çështjeve të tilla si imigracioni, neutraliteti zviceran dhe përfitimet sociale, duke nxitur antisemitizmin dhe racizmin. Këshilli i Evropës e ka quajtur SVP-në "ekstrem të djathtë", megjithëse disa studiues e kundërshtojnë këtë klasifikim. Për shembull, Hans-Georg Betz e përshkruan atë si "radikale populiste e djathtë". SVP-ja ka qenë partia më e madhe që nga viti 2003.

Ukraina

Shteti Ukrainas autoritar u drejtua nga aristokrati kozak Pavlo Skoropadski (Pavlo Skoropadskyi) dhe përfaqësoi lëvizjen konservatore. Qeveria e Hetmanit e vitit 1918, e cila i drejtohej traditës së shtetit të Hetmanatit kozak të shekujve XVII–XVIII, përfaqësoi rrymën konservatore në luftën e Ukrainës për pavarësi. Ajo gëzonte mbështetjen e klasave pronare, si dhe të grupeve politike konservatore dhe të moderuara. Vjaçesllav Lipinski (Vyacheslav Lypynsky) ishte ideologu kryesor i konservatorizmit ukrainas.

Mbretëria e Bashkuar

Konservatorët modernë anglezë e nderojnë shtetarin anglo-irlandez Edmund Burke si atin e tyre intelektual. Burku ishte i lidhur me Partinë Whig, e cila përfundimisht u nda mes Partisë Liberale dhe Partisë Konservatore, por besohet përgjithësisht se Partia Konservatore moderne rrjedh kryesisht nga Torët, ndërsa deputetët e partisë konservatore moderne shpesh referohen ende si Torë.

Shumë shpejt pas vdekjes së Burkut në 1797, konservatizmi u ringjall si forcë kryesore politike, ndërsa Whig-ët pësuan një sërë përçarjesh të brendshme. Kjo brezni e re konservatorësh e nxirrte politikën e vet jo nga Burku, por nga paraardhësi i tij, Henry St John, Vikonti i Parë i Bolingbrokut, i cili ishte jakobit dhe Tor tradicional, pa simpatitë e Burkut për politika si ato të Whig-ëve, siç ishin emancipimi katolik dhe pavarësia amerikane (e sulmuar në mënyrë të famshme nga Samuel Johnson në "Taxation No Tyranny").

Në gjysmën e parë të shekullit XIX, shumë gazeta, revista dhe periodikë promovuan qëndrime lojaliste ose të djathta në fe, politikë dhe çështje ndërkombëtare. Burku përmendej rrallë, ndërsa William Pitt i Riu u bë një hero i dukshëm. Periodikët më të spikatur përfshinin Quarterly Review, themeluar në 1809 si kundërpeshë ndaj Edinburgh Review të Whig-ëve, dhe Blackwood's Magazine, edhe më konservator. Quarterly Review promovoi një torizëm kaningian të balancuar, pasi ishte neutral ndaj emancipimit katolik dhe vetëm lehtësisht kritik ndaj disidencës joconformiste protestante; kundërshtoi skllavërinë dhe mbështeti ligjet ekzistuese për të varfrit; dhe ishte "agresivisht imperialist". Kleri i lartë (high-church) i Kishës së Anglisë lexonte Orthodox Churchman's Magazine, i cili ishte njësoj armiqësor ndaj zëdhënësve hebrenj, katolikë, jakobinë, metodistë dhe unitarë. Duke qenë pika e mbështetjes së ultra-Torëve, Blackwood's Edinburgh Magazine qëndroi fort kundër emancipimit katolik dhe favorizoi skllavërinë, paranë e lirë, merkantilizmin, Aktet e Lundrimit, dhe Aleancën e Shenjtë.

Konservatizmi evoluoi pas vitit 1820, duke përqafuar tregtinë e lirë në 1846 dhe një angazhim ndaj demokracisë, sidomos nën Benjamin Disraeli. Efekti ishte forcimi i ndjeshëm i konservatizmit si një forcë politike popullore. Konservatizmi nuk ishte më vetëm mbrojtja filozofike e aristokracisë tokëpronare, por ishte rimodeluar duke ripërcaktuar angazhimin e tij ndaj idealeve të rendit, si laik ashtu edhe fetar, zgjerimit të imperializmit, forcimit të monarkisë, dhe një vizioni më bujar të shtetit të mirëqenies, në krahasim me vizionin ndëshkues të Whig-ëve dhe liberalëve. Që në vitin 1835, Disraeli sulmoi Whig-ët dhe utilitaristët si të përkushtuar skllavërisht ndaj një oligarkie industriale, ndërsa i përshkroi Torët e tij si "partia e vetme vërtet demokratike e Anglisë", të përkushtuar ndaj interesave të gjithë popullit. Sido që të jetë, brenda partisë kishte një tension mes numrit në rritje të biznesmenëve të pasur në njërën anë, dhe aristokracisë e fisnikërisë rurale në anën tjetër. Aristokracia u forcua ndërsa biznesmenët zbuluan se mund të përdornin pasurinë e tyre për të blerë një titull fisnik dhe një pronë fshati.

Disa konservatorë vajtuan zhdukjen e një bote pastorale ku etosi i noblesse oblige kishte nxitur respekt nga klasat e ulëta. Ata e shihnin Kishën Anglikane dhe aristokracinë si kundërpesha ndaj pasurisë tregtare. Ata punuan për legjislacion që përmirësonte kushtet e punës dhe strehimin urban. Ky qëndrim më vonë do të quhej demokraci toriane. Megjithatë, që nga Burku, ka pasur gjithmonë tension mes konservatizmit tradicional aristokratik dhe klasës së pasur liberale të biznesit.

Në vitin 1834, Kryeministri tor Robert Peel publikoi "Manifestin e Tamworth-it", në të cilin u zotua të mbështeste një reformë politike të moderuar. Kjo shënoi fillimin e transformimit nga reaksionizmi i lartë tor (High Tory) drejt një forme më moderne të konservatizmit. Si rezultat, partia u njoh si Partia Konservatore — një emër që e ka ruajtur deri më sot. Megjithatë, Peel do të ishte gjithashtu shkaku i një ndarjeje brenda partisë, mes Torëve tradicionalë (të udhëhequr nga Konti i Derbit dhe Benjamin Disraeli) dhe "Peelistëve" (të udhëhequr fillimisht nga vetë Peel, e më pas nga Konti i Aberdinit). Ndarja ndodhi në vitin 1846 rreth çështjes së tregtisë së lirë, të cilën e mbështeste Peel, kundrejt proteksionizmit, të mbështetur nga Derbi. Shumica e partisë mbështeti Derbin, ndërsa rreth një e treta u nda, duke u bashkuar përfundimisht me Whig-ët dhe radikalët, për të formuar Partinë Liberale. Pavarësisht ndarjes, rryma kryesore e Partisë Konservatore pranoi doktrinën e tregtisë së lirë në vitin 1852.

