Wieszkowo

Wieszkowo

wieś
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	kościański
Gmina	Krzywiń
Wysokość	82 m n.p.m.
Strefa numeracyjna	65
Kod pocztowy	64-010[1]
Tablice rejestracyjne	PKS
SIMC	0372813
Położenie na mapie gminy Krzywiń Wieszkowo
Położenie na mapie Polski Wieszkowo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Wieszkowo
Położenie na mapie powiatu kościańskiego Wieszkowo
51°55′53″N 16°51′06″E/51,931389 16,851667[2]

Wieszkowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XII wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1181 (według zachowanego falsyfikatu z 1230) gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Vescouo”, 1258 „Vescovo”, 1282 „Veskovo, Weskowo”, 1294 (wg falsyfikatu z 1302) „Veschovo”, 1302 „Weshcovo”, 1362 „Weszkowo”, 1438 „Wyschkowo”, 1439 „Weszcowo, Wyescowo”, 1447 „Vyeszkowo, Wyeszkowo, Vyeskowo”, 1510 „Wyeschkowo”^[3].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i była wsią duchowną należącą częściowo do zakonu benedyktynów z opactwa lubińskiego , a częściowo była wsią rycerską, własnością polskiej szlachty. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1530 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii lubińskiej^[3].

Pierwsza historyczna wzmianka o wsi pochodzi z dokumentu datowanego na 1181 (wg zachowanego falsyfikatu z 1230) wystawionego w kancelarii księcia wielkopolskiego Władysława Laskonogiego, który wśród posiadłości benedyktynów z Lubinia wymienił także wieś Wieszkowo wraz ze wszystkimi źrebiami należącymi do młyna. Wieś podlegała setnikowi w Kuszkowie. W 1258 książę wielkopolski Bolesław Pobożny wymienił wśród posiadłości benedyktyńskich m.in. Wieszkowo wraz ze źrebiami należącymi do młyna^[3].

W 1282 Marcin opat lubiński kupił od Mikołaja syna Wojny (łac. „filius Voynonis”) źreb Wieszkowo, który leżał przy dziedzinie klasztornej Wieszkowo, za 10 grzywien srebra. W 1283 Witosław syn zmarłego Piotra dziedzic w Wieszkowie nadał klasztorowi w Lubiniu swoją część Wieszkowa. W 1294 (wg zachowanego falsyfikatu z 1302) książę wielkopolski oraz król Polski Przemysł II potwierdził posiadłości benedyktynów lubińskich i wymienił m.in. wieś Wieszkowo wraz z młynem^[3].

W 1302 odnotowani zostali bracia Włastek i Radon dziedzice w Wieszkowie, którzy swoją część Wieszkowa, którą w latach 1282-1307 zastawili za 20 grzywien Marcinowi opatowi lubińskiemu, odebrali ją z zastawu oraz sprzedali mu za 20 grzywien. Witosław ich bratanek, syn Piotra z Wieszkowa, dał klasztorowi w Lubiniu swoją część Wieszkowa odziedziczoną po ojcu. W 1362 Mikołaj sędzia poznański przysądził opatowi lubińskiemu dziedzinę Wieszkowo wbrew roszczeniom Adama z Bylęcina koło Krzywinia. W 1398 woźny sądu ziemskiego zapowiedział w imieniu opata lubińskiego wsie klasztorne wraz z drzewami oraz zapustami czyli gajami, a w tym m.in. wieś Wieszkowo^[3].

Według zachowanej kopii pochodzącej z XV-XVII wieku zachował się odpis XIV wiecznego aktu lokacyjnego wsi. W 1387 Tomasz opat lubiński przeniósł dziedzinę Wieszkowo, pozostającą od dawna na prawie polskim, na prawo średzkie. Opat lubiński sprzedał Marcinowi zwanemu Marsz za 10 grzywien groszy praskich sołectwo w Wieszkowie obejmujące dwa łany małe, dwa ogrody i 5 łąk, tj. łąkę zwaną „Gorzczewa”, łąkę leżącą za ścieżką (łac. „pepedaria”) biegnącą w kierunku Bojanic aż do jeziora, łąki zwanej „Zapust, Morzyce i Smug”. Sołtys miał prawo spiętrzyć strugę (łac. „aqua currens”) i wybudować młyn, zbudować od nowa karczmę i mieć jatkę mięsną, jatkę chlebową (łac. „statio panis”) oraz kowala, od których mógł on pobierać dla siebie czynsz. Sołtys miał także prawo wypasać 300 owiec poza stadem wiejskim oraz 30 wieprzy paść na żołędziach. Mógł on także posiadać 3 pułapki (łac. „rhetia, sieci”) na zające. Zezwolono mu również posiadać do polowania krogulca (łac. „nisus”) oraz psy myśliwskie. Sołtys miał prawo pobierać 1/3 opłat sądowych oraz w całości opłaty od rezygnacji, od zajętych przedmiotów i od zeznań. Mieszkańcy wsi mieli dawać klasztorowi z każdego łanu po 20 skudów, na Wielkanoc 30 jaj, 3 kurczaki na święto Narodzenia NMP przypadającego 8 września oraz jedną ćwiertnię (łac. „mensura”) chmielu na św. Marcina przypadającego 11 października. Mieli także przez 3 dni w roku orać dla klasztoru. Sądy gajone odbywać się miały 3 razy w roku z udziałem opata albo jego wysłannika (łac. „nuncius”). Sołtys miał służyć klasztorowi na koniu wartości 0,5 grzywny, od innych ciężarów był zwolniony. Z 7 łanów miały być płacone kontrybucje zwane poradlne oraz wojenne^[3].

W 1581 i 1583 odnotowano spór sądowy Anny żony Stanisława Krajewskiego oraz Jadwigi wdowy po Macieju Wilkowskim, sióstr z Miaskowa, z opatem lubińskim z powodu niewymierzenia przez opata sprawiedliwości kmieciom ze wsi klasztornych, w tym m.in. z Wieszkowa, kmiecie ci wycięli wiele drzew w Miaskowie, a siostry wyceniły szkodę na 2000 grzywien^[3].

Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1510 w Wieszkowie było 8 łanów osiadłych, jeden łan opuszczony, sołectwo na 2 łanach. Karczmarz nie warzył piwa, lecz je szynkował. W 1530 miał miejsce pobór we wsi od 2 łanów. W 1563 pobrano podatki od 9 łanów kmiecych, dwóch łanów sołeckich, karczmy dziedzicznej oraz od dwóch komorników. W 1565 pobór odbył się od 9 łanów, dwóch łanów sołeckich, karczmy dorocznej, 8 zagrodników, komornika. W 1567 i 1570 miał miejsce pobór ze wsi opatów lubińskich od 9 łanów kmiecych, dwóch łanów sołtysich, 7 zagrodników oraz od karczmy dorocznej. W 1576 miał miejsce pobór od 8 łanów kmiecych, dwóch łanów sołtysich, 4 zagrodników i karczmy dorocznej. W 1580 pobrano podatki od 7 łanów kmiecych, jednego łana opuszczonego, 1,5 łana sołeckiego, 4 zagrodników, dwóch biednych komorników. W 1581 i 1583 pobór odbył się od 7 łanów kmiecych, jednego łana opuszczonego, 1,5 łana sołeckiego, 4 zagrodników wymłóckowych, dwóch biednych komorników^[3].

Wieś duchowna, własność opata benedyktynów w Lubiniu pod koniec XVI wieku leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[4].

• Paweł Dembiński: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. V, (Ś – W), hasło „Wieszkowo”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2011, s. 643-644.