Mark Damon
 | |
| Prawdziwe imię i nazwisko |
Alan Harris |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
22 kwietnia 1933 |
| Data i miejsce śmierci |
12 maja 2024 |
| Zawód | |
| Współmałżonek |
Barbara Frey |
| Lata aktywności |
1952–2024 |
Mark Damon, właśc. Alan Harris (ur. 22 kwietnia 1933 w Chicago, zm. 12 maja 2024 w Los Angeles) – amerykański aktor i producent filmowy[1].
Laureat Złotego Globu dla najbardziej obiecującego debiutanta za rolę Philipa Winthropa w horrorze Rogera Cormana Zagłada domu Usherów (1960)[2]. W latach 50. i 60. w Hollywood grał uwodzicielskich bohaterów. Później przeniósł się do Rzymu, gdzie wcielał w postacie włoskich playboyów, a także kowbojów w spaghetti westernach. W latach 80. powrócił do Hollywood, gdzie stał się twórcą niezależnego systemu finansowania filmów[3].
Był producentem filmów, takich jak: 9½ tygodnia (1986), Dzika orchidea (1989) i Monster (2003), za który otrzymał Independent Spirit Awards z najlepszy debiut pełnometrażowy[4].
Życiorys
Urodził się w rodzinie żydowskiej jako syn Lillian Elfman Gilbert i Irvinga „Irva” Herscovitza[5] (potem zmienił nazwisko na Harris)[6], sklepikarza[7]. Miał młodszego brata, Roberta Sheldona „Boba” Gilbert (1938–2014)[6]. Był kuzynem kompozytora, piosenkarza, autora piosenek i producenta muzycznego Danny’ego Elfmana[5].
Damon przeniósł się w młodym wieku do Los Angeles, gdzie uczęszczał do Fairfax High School[8]. Jako uczeń ostatniej klasy liceum został zauważony przez Groucho Marksa, który widział go w roli aktora. Początkowo studiował stomatologię na UCLA[9], po czym przeniósł się do Anderson School of Management, gdzie uzyskał tytuł MBA i licencjat z filologii angielskiej. Następnie uczęszczał na zajęcia teatralne i zajął się aktorstwem[10].
Swoją karierę aktorską rozpoczął w 1952 od udziału w odcinku serialu kryminalnego Pogromcy gangów – pt. Sprawa trojga dzieci. W 1956 podpisał kontrakt z wytwórnią 20th Century Studios[11]. Grał niewielkie role w klasycznych serialach telewizyjnych z lat 50., w tym Alfred Hitchcock przedstawia (1956) i Zorro (1959). Na kinowym ekranie zadebiutował rolą Gregga Lindena w filmie noir Inside Detroit (1956) u boku Pata O’Briena i Tiny Carver. W dramacie Młodzi i niebezpieczni (Young and Dangerous, 1957) został obsadzony w głównej roli Tommy’ego Price’a, przywódcy gangu młodych chuliganów.
W latach 60. współpracował z producentem Rogerem Cormanem, występując w takich produkcjach jak Zagłada domu Usherów (1960), za który zdobył Złoty Glob dla najbardziej obiecującego debiutanta. Wkrótce potem przeniósł się do Europy, gdzie zagrał w filmach klasy B i spaghetti westernach[12]. Wystąpił w roli młodego lekarza Gianniego Orgeigo w komediodramacie Grzechy lata (Peccati d’estate, 1962), księcia Eduardo, który w nocy zmienia się w bestię w horrorze Piękna i Bestia (Beauty and the Beast, 1962), jako Piotr I Okrutny w przygodowym miecza i sandałów Tyranie z Kastylii (Sfida al re di Castiglia, 1963), hrabia Władimir d’Urfé w horrorze Mario Bavy Czarne święto (I tre volti della paura, 1963), austriacki oficer w komedii wojennej Sergia Corbucciego Najkrótszy dzień (Il giorno più corto, 1963)[13], El Kebir w dramacie historycznym Syn Kleopatry (Il figlio di Cleopatra, 1964), książę Lionel Shandwell w horrorze Byleth: Demon kazirodztwa (Byleth: Il demone dell’incesto, 1972) oraz jako bracia bliźniacy Karl i Franz Schillerowie w dramacie erotycznym fantasy Joe D’Amato Diabelska noc poślubna (Il plenilunio delle vergini, 1973).