Në gjysmën e dytë të shekullit XIX, Partia Liberale u përball me përçarje politike, veçanërisht mbi çështjen e vetëqeverisjes irlandeze (Home Rule). Lideri William Gladstone (vetë ish-Peelist) kërkoi t'i jepte Irlandës një shkallë autonomie, hap të cilit iu kundërvunë elemente si të krahut të majtë ashtu edhe të krahut të djathtë të partisë së tij. Këto u ndanë për t'u bërë Liberal Unionistët (të udhëhequr nga Joseph Chamberlain), duke formuar një koalicion me Konservatorët, para se të bashkoheshin me ta në 1912. Ndikimi liberal-unionist e tërhoqi Partinë Konservatore drejt së majtës, ndërsa qeveritë konservatore miratuan një sërë reformash progresive në kthesën e shekullit XX. Nga fundi i shekullit XIX, mbështetësit tradicionalë të biznesit të Partisë Liberale ishin bashkuar me Konservatorët, duke i bërë ata edhe partinë e biznesit dhe tregtisë.

Pas një periudhe dominimi liberal para Luftës së Parë Botërore, Konservatorët gradualisht u bënë më me ndikim në qeveri, duke rifituar kontrollin e plotë të kabinetit në 1922. Në periudhën ndërmjet dy luftërave, konservatizmi ishte ideologjia kryesore në Britani ndërsa Partia Liberale konkurronte me Partinë Laburiste për kontrollin e së majtës. Pas Luftës së Dytë Botërore, qeveria e parë laburiste (1945–1951) nën Clement Attlee ndërmori një program nacionalizimi të industrisë dhe promovimi të mirëqenies sociale. Konservatorët i pranuan përgjithësisht ato politika deri në vitet 1980.

Në vitet 1980, qeveria konservatore e Margaret Thatcher, e udhëhequr nga ekonomia neoliberale, anuloi shumë nga programet sociale të laburistëve, privatizoi pjesë të mëdha të ekonomisë britanike dhe shiti pasuri shtetërore. Partia Konservatore adoptoi gjithashtu politika euroskeptike të buta dhe u kundërvu ndaj Evropës Federale. Filluan të shfaqen edhe parti të tjera konservatore, si Partia Demokratike Unioniste (DUP, themeluar në 1971), dhe Partia e Pavarësisë së Mbretërisë së Bashkuar (UKIP, themeluar në 1993), megjithëse ato ende nuk kanë pasur ndonjë ndikim të rëndësishëm në Westminster. Që nga viti 2014, DUP është partia më e madhe politike në koalicionin qeverisës të Asamblesë së Irlandës së Veriut, dhe nga 2017 deri në 2019 DUP i ofroi mbështetje qeverisë minoritare konservatore, në kuadër të një marrëveshjeje mbështetjeje-dhe-besimi (confidence-and-supply).

Amerika Latine

Elitat konservatore kanë dominuar prej kohësh kombet e Amerikës Latine. Kryesisht, kjo është arritur përmes kontrollit të institucioneve civile, Kishës Katolike dhe ushtrisë, më shumë sesa përmes politikës së partive. Zakonisht, Kisha ishte e përjashtuar nga taksat, ndërsa punonjësit e saj ishin të imunizuar ndaj ndjekjes penale civile. Aty ku partitë konservatore ishin të dobëta ose nuk ekzistonin fare, konservatorët ishin më të prirur të mbështeteshin në diktaturën ushtarake si formë e preferuar qeverisjeje.

Megjithatë, në disa kombe ku elitat arritën të mobilizonin mbështetjen popullore për partitë konservatore, u arritën periudha më të gjata stabiliteti politik. Kili, Kolumbia dhe Venezuela janë shembuj kombesh që zhvilluan parti të forta konservatore. Argjentina, Brazili, El Salvadori dhe Peruja janë shembuj kombesh ku kjo nuk ndodhi.

Shkencëtari politik Louis Hartz e shpjegoi konservatizmin në kombet e Amerikës Latine si rezultat i vendosjes së tyre si shoqëri feudale.

Brazili

Konservatizmi në Brazil e ka origjinën nga tradita kulturore dhe historike e Brazilit, rrënjët kulturore të të cilit janë luso-iberike dhe katolike romake. Pikëpamjet dhe tiparet më tradicionale konservatore historike përfshijnë besimin në federalizmin politik dhe në monarkizmin. Brazili është kombi i vetëm i Amerikës Latine me një ndjenjë mjaft të fortë monarkiste, dhe përgjatë historisë moderne një pakicë e konsiderueshme e popullsisë ka mbështetur gjithmonë rikthimin e monarkisë.

Diktatura ushtarake në Brazil u vendos më 1 prill 1964, pas një grushti shteti nga Ushtria Braziliane, me mbështetjen e qeverisë së Shteteve të Bashkuara, dhe zgjati 21 vjet, deri më 15 mars 1985. Grushti i shtetit mori mbështetjen e pothuajse gjithë oficerëve të lartë të ushtrisë, si dhe të sektorëve konservatorë të shoqërisë, siç ishin Kisha Katolike dhe lëvizjet civile antikomuniste në radhët e klasës së mesme dhe të lartë braziliane. Diktatura arriti kulmin e popullaritetit të saj në vitet 1970 me të ashtuquajturën Mrekulli Braziliane. Qeveria ushtarake e Brazilit shërbeu si model për regjime të tjera ushtarake në të gjithë Amerika Latine, duke u sistemuar nëpërmjet "Doktrinës së Sigurisë Kombëtare", e cila u përdor për të justifikuar veprimet e ushtrisë si veprime në interes të sigurisë kombëtare në kohë krize.

