Łuszkowo

Łuszkowo

wieś
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	kościański
Gmina	Krzywiń
Wysokość	85 m n.p.m.
Liczba ludności (2011)	568
Strefa numeracyjna	65
Kod pocztowy	64-010[1]
Tablice rejestracyjne	PKS
SIMC	0372693
Położenie na mapie gminy Krzywiń Łuszkowo
Położenie na mapie Polski Łuszkowo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Łuszkowo
Położenie na mapie powiatu kościańskiego Łuszkowo
52°01′21″N 16°51′36″E/52,022500 16,860000[2]

Łuszkowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XII wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1181 (wg zachowanego falsyfikatu z ok. 1230) gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Luscouo”, 1258 „Luscovo”, 1294 (wg falsyfikatu z 1302) „Luschovo”, 1316 „Luschow”, 1350 „Lvszkowo”, 1400 „Luszcowo, Luszcow”, 1413 „Luschkowo”, 1420 „Luskowo”, 1422 „Lusscowo”, 1487 „Luszkowo”^[3].

Od nazwy miejscowej wsi Łuszkowo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Łuszkowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości^[3].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią kościelną należącą do zakonu benedyktynów z opactwa lubińskiego. W średniowieczu miejscowość częściowo była także własnością rycerską należącą do szlachty polskiej z rodu Łuszkowskich, która od nazwy wsi przyjęła odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1530 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Lubiń^[4].

Najwcześniejsza data związana z miejscowością pochodzi z falsyfikatu z 1230 dokumentu datowanego na 1181, w którym książę wielkopolski Władysław Laskonogi wśród posiadłości benedyktynów z Lubinia wymienił m. in. wieś Łuszkowo, która podlegała setnikowi w Kuszkowie. W 1258 książę wielkopolski Bolesław Pobożny wymienił wśród posiadłości benedyktynów lubińskich m. in. Łuszkowo. W 1294 w falsyfikacie z 1302 książę wielkopolski oraz król Polski Przemysł II, potwierdzając posiadłości benedyktyńskie, wymienia m. in. Łuszkowo^[4].

W 1316 Jan i Dobrogost dziedzice z Łuszkowa dali swą dziedzinę Łuszkowo odziedziczoną po ojcu Pawłowi opatowi lubińskiemu. Odnotowano, że dziedzina ta sięgała do połowy błota leżącego między Rąbiniem a Łuszkowem^[4].

Z połowy XIV wieku zachowała się treść aktu lokacyjnego wsi. W 1350 Andrzej opat lubiński sprzedał Piotrowi oraz jego następcom sołectwo w Łuszkowie za 10 grzywien. Do sołectwa należały trzy wolne łany roli, 3 ogrody oraz łąka zwana „Wielowicz”. Sołtys miał prawo posiadać karczmę, piekarnię albo stępę (łac. „pistrinum”), jatkę mięsną, jatkę szewską oraz kowala. Miał także prawo pobierać 1/3 opłat sądowych oraz w całości opłaty od rezygnacji i zeznań (łac. „iuramenta”). Opat dał dziedzinie łuszkowskiej 3 lata wolnizny, aby mieszkańcy mogli pobudować sobie domy według nowego planu (łac. „quod locent curias alio modo, quam antea fuerunt”). Po 3 latach mieszkańcy wsi mieli dawać klasztorowi dziesięcinę oraz po 8 ćwiertni zboża, a w tym 4 ćwiertnie żyta, dwie ćwiertnie owsa i dwie ćwiertnie pszenicy. Ponadto mieszkańcy mieli trzy razy w roku orać dla klasztoru, a na Wielkanoc dać po 15 jaj i po jednym połciu mięsa (łac. „latus carnium”) wartości 4 skudów. W czasie trzech sądów gajonych w ciągu roku (łac. „iudicium generale”) mieszkańcy mieli dawać dwa razy posiłki (łac. „prandium”), a sołtys jeden raz, albo mieli zapłacić za każdy posiłek jeden wiardunek. Sołtys zobowiązany był także do służby dla klasztoru lubińskiego na koniu wartości 1,5 grzywny^[4].