W 1975 zakończył karierę aktorską i zajął się produkcją filmową, zakładając własną firmę – Producer Sales Organization[14]. Wyprodukował Arenę (La rivolta delle gladiatrici, 1974) i Chórzystów (The Choirboys, 1977), a następnie pełnił funkcję producenta wykonawczego przy głośnym obrazie Okręt (Das Boot, 1981), który zdobył nominacja do sześciu Oscarów. W późniejszym okresie założył kolejną firmę produkcyjną, Vision International, i wyprodukował wiele znaczących tytułów, takich jak Niekończąca się opowieść (1984), 9½ tygodnia (1986) czy Straceni chłopcy (1987). W 2003 wyprodukował Monster[15] z Charlize Theron w roli głównej, za którą otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej.
W latach 1971–1976 był żonaty z aktorką Barbara Frey[16]. W październiku 1976 zawarł związek małżeński z aktorką Margaret Mary Markov[16], z którą miał dwoje dzieci, syna Jonathana (ur. 16 lutego 1977) i córkę Alexis Rose (ur. 19 kwietnia 1982).
Zmarł 12 maja 2024 w Los Angeles w Kalifornii w wieku 91 lat[17][18].
Filmografia
Producent
Producent wykonawczy
Obsada aktorska
- Filmy
| Rok | Tytuł | Rola | Reżyser |
|---|---|---|---|
| 1956 | Inside Detroit | Gregg Linden | Fred F. Sears |
| 1956 | Między niebem a piekłem (Between Heaven and Hell) | szeregowiec Terry Co. G | Richard Fleischer |
| Screaming Eagles | szeregowiec Lambert | Charles F. Haas | |
| 1957 | Młodzi i niebezpieczni (Young and Dangerous) | Tommy Price | William F. Claxton |
| 1958 | Life Begins at 17 | Russ Lippincott | Arthur Dreifuss |
| The Party Crashers | Twig Webster | Bernard Girard | |
| 1960 | Zagłada domu Usherów (The Fall of the House of Usher) | Philip Winthrop | Roger Corman |
| This Rebel Breed | Frank Serano | Richard L. Bare William Rowland | |
| 1962 | Święty mimo woli (The Reluctant Saint) | Aldo | Edward Dmytryk |
| Najdłuższy dzień (The Longest Day) | szeregowy Harris | Ken Annakin Andrew Marton Bernhard Wicki Darryl F. Zanuck | |
| Piękna i Bestia (Beauty and the Beast) | książę Eduardo | Edward L. Cahn | |
| Grzechy lata (Peccati d’estate) | dr Gianni Orgei | Giorgio Bianchi Gino Brosio | |
| 1963 | Tyranie z Kastylii (Sfida al re di Castiglia) | Piotr I Okrutny, król Kastylii | Francisco Marín |
| Czarne święto (I tre volti della paura) | hrabia Władimir d’Urfé | Mario Bava | |
| Najkrótszy dzień (Il giorno più corto) | austriacki oficer | Sergio Corbucci | |
| The Young Racers | Stephen Children | Roger Corman | |
| 1964 | Syn Kleopatry (Il figlio di Cleopatra, 1964) | El Kebir | Ferdinando Baldi |
| 100 jeźdźców (I cento cavalieri) | Don Fernando Herrera y Menendez | Vittorio Cottafavi | |
| 1965 | Tajny agent 777 (Agente segreto 777 – Operazione Mistero) | dr Bardin | Enrico Bomba |
| 1966 | Johnny Yuma | Johnny Yuma | Romolo Guerrieri |
| Johnny Oro | Jonathan Tomadaro Jefferson Gonzales („Johnny Oro”/„Johnny Ringo”) | Sergio Corbucci | |
| O Boże, jak ja cię kocham (Dio, come ti amo!) | Luis | Miquel Iglesias Bonns | |
| 1967 | Requiescant | George Bellow Ferguson | Carlo Lizzani |
