Górnik I

Górnik I

Budynek od strony północno-zachodniej (2026)
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Miejscowość	Katowice
Adres	ul. Katowicka 65, 40-174 Katowice
Typ budynku	budynek mieszkalny
Architekt	Mieczysław Król
Wysokość całkowita	51[1], 60[2] lub 62 m[3]
Kondygnacje	18+2[4] lub 19[5]
Powierzchnia użytkowa	6536,28 m²
Rozpoczęcie budowy	1964
Ukończenie budowy	1965
Położenie na mapie Katowic Górnik I
Położenie na mapie Polski Górnik I
Położenie na mapie województwa śląskiego Górnik I
50°16′11,9″N 19°01′30,3″E/50,269972 19,025083

Górnik I – budynek mieszkalny w Katowicach, położony przy ulicy Katowickiej 65, na terenie dzielnicy Koszutka. Był to pierwszy budynek na terenie ówczesnego województwa katowickiego wybudowany metodą ślizgową. Powstał z inicjatywy ministra górnictwa i energetyki Jana Mitręgi dla górników kopalni „Staszic” w latach 1964–1965. Zarządzany jest przez Katowicką Spółdzielnię Mieszkaniową.

Wieżowiec Górnik I powstał w czasie dynamicznego rozwoju Koszutki^[3] jako jeden z elementów kompozycji urbanistycznej tzw. „Bloku D”. Zaplanowano jego budowę przy skrzyżowaniu ówczesnych ulic: Armii Czerwonej i Róży Luksemburg (późniejsza aleja W. Korfantego i ulica Katowicka)^[6].

Projektantem koncepcji budynku był architekt Mieczysław Król, który opracował go w 1959 roku^[7], natomiast projekt technologii jego realizacji został wykonany przez zespół projektantów z Biura Projektów Przemysłu Węglowego w Krakowie, w skład którego wchodziły następujące osoby: odpowiedzialny za konstrukcję ślizgu Józef Miksa, projektanci sposobu montażu i konstrukcji stropów Stanisław Makomaski i Juliusz Szczurkowski. W zespole znalazł się także Zbyszko Niziołek, który wraz z Juliuszem Szczurkowskim zaprojektował urządzenia hydrauliczne i transportowe oraz Stanisław Suski, który zaprojektował koncepcję zabezpieczenia wysokościowca na wypadek wystąpienia w jego rejonie szkód górniczych^[6].

Koncepcja budynku powstawała od grudnia 1963 roku do maja 1964 roku^[6]. Stan surowy Górnika I osiągnięto pod koniec października 1964 roku, po 38 dniach od rozpoczęcia prac. W tym czasie przy budowie zatrudnionych było 70 osób pracujących na dwie zmiany^[1]. W ciągu doby wznoszono po jednej kondygnacji, zaś kolejną poświęcano na prace montażowe^[3]. Wieżowiec został oddany do użytku w 1965 roku^[4]. Na budynku zamontowano sześciometrowy neon z nazwą budynku^[1].

Wieżowiec Górnik I został wybudowany dla pracowników Kopalni Węgla Kamiennego „Staszic” i ich rodzin, a powstał z inicjatywy ministra górnictwa i energetyki Jana Mitręgi, który po zapoznaniu się z technologią budowy wieży wyciągowej kopalni „Jaworzno” polecił podobną technologię zastosować do budowy budynku mieszkalnego^[6].

W momencie ukończenia wieżowiec Górnik I był najwyższym tego typu budynkiem w województwie katowickim. W kolejnych latach zaplanowano dalszą budowę wysokościowców tego typu w innych częściach województwa – Górnik II w Sosnowcu i trzy budynki w Rybniku, lecz ostatecznie zrealizowano tylko pierwszy z nich^[1].

W sąsiedztwie Górnika I, w połowie 2024 roku przy ulicy Katowickiej 61 rozpoczęto budowę 15-kondygnacyjnego budynku mieszkalnego Katowicka Residence^[8]. Inwestycja ta napotkała duży sprzeciw mieszkańców i Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej m.in. z uwagi na bardzo małą odległość dzielącą obydwa budynki (niecałe 20 m) czy brak odpowiedniej drogi dojazdowej dla straży pożarnej^[9]. Spółdzielnia zaskarżyła wydane 28 grudnia 2023 roku pozwolenie na budowę, lecz ostatecznie zostało ono potrzymane. Doszło do ugody pomiędzy spółdzielnią a inwestorem budynku – spółką Cavatina, w ramach której na początku listopada 2025 roku rozpoczęto remont elewacji Górnika I obejmujący m.in. wykonanie nowego tynku silikonowego^[10].

Wieżowiec Górnik I położony jest przy ulicy Katowickiej 65 w Katowicach, na terenie dzielnicy Koszutka^[4]. Budynek ten stoi na wysokości 268 m n.p.m.^[3]

Powierzchnia użytkowa wieżowca wynosi 6 536,28 m², natomiast powierzchnia zabudowy 542 m². Ma on 18 kondygnacji nadziemnych i 2 podziemne^[4] bądź łącznie 19 kondygnacji, w tym 17 mieszkalnych^[1]. Całkowita wysokość budynku wynosi 51^[1], 60^[2] bądź 62 m^[3].

BW momencie powstania był pierwszym na terenie województwa katowickiego budynkiem wybudowanym metodą ślizgową. Projekt zespołu Biura Projektów Przemysłu Węglowego w Krakowie umożliwiał jednoczesne wznoszenie ścian, montowanie prefabrykowanych stropów oraz transport materiałów. Architektonicznie budynek ten stanowi adaptację prototypowego warszawskiego ślizgowca dla osiedla Kępa Potocka autorstwa zespołu Biura Projektów Typowych i Studiów Budownictwa Miejskiego z Warszawy^[6].

Pierwotnie wieżowiec kryty był tynkiem szlachetnym, a charakterystycznym elementem elewacji wieżowca są przerywane przez pozornie rozłożone po budynku loggie, które przerywają regularny układ podziału ścian elewacji^[1].

Budynek zaprojektowano na rzucie prostokąta z centralnie zlokalizowanym węzłem komunikacyjnym, w którym znajdują się trzy windy i klatka schodowa^[5]. W budynku pierwotnie znajdowały się 173 mieszkania, a na każdej kondygnacji zaprojektowano po osiem mieszkań trzypokojowych i dwa czteropokojowe. We wnętrzach mieszkań trzypokojowych kuchnie były pośrednio doświetlone i oddzielone od pokoju dziennego wyłącznie meblościanką z wmontowanym stołem jadalnym, zaś pokój dzienny i sypialnie oddzielono ciężką kotarą. Mieszkania zostały pierwotnie wyposażone w typowe meble^[1].

Górnik I jest jednym z dziesięciu budynków osiedla Centrum-I, zarządzanego przez Katowicką Spółdzielnię Mieszkaniową^[11]. Na początku lutego 2022 roku w systemie REGON działało 25 aktywnych przedsiębiorstw z siedzibą przy ulicy Katowickiej 65^[12].

• AnetaA. Borowik AnetaA., Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945-1980), wyd. pierwsze, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4  (pol.).