Historyczne zapisy odnotowują także imiennie sołtysów łuszkowskich. W 1357 świadkiem w sądzie był Piotr sołtys w Łuszkowie, w 1366 odnotowano Paszka sołtysa, w 1420 Jana, a w 1427 Maćka sołtysa łuszkowskiego. W latach 1430-1465 notowany był Świętosław sołtys w Łuszkowie. W 1430 woźny sądowy zapowiedział teren zarośnięty i oczyszczony z zarośli (łac. „virgultum excisum alias wyramby”) należący do Świętosława i położony na dziedzinach Czuschowo (Kusewo) i Łuszkowo. W 1445 odnotowano sołtyskę Barbarę, żonę Świętosława, która zrezygnowała ze swego majątku po ojcu w nowym młynie pod miastem Krzywiń na rzecz Piotra Łomika (prawdopodobnie brata). W 1471 sołtys Świętosław wspomniany został jako zmarły^[4].

W latach 1420-1421 opat lubiński toczył spór sądowy z Wincentym Choryńskim o granice pomiędzy Łuszkowem a Rogaczewem Małym. Według wyroku kopce graniczne miały być w ciągu dwóch tygodni odnowione, a kopce przy olszynach miały być zniszczone. Wzmianka na ten temat znajduje się w sumariuszu klasztornym^[4].

W 1427 wspomniany został Maciek sołtys z Łuszkowa, który zajął kmieciom z Rogaczewa 18 sztuk bydła i 417 sztuk (7 kóp bez 3 szt.) drobniejszego inwentarza, prawdopodobnie owiec, na zapowiedzianym gruncie w Łuszkowie. W 1430 przed sądem ziemskim zapowiedziano grunt leżący na dziedzinach Czuschowo (Kusewo) i Łuszkowo należące do miejscowego do sołtysa. Z 1485 zachowała się wzmianka w sumariuszu klasztornym o sporze granicznym pomiędzy Łuszkowem a Rąbiniem. W 1487 w tejże sprawie pomiędzy Janem Rąbińskim a Stanisławem opatem lubińskim miał wyrokować podkomorzy. Strony miały przedstawić starców jako świadków. W 1515 błota (łac „paludes”) lub łozy w Rąbiniu leżały przy granicy z Łuszkowem i z Rogaczewem. W latach 1519-1520, 1530, 1533 znajdują się wzmianki w sumariuszu klasztornym o granicach Łuszkowa z Rąbiniem i Rogaczewem^[4].

W 1471 Jadwiga córka zmarłego sołtysa Świętosława z Łuszkowa, żona Stanisława sołtysa w Kosowie zeznała, że od matki Barbary i braci Wojciecha, Mikołaja oraz Leonarda otrzymała 10 grzywien posagu i zrezygnowała ze swych praw do sołectwa w Łuszkowie. W 1472 Jadwiga darowała swojej córce Apolonii 5 grzywien ze swego posagu i wiana (łac. „dotalicium”). Babka Barbara zobowiązała się wychować Apolonię, a Apolonia miała się zrzec prawa do majątku po matce. W 1481 Apolonia prawdopodobnie nieślubna córka Macieja wójta w Krzywiniu, który był synem sołtysa z Pawłowic, odebrała od opata lubińskiego 5 grzywien, które pozostawiły u niego na przechowanie babka Barbara, matka Jadwiga i wujowie Wojciech, Mikołaj i Leonard^[4].

W 1502 Wojciech sołtys łuszkowski wraz z żoną Dorotą, braćmi Mikołajem duchownym i Leonardem oraz dziećmi swymi Mikołajem, Reginą i Katarzyną, za zgodą Stanisława opata lubińskiego, sprzedał czynsz w wysokości połowy grzywny za sumę 6 grzywien z sołectwa w Łuszkowie altaryście Michałowi. W 1510 odnotowani zostali kolatorzy dwóch altarii w Kościanie: Leonard mieszczanin kościański oraz sołtysi Mikołaj z Łuszkowa i Mikołaj z Bieńkowa. W 1531 uczciwa Agnieszka (prawdopodobnie wdowa po sołtysie łuszkowskim) dała swojej córce Reginie dobra ruchome i nieruchome w Łuszkowie razem z gajem (łac. „indago”) zwanym „Wąż” (łac. „Vansch”), lecz 12 morgów wydzieliła z dwóch łanów sołectwa dla swoich dzieci; Jan mąż Reginy otrzymał 50 grzywien „pagamentum” od swego ojca sołtysa w Zbęchach i nazywany jest sołtysem w Łuszkowie, a Maciej syn Leonarda z Łuszkowa nie zgłosił pretensji do sołectwa łuszkowskiego^[4].

