Rogaczewo Małe

Rogaczewo Małe

wieś
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	kościański
Gmina	Krzywiń
Wysokość	79 m n.p.m.
Liczba ludności (2006)	191
Strefa numeracyjna	65
Kod pocztowy	64-010[1]
Tablice rejestracyjne	PKS
SIMC	0372776
Położenie na mapie gminy Krzywiń Rogaczewo Małe
Położenie na mapie Polski Rogaczewo Małe
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Rogaczewo Małe
Położenie na mapie powiatu kościańskiego Rogaczewo Małe
52°02′21″N 16°48′29″E/52,039167 16,808056[2]

Rogaczewo Małe – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XII wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1366 gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „binum Rogaczevo”, 1401 (według zachowanej wzmianki z XVIII wieku) „utraque Rogaczewo”, 1429 „de Minori Rogaczewo”, 1510 „alia Rogaczewo”, 1511 „Minor Rogaczewo”, 1535 „Rogaczewo Minus”, 1581 „Rogaczewo Minor”^[3].

Wieś Rogaczewo Małe zostało wydzielone z Rogaczewa Wielkiego. Kiedyś była to jedna miejscowość. W XV wiecznych źródłach używano niekiedy tylko nazwy ogólnej: Rogaczewo, nie precyzując, o którą z dwóch wsi chodzi. Podobnie w XVI wiecznych rejestrach poborowych nie zawsze stosowano przymiotniki „Małe” oraz „Wielkie”, lecz często płatności podatków określano nazwiskami dziedziców w obu wsiach o nazwie Rogaczewo^[3].

Od nazwy miejscowej wsi Rogaczewo Małe, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Rogaczewskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości^[3].

Tereny, na których powstała miejscowość były jednak zasiedlone wcześniej niż odnotowały to archiwalne zapisy historyczne. Wśród łąk, ok. jednego kilometra na południe od Turwi w pobliżu miejsca, które w 1950 oznaczone jest jako Rogaczewo Małe, w miejscu o nazwie Ostrówek, archeolodzy zidentyfikowali grodzisko wklęsłe w połowie zniszczone. Od północy i od wschodu przetrwał wał. Wymiary całości wynosiły w przybliżeniu 105 x 112 metrów. Zachowana wysokość wału wynosiła 3,5 m, a szerokość 18 m. Od północy dnotowano ślady fosy. W latach 1978 i 1980 przeprowadzone zostały badania powierzchniowe, a w 1988 powierzchniowo-sondażowe, które ujawniły m. in. liczne fragmenty naczyń grubej roboty, fragmenty polepy lub prażnicy, datowanych na ok. IX wiek^[3].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do szlachty polskiej z rodu Rogaczewskich, którzy od nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1530 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1366 należała do parafii Wyskoć^[3].

Pierwszy historyczny zapis związany ze wsią pochodzi z 1366 i odnotował dziesięcinę z obu wsi zwanych Rogaczewo. W latach 1401-1405 nastąpiło odnowienie granic pomiędzy obiema wsiami Rogaczewo. W 1429 Jakub syn zmarłego Piotra Dambow z Rogaczewa Małego skwitował Wincentego Choryńskiego z zapłaty 50 grzywien, z czego 1/3 tej sumy przypadała za sołectwo w Rogaczewie Wielkim^[3].

W latach 1485-1502 odnotowani zostali Mikołaj, a w latach 1499-1502 Szymon i Jerzy Rogaczewscy, synowie Mikołaja Żydówki, którzy byli dziedzicami w Rogaczewie Małym i Rogaczewie Wielkim. W 1485 Mikołaj Rogaczewski zapisał swojej żonie Barbarze po 100 grzywien posagu oraz wiana na swoich częściach w Rogaczewie Małym. W 1499 Szymon i Jerzy Rogaczewscy, bracia niedzielni w Rogaczewie Małym byli w sporze sądowym ze swoją macochą Barbarą wdową po Mikołaju Żydówce, a w momencie trwania procesu z żoną Michała Skórzewskiego. W 1502 bracia Rogaczewscy odnotowani zostali jako dziedzice w Rogaczewie Małym^[3].

W 1510 część pana Lubiatowskiego w Rogaczewie Małym liczył 9 łanów osiadłych oraz dwa łany opustoszałe, które uprawiał pan Rogaczewski (Szymon lub Piotr Lubiatowski Rogaczewski). W 1510 na Rogaczewie Małym ciążył jeden wiardunek czynszu na rzecz altarii Wszystkich św., NMP i św. Andrzeja w kościele parafialnym w Krzywiniu. W 1511 Barbara Rogaczewska Lubiatowska sprzedała Rogaczewo czyli swoją część Rogaczewa Wielkiego oraz prawdopodobnie całe Rogaczewo Małe Maciejowi Skaławskiemu. W latach 1546-1561 jako właściciele i dziedzice wsi odnotowani zostali Wojciech, a w latach 1546-1566 Jan Skaławscy bracia oraz synowie Macieja Skaławskiego. W latach 1580-1586 pobór podatkowy ze wsi zapłacili Jan, Wojciech, Piotr, Marcin i Stanisław Skaławscy, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko Rogaczewskich^[3].

Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W latach 1580-1581 miał miejsce pobór podatków. W latach 1580-1586 płatnikami poboru ze wsi byli: w latach 1580-1581 Jan, 1582, 1586 Marcin, a także 1580, 1582 Piotr, 1582 Stanisław i 1580-1581 Wojciech Skaławscy, którzy od nazwy wsi przyjęli nazwisko Rogaczewskich. W 1581 pobór z Rogaczewa Małego odbył się z majętności Skaławskich: z części Piotra Skaławskiego pobrano podatek od 3 łanów kmiecych po 30 groszy, od jednego łana opustoszałego 10 groszy, od dwóch zagrodników po 4 grosze, od jednego komornika ubogiego 2 grosze, od jednego wiatraka dorocznego 5 groszy, razem 3 floreny 25 groszy. Natomiast z części należącej do Heleny Bułakowskiej od 3 łanów kmiecych po 30 grosze, od jednego łana opuszczonego 10 groszy, od dwóch zagrodników po 4 grosze, od jednego wiatraka dorocznego 5 groszy, razem 3 florenów i 23 groszy^[3].

Wieś szlachecka położona była w 1580 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[3].

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. IV (R – S), zeszyt 2, hasło „Rogaczewo Małe”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2003, s. 84-85.