Në politikën bashkëkohore, një valë konservatore filloi diku rreth zgjedhjeve presidenciale braziliane të vitit 2014. Sipas komentuesve, Kongresi Kombëtar i Brazilit, i zgjedhur në vitin 2014, mund të konsiderohet si më konservatori që nga lëvizja e ridemokratizimit, duke përmendur rritjen e numrit të parlamentarëve të lidhur me segmente më konservatore, siç janë ruralistët, ushtria, policia dhe konservatorët fetarë. Kriza ekonomike që pasoi në vitin 2015, si dhe hetimet për skandale korrupsioni, çuan në një lëvizje të krahut të djathtë që synonte të rikthente idetë e kapitalizmit në kundërshtim me socializmin. Në të njëjtën kohë, konservatorë fiskalë, si ata që përbëjnë Lëvizjen "Brazili i Lirë" (Movimento Brasil Livre), u shfaqën mes shumë të tjerëve. Oficeri ushtarak Jair Bolsonaro, nga Partia Sociale Liberale, doli fitues në zgjedhjet presidenciale braziliane të vitit 2018.

Kili

Lufta Civile Kiliane e viteve 1829–1830 ishte një luftë civile në Kili mes forcave konservatore Pelucones dhe atyre liberale Pipiolos, mbi sistemin kushtetues. Pelucones e fituan luftën civile, duke çuar në Republikën Konservatore, nga viti 1829 deri në 1861.

Partia konservatore e Kilit, Partia Kombëtare, u shpërbë në vitin 1973 pas një grushti shteti ushtarak dhe nuk u rishfaq si forcë politike pas kthimit të demokracisë. Gjatë diktaturës ushtarake të Kilit, vendi u qeveris nga një juntë ushtarake e kryesuar nga gjenerali Augusto Pinochet. Ideologjia e tij, e njohur si pinochetizmi, ishte antikomuniste, militariste, nacionaliste dhe kapitaliste e tipit laissez-faire. Nën Pinochet, ekonomia e Kilit u vu nën kontrollin e një grupi ekonomistësh të njohur kolektivisht si Chicago Boys, politikat liberalizuese të të cilëve janë përshkruar si neoliberale.

Kolumbia

Partia Konservatore Kolumbiane, themeluar në 1849, e ka origjinën tek kundërshtarët e administratës (1833–1837) të gjeneralit Francisco de Paula Santander. Ndërkohë që termi "liberal" ishte përdorur për të përshkruar të gjitha forcat politike në Kolumbi, konservatorët filluan ta quanin veten "liberalë konservatorë" dhe kundërshtarët e tyre "liberalë të kuq". Që nga vitet 1860 e deri më sot, partia ka mbështetur një qeveri të fortë qendrore dhe Kishën Katolike, veçanërisht rolin e saj si mbrojtëse e shenjtërisë së familjes, dhe ka kundërshtuar ndarjen e fesë nga shteti. Politikat e saj përfshijnë barazinë ligjore të të gjithë njerëzve, të drejtën e qytetarit për të zotëruar pronë, dhe kundërshtimin ndaj diktaturës. Zakonisht ka qenë partia e dytë më e madhe në Kolumbi, ndërsa Partia Liberale Kolumbiane ka qenë më e madhja.

Amerika e Veriut

Konservatizmi në Amerikën e Veriut, i cili kombinon tradicionalizmin, liberalizmin ekonomik dhe populizmin e djathtë, është i ndryshëm nga konservatizmi evropian dhe mund të gjurmohet deri tek liberalizmi klasik i shekujve XVIII dhe XIX, megjithëse Kanadaja zhvilloi një konservatizëm në stilin amerikan që konkurroi me torizmin konservator më të vjetër. Sipas politologut Louis Hartz, Kanadaja frëngjishtfolëse është një fragment i Evropës feudale, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja anglishtfolëse janë fragmente liberale. Sociologu Reginald Bibby thekson se konservatizmi ka qenë i fortë dhe i qëndrueshëm në të gjithë Amerikën e Veriut, për shkak të përcjelljes së vlerave fetare nga brezi në brez.

Kanadaja

Konservatorët e Kanadasë i kishin rrënjët tek lojalistët torianë që lanë Amerikën pas Revolucionit Amerikan. Ata u zhvilluan në ndarjet socio-ekonomike dhe politike që ekzistonin gjatë tre dekadave të para të shekullit XIX dhe kishin mbështetjen e elitave tregtare, profesionale dhe fetare në Ontario, dhe në një masë më të vogël në Quebec. Duke pasur monopol mbi zyrat administrative dhe gjyqësore, ata u quajtën Family Compact në Ontario dhe Chateau Clique në Quebec. Udhëheqja e suksesshme e John A. Macdonald-it e lëvizjes për konfederimin e provincave, si dhe qëndrimi i tij i mëvonshëm si kryeministër gjatë pjesës më të madhe të fundit të shekullit XIX, u mbështetën në aftësinë e tij për të bashkuar aristokracinë protestante anglishtfolëse dhe hierarkinë katolike ultramontane të Quebecut, dhe për t'i mbajtur të bashkuar në një koalicion konservator.

Konservatorët kombinuan torizmin dhe liberalizmin pro-tregut. Ata në përgjithësi mbështetën një qeveri aktive dhe ndërhyrjen shtetërore në treg, dhe politikat e tyre karakterizoheshin nga noblesse oblige — një përgjegjësi paternaliste e elitave ndaj më pak të pasurve. Partia njihej si Konservatorët Progresivë nga viti 1942 deri në 2003, kur u bashkua me Aleancën Kanadeze për të formuar Partinë Konservatore të Kanadasë.

Union Nationale, konservatore dhe autonomiste, e udhëhequr nga Maurice Duplessis, qeverisi provincën e Quebecut në periudha nga viti 1936 deri në 1960, në aleancë të ngushtë me Kishën Katolike, elitat e vogla rurale, fermerët dhe elitat e biznesit. Kjo periudhë, e njohur nga liberalët si "Errësira e Madhe" (Grande Noirceur), përfundoi me Revolucionin e Qetë, dhe partia hyri në një rënie të pandalshme.