Historyczne zapisy odnotowały także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1400 Jakub kmieć łuszkowski pozwany został przez Mikołaja Lubiatowskiego burgrabiego kościańskiego o to, że zabrał mu dobra wartości 20 grzywien. W 1403 wieś Łuszkowo uwolniona została od zarzutu kradzieży kobyły, którą zajęto w Łuszkowie i sprzedano w Gostyniu. W 1420 wspomniany został Jan syn Łuszkowskiego pochodzącego prawdopodobnie z Łuszkowa. W 1422 odnotowano w archiwach sądowych 6 kmieci łuszkowskich. Hanka Malechowska dowodziła przy pomocy świadków, że ciż ludzie opata lubińskiego napadli (oryg. „bieżeli gwałtem”) na Malechowo^[4].

W 1465 odnotowany został sołtys łuszkowski Świętosław oraz kmiecie Jan Jasza, Świech, Wawrzyniec Kokoszka, Piotr Zaroszga z Łuszkowa oraz Piotr z Lubinia, którzy ręczyli Katarzynie żonie Jana zwanego Zaroszga, że należało jej się wiano wartości 7 grzywien w zamian za wniesiony przez nią mężowi posag i wyprawę, które to otrzymała od stryja Szymona z Gołębina plebana lubińskiego. Wyprawa ta wyniosła 4 grzywny, 3 suknie, czarny płaszcz wartości 4 grzywien oraz inne szaty wartości 10 grzywien, a także 4 krowy, 3 konie i 30 owiec^[4].

W 1475 pracownik Wojciech Szbień kmieć z Łuszkowa był w sporze sądowym z Wojciechem Kopaszewskim. W 1515 pracownik Wawrzyniec z Łuszkowa wraz z żoną Małgorzatą zobowiązują się płacić czynsz 7 grzywien rocznie swoim dzieciom Maciejowi, Łukaszowi, Annie i Katarzynie. W 1522 oficjał lubiński wyraził zgodę na separację małżeństwa pracownika Wincentego z Łuszkowa z żoną Dorotą, gdyż Dorota cudzołożyła z pracownikiem Janem Pieniżnikiem (oryg. „Pyenyschnyk”) i miała z nim potomstwo. W 1540 Mikołaj kowal rodem z Łuszczkowa kupił dom w Krzywiniu od opatrznego Macieja Matury^[4].

W Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1510 w Łuszkowie, wsi opata lubińskiego, sołectwo leżało na 3 łanach, a 7 i 1/4 łana była osiadła. We wsi było także 5 łanów opuszczonych, dwie karczmy - jedna należąca do sołtysa, a druga do opata. Miejscowi kmiecie uprawiali 4 i 3/4 łanów opustoszałych. W 1530 wieś zapłaciła pobór podatkowy z dwóch łanów. W 1563 miał miejsce pobór z 19 łanów, 3 łanów sołtysa, od karczmy dorocznej, wyszynku gorzałki, a także od 3 komorników, 3 hultajów (ludzi luźnych). W 1571 miał miejsce pobór z 19 łanów, od 3 łanów sołtysa, karczmy dorocznej, jednego zagrodnika oraz dwóch komorników. W 1580 pobrano podatki z 18 łanów, 1,5 łana sołeckiego oraz od dwóch komorników^[4].

Wieś duchowna, własność opata benedyktynów w Lubiniu pod koniec XVI wieku leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[5].

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Łuszkowo”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 67-69.

• Łuszkowo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Łuszkowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 833 .
• Łuszkowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 285 .