| Złoty kameleon (Colpo doppio del camaleonte d’oro) | Vittorio | Giorgio Stegani | |
| Śmierć nie liczy dolarów (La morte non conta i dollari) | Harry Boyd / Lawrence White | Riccardo Freda | |
| 1968 | Martwi się nie liczą (¿Quién grita venganza?) | Johnny Dannon | Rafael Romero Marchent |
| Kiedy miłość była zbrodnią (Rassenschande) | jeniec amerykański, mulat | Jan Rybkowski | |
| Wszystko za wszystko (Tutto per tutto) | Johnny Sweet | Umberto Lenzi | |
| Młody, zły i dziki (Nude... si muore) | Richard Barrett | Antonio Margheriti | |
| Bitwa o Anzio (Lo sbarco di Anzio) | Wally Richardson | Edward Dmytryk | |
| Pociąg do Durango (Un treno per Durango) | Brown | Mario Caiano | |
| 1969 | Temptation | Guido Valeri | Lamberto Benvenuti |
| 1971 | Łucznik z Sherwood (L’arciere di fuoco) | Allen | Giorgio Ferroni |
| Ivanhoe – rycerz normański (La spada normanna) | Ivanhoe | Roberto Mauri | |
| Questa libertà di avere... le ali bagnate | Pierre | Alessandro Santini | |
| Posate le pistole, reverendo | Slim | Leopoldo Savona | |
| 1972 | Confessioni segrete di un convento di clausura | Domenico | Luigi Batzella |
| Byleth: Demon kazirodztwa (Byleth (Il demone dell’incesto)) | książę Lionello Shandwell | Leopoldo Savona | |
| Lo chiamavano Verità | Veritas | Luigi Perelli | |
| Mała matka (Little Mother) | Riano | Radley Metzger | |
| Monta in sella!! Figlio di... | Dean Madison / Kansas Lee | Tonino Ricci | |
| I leoni di Pietroburgo | Eldar | Mario Siciliano | |
| 1973 | Diabelska noc poślubna (Il plenilunio delle vergini) | Karl Schiller / Franz Schiller | Luigi Batzella Joe D’Amato |
| Hannah, królowa wampirów (La tumba de la isla maldita) | Peter | Ray Danton Julio Salvador | |
| 1974 | Huk, a aniołowie śpiewają (Es knallt – und die Engel singen) | Fairbanks | Dieter Geissler Roberto Leoni |
| A Venezia come Roma-Milano-Torino, la spirale del crimine | Nick Archer | Michael Lindsay-Hogg | |
| There Is No 13 | George Thomas | William Sachs | |
| 1983 | Fajtłapy (Stuck on You!) | załoga Columbus | Michael Herz Lloyd Kaufman |
| 1997 | Kłamca (Deceiver) | ojciec Waylanda | Jonas Pete Josh Pete |
- Seriale
- 1952: Gang Busters jako Ralph
- 1954: Meet Corliss Archer jako Joe
- 1955: I Led 3 Lives jako Fred Semper
- 1956: Cavalcade of America jako Bill
- 1956: Alfred Hitchcock przedstawia (Alfred Hitchcock Presents) jako Ray Clements
- 1958: Panic! jako Dave
- 1958: Tales of Wells Fargo jako Running Horse („Biegnący Koń”)
- 1959: Zorro jako Eugenio
- 1960: National Velvet jako Victor Winters
- 1961: Lock Up jako szeregowy Patman
- 1961: Hawaiian Eye jako Carl Wakila
- 1961: Westinghouse Preview Theatre jako Artie Dale
- 1961: Zorro – odc. Zorro: Odłożony ślub jako Miguel Serrano
- 1973: Obrońcy (The Protectors) jako Nick Archer
- 1991: Ogień Gabriela (Gabriel’s Fire) jako Vendor
Przypisy
- ↑ James D. Moser, Tracy Stevens, William Pay, Patricia Thompson: Television & Video Almanac. T. 49. Quigley Publishing Company, 2004, s. 90. [dostęp 2016-02-02].