Deri në fund të viteve 1960, debati politik në Quebec u përqendrua te çështja e pavarësisë, duke e kundërvënë Parti Québécois-në, socialdemokrate dhe sovranististe, me Partinë Liberale të Quebecut, centriste dhe federaliste, duke e margjinalizuar kështu lëvizjen konservatore. Shumica e konservatorëve franko-kanadezë u radhitën ose me Partinë Liberale të Quebecut, ose me Parti Québécois-në, ndërsa disa prej tyre ende u përpoqën të ofronin një rrugë të tretë autonomiste me çfarë kishte mbetur nga Union Nationale, ose me më populistet Ralliement créditiste du Québec dhe Parti national populaire, por deri në zgjedhjet krahinore të vitit 1981 konservatizmi i organizuar politikisht ishte zhdukur plotësisht në Quebec. Ai filloi të ringjallej ngadalë me zgjedhjet krahinore të vitit 1994, me Action démocratique du Québec, e cila shërbeu si opozitë zyrtare në Asamblenë Kombëtare nga 2007 deri në 2008, para se të bashkohej në 2012 me Coalition Avenir Québec të François Legault-it, e cila mori pushtetin në 2018. Partia Konservatore e Kanadasë e sotme ka rimarkuar konservatizmin dhe, nën udhëheqjen e Stephen Harperit, ka shtuar politika më konservatore.

Yoram Hazony, studiues i historisë dhe ideologjisë së konservatizmit, e identifikoi psikologun kanadez Jordan Petersonin si mendimtarin konservator më të rëndësishëm të shfaqur në botën anglishtfolëse brenda një brezi.

Shtetet e Bashkuara

Kuptimi i konservatizmit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës është i ndryshëm nga mënyra sesi përdoret fjala në vende të tjera. Pas Revolucionit Amerikan, amerikanët hodhën poshtë idealet themelore të konservatizmit evropian, të cilat bazoheshin te fisnikëria tokësore, monarkia trashëgimore, kishat e themeluara zyrtarisht dhe ushtritë e fuqishme. Megjithatë, historiani i njohur konservator amerikan Russell Kirk argumentoi, në veprën e tij me ndikim The Conservative Mind (1953), se konservatizmi ishte sjellë në Shtetet e Bashkuara, dhe e interpretoi Revolucionin Amerikan si një "revolucion konservator" kundër risive mbretërore. Revolucioni u mbështet gjithashtu nga shtetari anglo-irlandez Edmund Burke, i njohur gjerësisht si babai i konservatizmit, megjithëse Burke dhe disa nga Etërit Themelues, veçanërisht John Adams, ishin shumë kritikë ndaj Revolucionit Francez.

Konservatizmi amerikan është një sistem i gjerë besimesh politike në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, i cili karakterizohet nga respekti për traditat amerikane, mbështetja për vlerat judeo-kristiane, liberalizmi ekonomik, antikomunizmi dhe mbrojtja e kulturës perëndimore. Liria, brenda kufijve të përputhshmërisë me konservatizmin, është një vlerë thelbësore, me theks të veçantë në forcimin e tregut të lirë, kufizimin e madhësisë dhe fushëveprimit të qeverisë, si dhe kundërshtimin e taksave të larta dhe të ndërhyrjes së qeverisë apo sindikatave të punëtorëve mbi sipërmarrësin.

Partia Demokratike e viteve 1830 u nda mes Demokratëve të Jugut, të cilët mbështetën skllavërinë, shkëputjen dhe më vonë segregacionin, dhe Demokratëve të Veriut, të cilët priren të mbështesnin heqjen e skllavërisë, bashkimin dhe barazinë. Shumë demokratë ishin konservatorë në kuptimin që donin që gjërat të ishin siç kishin qenë në të kaluarën, veçanërisht sa i përket çështjes së racës. Ata në përgjithësi favorizonin fermerët më të varfër dhe punëtorët urbanë, dhe ishin armiqësorë ndaj bankave, industrializimit dhe tarifave të larta.

Partia Republikane e periudhës pas Luftës Civile kishte fraksione konservatore, por nuk ishte tërësisht konservatore. Demokratët e Jugut u bashkuan me republikanët e Veriut pro-segregacionit për të formuar Koalicionin Konservator, i cili arriti të ndalonte zgjedhjen e të zinjve në poste politike kombëtare deri në vitin 1967, kur Edward Brooke u zgjodh senator nga Massachusetts. Demokratët konservatorë ndikuan në politikën amerikane deri në Revolucionin Republikan të vitit 1994, ndërsa Jugu amerikan kaloi nga mbështetje solide për Demokratët në mbështetje solide për Republikanët, duke ruajtur njëkohësisht vlerat e tij konservatore.

Në fund të shekullit XIX, Partia Demokratike u nda në dy fraksione; fraksioni lindor i biznesit, më konservator, (i udhëhequr nga Grover Cleveland) favorizonte arin, ndërsa Jugu dhe Perëndimi (të udhëhequr nga William Jennings Bryan) donin më shumë argjend për të rritur çmimet e prodhimeve të tyre bujqësore. Në vitin 1892, Cleveland fitoi zgjedhjet me një platformë konservatore, e cila mbështeste ruajtjen e standardit të arit, uljen e tarifave dhe një qasje laissez-faire ndaj ndërhyrjes së qeverisë. Një depresion i rëndë në shkallë kombëtare shkatërroi planet e tij. Shumë prej mbështetësve të tij në vitin 1896 mbështetën Demokratët e Arit, kur liberali William Jennings Bryan fitoi nominimin dhe fushatoi për bimetalizmin, para të mbështetura si nga ari ashtu edhe nga argjendi. Krahu konservator nominoi Alton B. Parker në vitin 1904, por ai mori shumë pak vota.

Partia kryesore konservatore në Shtetet e Bashkuara sot është Partia Republikane, e njohur gjithashtu si GOP (Grand Old Party). Konservatorët modernë amerikanë shpesh e konsiderojnë lirinë individuale si tiparin themelor të demokracisë, për sa kohë që ajo përputhet me vlerat konservatore, qeverinë e vogël, deregulimin e qeverisë dhe liberalizmin ekonomik — çka kontraston me liberalët modernë amerikanë, të cilët në përgjithësi i japin më shumë vlerë barazisë shoqërore dhe drejtësisë shoqërore. Prioritete të tjera kryesore brenda konservatizmit amerikan përfshijnë mbështetjen për familjen bërthamë, ligjin dhe rendin, të drejtën për të mbajtur armë, vlerat e krishtera, antikomunizmin dhe mbrojtjen e "qytetërimit perëndimor nga sfidat e kulturës moderniste dhe qeverive totalitare". Konservatorët ekonomikë dhe liberalët (libertarianët) favorizojnë qeverisjen e vogël, taksat e ulëta, rregullimin e kufizuar dhe sipërmarrjen e lirë. Disa konservatorë socialë i shohin vlerat tradicionale shoqërore të kërcënuara nga sekularizmi; prandaj, ata mbështesin lutjen në shkollë dhe kundërshtojnë abortin. Neokonservatorët duan të shtrijnë idealet amerikane në mbarë botën dhe shfaqin një mbështetje të fortë për Izraelin. Paleokonservatorët kundërshtojnë multikulturalizmin dhe nxisin kufizime të imigracionit.

Lëvizja konservatore e viteve 1950 u përpoq të bashkonte degët e ndryshme konservatore, duke theksuar nevojën për unitet për të parandaluar përhapjen e "komunizmit ateist", të cilin Reagan më vonë e quajti "perandori e keqe". Gjatë administratës Reagan, konservatorët gjithashtu mbështetën të ashtuquajturën Doktrinën e Reganit, sipas së cilës SHBA-të, si pjesë e strategjisë së Luftës së Ftohtë, ofruan mbështetje ushtarake dhe tjetër për kryengritjet guerile që luftonin qeveri të identifikuara si socialiste ose komuniste. Administrata Reagan gjithashtu përqafoi neoliberalizmin dhe Reaganomikën (referuar në mënyrë përçmuese si ekonomia e derdhjes nga lart), duke sjellë rritje ekonomike në vitet 1980 dhe deficite prej trilionë dollarësh. Pozicione të tjera konservatore moderne përfshijnë antiambientalizmin. Mesatarisht, konservatorët amerikanë dëshirojnë politika të jashtme më të ashpra sesa liberalët.

Lëvizja Tea Party, e themeluar në 2009, u bë një kanal i madh për idetë konservatore popullore amerikane. Qëllimet e saj të deklaruara përfshinin respektimin e rreptë të kushtetutës së SHBA-ve, taksa më të ulëta, dhe kundërshtimin e një roli në rritje të qeverisë federale në kujdesin shëndetësor. Nga pikëpamja elektorale, ajo u konsiderua një forcë kyçe në rimarrjen nga republikanët të kontrollit mbi Dhomën e Përfaqësuesve të SHBA-ve në 2010.

Ndryshimet afatgjata në mendimin konservator pas zgjedhjes së Donald Trumpit janë përshkruar si një "fuzionizëm i ri" i ideologjisë tradicionale konservatore dhe temave populiste të së djathtës. Këto kanë sjellë ndryshime drejt një mbështetjeje më të madhe për konservatorizmin kombëtar, proteksionizmin, konservatorizmin kulturor, një politikë të jashtme më realiste, refuzimin e neokonservatorizmit, përpjekje të reduktuara për të kufizuar programet e përfitimeve sociale, dhe një përbuzje për kontrollet dhe balancat tradicionale.

Oceania

Australia

Partia Liberale e Australisë i përmbahet parimeve të konservatizmit shoqëror dhe konservatizmit liberal. Ajo është liberale në kuptimin ekonomik. Komentatorët shpjegojnë: "Në Amerikë, 'liberal' do të thotë majtas-qendër, dhe është term përçmues kur përdoret nga konservatorët në debatin politik kundërshtar. Në Australi, sigurisht, konservatorët janë në Partinë Liberale." Krahu i Djathtë Kombëtar (National Right) është më i organizuari dhe më reaksionari nga tre fraksionet brenda partisë.

Politologu James Jupp shkruan se "[rënia] e ndikimeve angleze mbi reformizmin dhe radikalizmin australian, dhe përvetësimi i simboleve të Perandorisë nga konservatorët, vazhdoi nën udhëheqjen e Partisë Liberale të Sir Robert Menzies, e cila zgjati deri në 1966".

Parti të tjera konservatore janë Partia Kombëtare e Australisë (parti motër e Liberalëve), Family First Party, Democratic Labor Party, Shooters, Fishers and Farmers Party, Australian Conservatives, dhe Katter's Australian Party.

Partia më e madhe në vend është Partia Laburiste Australiane, ndërsa fraksioni i saj dominues është Krahu i Djathtë i Punës (Labor Right), një element konservator në aspektin shoqëror. Australia ndërmori një reformë të rëndësishme ekonomike nën Partinë Laburiste në mesin e viteve 1980. Rrjedhimisht, çështje si proteksionizmi, reforma e mirëqenies sociale, privatizimi dhe deregulimi nuk debatohen më në hapësirën politike ashtu siç ndodh në Evropë apo në Amerikën e Veriut.

Zelanda e Re

Konservatizmi historik në Zelandën e Re e gjurmon origjinën te opozita konservatore e paorganizuar kundër Partisë Liberale të Zelandës së Re, në fund të shekullit XIX. Në vitin 1909, kjo rrymë ideologjike gjeti një shprehje më të organizuar në Partinë e Reformës, paraardhëse e Partisë Kombëtare bashkëkohore të Zelandës së Re, e cila përvetësoi elemente konservatore historike. Partia Kombëtare, e themeluar në vitin 1936, mishëron një spektër prirjesh, përfshirë prirje konservatore dhe liberale. Gjatë historisë së saj, partia ka lëkundur mes periudhave me theks konservator dhe periudhave me reforma liberale. Vlerat e saj të deklaruara përfshijnë "lirinë dhe zgjedhjen individuale" dhe "qeveri të kufizuar".

Në vitet 1980 dhe 1990, si Partia Kombëtare ashtu edhe partia kryesore kundërshtare e saj, Partia Laburiste tradicionalisht e majtë, zbatuan reforma të tregut të lirë.

Partia New Zealand First, e cila u shkëput nga Partia Kombëtare në vitin 1993, mbështet parime nacionaliste dhe konservatore.

Psikologjia

Ndërgjegjshmëria

Modeli i pesë faktorëve të personalitetit (Big Five) ka aplikime në studimin e psikologjisë politike. Disa studime kanë zbuluar se individët që marrin rezultate të larta në Ndërgjegjshmëri (cilësia e të qenit i punëdashur dhe i kujdesshëm) kanë më shumë gjasa të kenë një identifikim politik të krahut të djathtë. Meqenëse ndërgjegjshmëria lidhet pozitivisht me performancën në punë, një studim i vitit 2021 zbuloi se punëtorët e shërbimit konservatorë marrin vlerësime, notime dhe bakshishe më të larta se homologët e tyre liberalë në aspektin social.