- ↑ Barry Keith Grant, Christopher Sharrett: Planks of Reason: Essays on the Horror Film. Scarecrow Press, 2004, s. 287. ISBN 978-0-8108-5013-2. [dostęp 2016-02-02].
- ↑ Damon, Mark 1933–2024. Encyclopedia.com. [dostęp 2020-04-09]. (ang.).
- 1 2 Mark Damon What Nationality Ancestry Race. EthniCelebs.com, 23 września 2019. [dostęp 2026-08-08]. (ang.).
- 1 2 Badger Hawkeye: Mark Damon (1933–2024). Find a Grave. [dostęp 2026-08-08]. (ang.).
- ↑ William Stadiem: Moneywood: Hollywood in Its Last Age of Excess. Macmillan, 2013, s. 101. ISBN 978-1-250-01407-8. [dostęp 2016-02-02].
- ↑ Schreyer 2008 ↓, s. 40.
- ↑ Mike Barnes, Mark Damon, Actor Turned Indie Film Exec and ‘Monster’ Producer, Dies at 91, „The Hollywood Reporter”, 12 maja 2024 [dostęp 2026-08-08] (ang.).
- ↑ Schreyer 2008 ↓, s. 42–43.
- ↑ Susan Heller Anderson, He Sells Hollywood to Europe, „The New York Times”, 25 maja 1980 [dostęp 2026-08-08] (ang.).
- ↑ Mark Damon, B-movie heartthrob, spaghetti Western cowboy and later indie movie mogul – obituary, „The Daily Telegraph”, 18 maja 2024 [dostęp 2020-04-08] (ang.).
- ↑ Mark Damon. Rotten Tomatoes. [dostęp 2020-04-08]. (ang.).
- ↑ Pat Saperstein, Mark Damon, Veteran International Sales Executive and Actor, Dies at 91, „Variety”, 12 maja 2024 [dostęp 2026-08-08] (ang.).
- ↑ Armando Tinoco: Mark Damon Dies: ‘Monster’ Film Producer, Sales Executive & Spaghetti Western Actor Was 91. Deadline Hollywood, 13 maja 2024. [dostęp 2020-04-08]. (ang.).
- 1 2 Mark Damon. The Spaghetti Western Database. [dostęp 2020-04-08]. (ang.).
- ↑ Bailey Richards, Mark Damon Dead: Golden Globe-Winning Actor from House of Usher and More Was 91, „People”, 13 maja 2024 [dostęp 2026-08-08] (ang.).
- ↑ Jeremy Kay, Mark Damon, film sales pioneer and former leading man, dies on eve of Cannes aged 91 [online], Screen Daily, 13 maja 2024 [dostęp 2024-05-13] (ang.).
Bibliografia
- „Kiedy miłość była zbrodnią”; Biogram Marka Damona. „Filmowy Serwis Prasowy”. nr 2 (XII), s. 16–21, 16–31 stycznia 1968. Warszawa: RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0430-4519.
- Linda Schreyer, Mark Damon: From Cowboy To Mogul To Monster: The Neverending Story of Film Pioneer Mark Damon. Bloomington, Indiana: AuthorHouse, 2008. ISBN 978-1-4343-7736-4. (ang.).
- Mark Damon (1933–2024) w bazie IMDb (ang.)
- Pożegnania: Mark Damon (1933–2024). „Kino”. nr 6 (LIX), s. 11, czerwiec 2024. Warszawa: Fundacja Kino Jacka Cegiełki. ISSN 0023-1673.
Linki zewnętrzne
- Mark Damon w bazie Filmweb
- Mark Damon w bazie Discogs.com (ang.)