Ndjeshmëria ndaj neverisë

Një numër studimesh kanë zbuluar se neveria është e lidhur ngushtë me orientimin politik. Njerëzit që janë tepër të ndjeshëm ndaj imazheve neveritëse kanë më shumë gjasa të identifikohen me të djathtën politike dhe të vlerësojnë idealet tradicionale të pastërtisë trupore dhe shpirtërore, duke pasur tendencë të kundërshtojnë, për shembull, abortin dhe martesën mes personave të të njëjtit seks.

Kërkime në fushën e psikologjisë evolucionare kanë zbuluar gjithashtu se njerëzit që kanë ndjeshmëri më të lartë ndaj neverisë kanë tendencë të favorizojnë grupin e tyre në raport me grupet e tjera. Një arsye e propozuar për këtë fenomen është se njerëzit fillojnë t'i lidhin të huajt me sëmundjen, ndërsa e lidhin shëndetin me njerëzit e ngjashëm me veten.

Sa më e lartë të jetë ndjeshmëria e dikujt ndaj neverisë, aq më e madhe është tendenca për të bërë gjykime morale më konservatore. Ndjeshmëria ndaj neverisë lidhet me hipervigjilencën morale, çka do të thotë se njerëzit që kanë ndjeshmëri më të lartë ndaj neverisë kanë më shumë gjasa të mendojnë se të dyshuarit për një krim janë fajtorë. Ata gjithashtu kanë tendencë t'i shohin si të keq, nëse shpallen fajtorë, dhe të mbështesin ndëshkime më të ashpra në kontekstin e një gjyqi.

Autoritarizmi

Autoritarizmi i së djathtës (RWA) është një grup qëndrimesh që përshkruajnë dikë që është tepër i bindur ndaj figurave të tij të autoritetit, vepron agresivisht në emër të këtyre autoriteteve, dhe është konformist në mendim e sjellje. Sipas psikologut Bob Altemeyer, individët që janë konservatorë politikisht kanë tendencë të shënojnë vlera të larta në RWA.

Një studim i kryer me studentë izraelitë dhe palestinezë në Izrael zbuloi se vlerat e RWA-s për mbështetësit e partive të djathta ishin dukshëm më të larta se ato të mbështetësve të partive të majta. Sidoqoftë, një studim i vitit 2005 nga psikologu H. Michael Crowson dhe kolegët e tij ka nënkuptuar një hendek të moderuar midis RWA-s dhe qëndrimeve të tjera konservatore, duke deklaruar se "rezultatet e tyre treguan se konservatorizmi nuk është sinonim me RWA-n".

Sipas shkencëtares politike Karen Stenner, e specializuar në autoritarizëm, konservatorët pranojnë diversitetin dhe liritë civile në masën që këto janë tradita të institucionalizuara në rendin shoqëror, por ata kanë tendencë të tërhiqen nga autoritarizmi kur mendimi publik është i përçarë dhe ka humbje besimi në institucionet publike.

Intoleranca ndaj paqartësisë

Në 1973, psikologu Glenn Wilson botoi një libër me ndikim që ofronte dëshmi se një faktor i përgjithshëm në themel të bindjeve konservatore është "frika nga pasiguria". Një meta-analizë e literaturës kërkimore zbuloi se shumë faktorë, si mosdurimi ndaj paqartësisë dhe nevoja për mbylljen kognitive, kontribuojnë në shkallën e konservatorizmit politik të një personi dhe në manifestimet e tij në vendimmarrje. Një studim nga Kathleen Maclay deklaroi se këto tipare "mund të lidhen me karakteristika të vlerësuara përgjithësisht si përkushtimi personal dhe besnikëria e patundur". Kërkimi la të kuptohej gjithashtu se, ndërkohë që shumica e njerëzve i rezistojnë ndryshimit, liberalët socialë janë më tolerantë ndaj tij.

Orientimi i dominancës sociale

Orientimi i dominancës sociale (SDO) është një tipar i personalitetit që mat në ç'masë një individ mbështet hierarkinë sociale dhe shkallën në të cilën dëshiron që grupi i tij të jetë superior ndaj grupeve të tjera. Psikologja Felicia Pratto dhe kolegët e saj kanë gjetur dëshmi që mbështesin pretendimin se një SDO i lartë korrelohet fuqishëm me pikëpamjet konservatore dhe kundërshtimin ndaj inxhinierisë sociale për të promovuar barazinë. Pratto dhe kolegët e saj gjetën gjithashtu se rezultatet e larta të SDO-së korreloheshin fort me matjet e paragjykimit.

Sidoqoftë, psikologu David J. Schneider argumentoi për një marrëdhënie më komplekse mes tre faktorëve, duke shkruar se "korrelacionet mes paragjykimit dhe konservatorizmit politik reduktohen praktikisht në zero kur vendosen kontrolle për SDO-në, duke sugjeruar se lidhja konservatorizëm–paragjykim shkaktohet nga SDO". Teoricieni politik konservator britanik Kenneth Minogue kritikoi punën e Pratto-s, duke thënë:

Është karakteristikë e temperamentit konservator të vlerësosh identitetet e vendosura, të lavdërosh zakonin dhe të respektosh paragjykimin, jo sepse është irracional, por sepse gjëra të tilla i lidhin impulset e çastit të njerëzve me qëndrueshmërinë e zakonit — gjëra që shpesh nuk fillojmë t'i vlerësojmë derisa tashmë kemi filluar t'i humbasim. Radikalizmi shpesh krijon lëvizje rinore, ndërsa konservatorizmi është një gjendje që gjendet tek të pjekurit, të cilët kanë zbuluar çfarë është ajo në jetë që vlerësojnë më shumë.

Një studim i vitit 1996 nga Pratto dhe kolegët e saj shqyrtoi temën e racizmit. Në kundërshtim me atë që këta teoricienë parashikuan, korrelacionet mes konservatorizmit dhe racizmit ishin më të forta tek individët më të arsimuar dhe më të dobëta tek më pak të arsimuarit. Ata gjetën gjithashtu se korrelacioni mes racizmit dhe konservatorizmit mund të shpjegohej nga marrëdhënia e tyre e përbashkët me SDO-në.

Lumturia

Në librin e tij Gross National Happiness (Lumturia Kombëtare Bruto, 2008), Arthur C. Brooks paraqet gjetjen se konservatorët janë përafërsisht dyfish më të lumtur se liberalët socialë. Një studim i vitit 2008 la të kuptohej se konservatorët priren të jenë më të lumtur se liberalët socialë për shkak të tendencës së tyre për të justifikuar gjendjen aktuale të punëve dhe për të mbetur të paprekur nga pabarazitë në shoqëri. Një studim i vitit 2012 e kundërshtoi këtë hipotezë, duke demonstruar se konservatorët shprehnin një ndjenjë më të madhe të veprimtarisë personale (p.sh., kontroll personal, përgjegjësi), një perspektivë më pozitive (p.sh., optimizëm, vetëvlerësim) dhe besime morale më transhendente (p.sh., më shumë fetari, më shumë qartësi morale).

Shiko edhe

Variantet kombëtare

• Konservatizmi në Mbretërinë e Bashkuar
• Konservatizmi në Shtetet e Bashkuara
• Konservatizmi në Gjermani
• Konservatizmi në Turqi

Variantet ideologjike

• Konservatizmi autoritar
• Konservatizmi i zezakëve
• Korporativizmi konservator
• konservatorizmin kulturor
• Konservatizmi feminist
• Konservatizmi fiskal
• Konservatizmi i gjelbër
• Konservatorizmi LGBT
• Konservatizmi liberal
• Konservatizmi libertarian
• Konservatizmi i moderuar
• Konservatizmi kombëtar
• Neokonservatorizmi
• Konservatizmi paternalist
• Konservatizmi pragmatik
• Konservatizmi progresiv
• Populizmi i djathtë
• Konservatizmi social
• Tradicionalizmi
• Ultrakonservatorizmi

Tema të lidhura

• Kristiandemokracia
• E djathta e krishterë
• Komunitarizmi
• Kundërrevolucionari
• Familializmi
• Historizmi
• Islamizmi
• Reaksionari
• Realizmi i djathtë
• Konservatori me shkronjë të vogël
• Torizmi

Bibliografia

• Adams, Ian (2001). Political Ideology Today (në anglisht). Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6020-5.
• Annesley, Claire (2005). A Political and Economic Dictionary of Western Europe (në anglisht). Routledge. ISBN 978-1-85743-214-5.
• Auerbach, M. Morton (1959). The Conservative Illusion (në anglisht). Columbia University Press. ISBN 978-0-598-37476-9. {{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
• Bischof, Günter J., red. (2003). The Dollfuss/Schuschnigg Era in Austria: A Reassessment (në anglisht). Transaction Publishers. ISBN 978-1-4128-2189-6.
• Blinkhorn, Martin (1990). Fascists and Conservatives: The Radical Right and the Establishment in Twentieth-Century Europe (në anglisht). Psychology Press. ISBN 978-0-04-940087-0.
• Eccleshall, Robert (1990). English Conservatism since the Restoration: An Introduction and Anthology (në anglisht). Unwin Hyman. ISBN 978-0-04-445346-8.
• "Conservatism". Encyclopædia Britannica (në anglisht). Marrë më 2022-05-01.
• Fawcett, Edmund (2020). Conservatism: The Fight for a Tradition (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-17410-5.
• Freeden, Michael; Sargent, Lyman Tower; Stears, Marc; etj. (2013). Oxford Handbook of Political Ideologies (në anglisht). OUP Oxford. ISBN 978-0-19-958597-7.
• Frohnen, Bruce; etj. (2006). American Conservatism: An Encyclopedia (në anglisht). ISI Books. ISBN 978-1-932236-43-9.
• Giubilei, Francesco (2019). The History of European Conservative Thought (në anglisht). Simon and Schuster. ISBN 978-1-62157-909-0.
• Heywood, Andrew (2004). Political Theory: An Introduction (në anglisht) (bot. 3). Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-333-96180-3.
• Heywood, Andrew (2017). Political Ideologies: An Introduction (në anglisht). Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-60604-4.
• Huntington, Samuel P. "Conservatism as an Ideology." American Political Science Review 51, nr. 2 (1957): fq. 454–473. doi:10.2307/1952202
• Kojève, Alexandre (2020) [1942]. The Notion of Authority: A Brief Presentation (në anglisht). Verso Books. ISBN 978-1-78873-961-0.
• von Kuehnelt-Leddihn, Erik (1943). The Menace of the Herd; or, Procrustes at Large (në anglisht). Ludwig von Mises Institute. OCLC 733805752.
• McLean, Iain; McMillan, Alistair (2009). Concise Oxford Dictionary of Politics (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-920780-0.
• Muller, Jerry Z. (1997). Conservatism: An Anthology of Social and Political Thought from David Hume to the Present (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-03711-0.
• Neill, Edmund (2021). Conservatism (në anglisht). Polity. ISBN 978-1-5095-2705-2.
• Nisbet, Robert (2002). Conservatism: Dream and Reality (në anglisht). Transaction Publishers. ISBN 978-0-7658-0862-2.
• Remmer, Karen L. (1989). Military Rule in Latin America (në anglisht). Westview. fq. 10. ISBN 978-0-8133-8450-4.
• Schneider, Gregory (2009). The Conservative Century: From Reaction to Revolution (në anglisht). Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-4284-6.
• Siaroff, Alan (2000). Comparative European Party Systems (në anglisht). Garland. ISBN 0-8153-2930-X.
• Ware, Alan (1996). Political Parties and Party Systems (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-878076-2.

Të përgjithshme

• Green, E.H.H. (2002). Ideologies of Conservatism: Conservative Political Ideas in the Twentieth Century (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-106903-1.
• Hazony, Yoram (2022). Conservatism: A Rediscovery (në anglisht). Forum. ISBN 978-1-80075-234-4.
• Kirk, Russell (2001). The Conservative Mind: From Burke to Eliot (në anglisht) (bot. 7). Regnery Publishing. ISBN 978-0-89526-171-7.
• Kirk, Russell (2019). Russell Kirk's Concise Guide to Conservatism (në anglisht). Simon and Schuster. ISBN 978-1-62157-878-9.
• Scruton, Roger (2002). The Meaning of Conservatism (në anglisht) (bot. 3). St. Augustine's Press. ISBN 978-1-890318-40-6.
• Viereck, Peter (1949). Conservatism Revisited: The Revolt Against Ideology (në anglisht). Transaction Publishers. ISBN 978-1-4128-2023-3. {{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
• Witonski, Peter, red. (1971). The Wisdom of Conservatism (në anglisht) (bot. 4). Arlington House. ISBN 978-0-87000-118-5. [2396 faqe; burime nga e gjithë bota]

Konservatizmi dhe fashizmi

• Crowson, N. J. (1997). Facing Fascism: The Conservative Party and the European Dictators, 1935–1940 (në anglisht). Psychology Press. ISBN 978-0-415-15315-7.
• Evola, Julius (2013). Fascism Viewed from the Right (në anglisht). Arktos. ISBN 978-1-907166-92-1.

Konservatizmi dhe liberalizmi

• Carey, George (2008). "Conservatism". përmbledhur nga Hamowy, Ronald (red.). The Encyclopedia of Libertarianism (në anglisht). Thousand Oaks, CA: SAGE Publishing; Cato Institute. fq. 93–95. ISBN 978-1-4129-6580-4.
• Dyson, K. (2021). Conservative Liberalism, Ordo-Liberalism, and the State: Disciplining Democracy and the Market (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-885428-9.
• Schlueter, N.; Wenzel, N. (2016). Selfish Libertarians and Socialist Conservatives?: The Foundations of the Libertarian-Conservative Debate (në anglisht). Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-9291-2.

Konservatizmi dhe gratë

• Bacchetta, Paola; Power, Margaret (2002). Right-Wing Women: From Conservatives to Extremists Around the World (në anglisht). Psychology Press. ISBN 978-0-415-92777-2.
• Blee, Kathleen M.; McGee Deutsch, Sandra, red. (2012). Women of the Right: Comparisons and Interplay Across Borders (në anglisht). Penn State University Press. ISBN 978-0-271-05215-1.
• Critchlow, Donald T. (2008). Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13624-0.
• Nickerson, Michelle M. (2014). Mothers of Conservatism: Women and the Postwar Right (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-16391-8.

Konservatizmi në Gjermani

• Epstein, K. (2015). The Genesis of German Conservatism (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-6823-0.
• von Klemperer, K. (2015). Germany's New Conservatism: Its History and Dilemma in the Twentieth Century (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-7637-2.
• Lebovics, H. (1969). Social Conservatism and the Middle Class in Germany, 1914–1933 (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-7903-8.
• Mohler, Armin (2018) [1949]. The Conservative Revolution in Germany, 1918–1932 (në anglisht). Washington Summit Publishers. ISBN 978-1-59368-059-6.

Lexime shtesë

Konservatizmi në Amerikën Latine

• Luna, J.P.; Kaltwasser, C.R. (2014). The Resilience of the Latin American Right (në anglisht). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-1391-4.
• Middlebrook, Kevin J. (2000). Conservative Parties, the Right, and Democracy in Latin America (në anglisht). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-6385-1.

Konservatizmi në Rusi

• Laqueur, Walter (2015). Putinism: Russia and Its Future with the West (në anglisht). Macmillan. ISBN 978-1-4668-7106-9.
• Pipes, Richard (2007). Russian Conservatism and Its Critics: A Study in Political Culture (në anglisht). Yale University Press. ISBN 978-0-300-12269-5.
• Robinson, Paul (2019). Russian Conservatism (në anglisht). Cornell University Press. ISBN 978-1-5017-4734-2.

Konservatizmi në Mbretërinë e Bashkuar

• Jones, Emily (2017). Edmund Burke and the Invention of Modern Conservatism, 1830–1914 (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-879942-9.
• Gilmartin, Kevin (2010). Writing against Revolution: Literary Conservatism in Britain, 1790–1832 (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-14219-9.
• Nugent, Neill (1977). The British Right: Conservative and Right Wing Politics in Britain (në anglisht). Saxon House. ISBN 978-0-566-00156-7.
• Soffer, R. (2008). History, Historians, and Conservatism in Britain and America: From the Great War to Thatcher and Reagan (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-154895-6.

Konservatizmi në Shtetet e Bashkuara

• Allitt, Patrick N. (2009). The Conservatives: Ideas and Personalities Throughout American History (në anglisht). Yale University Press. ISBN 978-0-300-15529-7.
• Continetti, Matthew (2022). The Right: The Hundred-Year War for American Conservatism (në anglisht). Basic Books. ISBN 978-1-5416-0050-8.
• Goldwater, Barry (2007) [1960]. The Conscience of a Conservative (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13117-7.
• Nash, George H. (2006) [1976]. The Conservative Intellectual Movement in America Since 1945 (në anglisht). Regnery Publishing. ISBN 978-1-933859-12-5.
• Nelson, Jeffrey O.; etj. (2014). American Conservatism: An Encyclopedia (në anglisht). Open Road Media. ISBN 978-1-4976-5157-9.
• Schneider, Gregory L., red. (2003). Conservatism in America Since 1930: A Reader (në anglisht). NYU Press. ISBN 978-0-8147-9799-0.
• Schulman, B.J. (2008). Rightward Bound: Making America Conservative in the 1970s (në anglisht). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-26713-8.
• Will, George (2019). The Conservative Sensibility (në anglisht). Hachette Books. ISBN 978-0-316-48093-2.

Psikologjia

• Haidt, Jonathan (2012). The Righteous Mind: Why Good People are Divided By Politics and Religion (në anglisht). New York: Pantheon Books. ISBN 978-0-307-37790-6.
• Hibbing, John R.; Smith, Kevin B.; Alford, John R. (2013). Predisposed: Liberals, Conservatives, and the Biology of Political Differences (në anglisht). Routledge. ISBN 978-1-136-28121-1.
• Lakoff, George (2008). The Political Mind : A Cognitive Scientist's Guide to your Brain and its Politics (në anglisht). Penguin. ISBN 978-1-4406-3783-4.
• Lakoff, George (2016). Moral Politics: How Liberals and Conservatives Think (në anglisht). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-41132-3.
• Wailoo, Keith (2014). Pain: A Political History (në anglisht). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-1366-2.

Lidhje të jashtme

• Konservatizmi artikull nga Encyclopædia Britannica.
• "Conservatism". Stanford Encyclopedia of Philosophy (në anglisht).