Maurice Papon

Maurice Papon

Data i miejsce urodzenia	3 września 1910 Gretz-Armainvilliers
Data i miejsce śmierci	17 lutego 2007 Pontault-Combault
Zawód, zajęcie	funkcjonariusz policji, urzędnik państwowy, polityk

Maurice Papon (ur. 3 września 1910 w Gretz-Armainvilliers, zm. 17 lutego 2007 w Pontault-Combault^[1]) – francuski funkcjonariusz policji, urzędnik państwowy, polityk i samorządowiec. W czasie rządów Vichy sekretarz generalny prefektury w Żyrondzie, kolaborant niemiecki, odpowiedzialny za deportacje Żydów; po II wojnie światowej prefekt paryskiej policji (1958–1967), poseł do Zgromadzenia Narodowego, w latach 1978–1981 minister budżetu. Pod koniec lat 90. za zbrodnie przeciwko ludzkości związane z odpowiedzialnością za deportacje Żydów został skazany na karę 10 lat pozbawienia wolności.

Uczył się w Lycée Montaigne i Lycée Louis-le-Grand, studiował następnie prawo w Paryżu, kształcił się również w École libre des sciences politiques. Uzyskał licencjat z prawa, a także dyplom ukończenia studiów podyplomowych z zakresu ekonomii politycznej i prawa publicznego^[2]. Działał w LAURS, organizacji studenckiej o orientacji republikańskiej i socjalistycznej^[3]. Na początku lat 30. pracował w gabinecie ministra lotnictwa Jacques’a-Louisa Dumesnila. Od połowy tej dekady był zatrudniony jako urzędnik w ministerstwie spraw wewnętrznych. Należał do współpracowników François de Tessana, który pełnił funkcje podsekretarza stanu przy prezydium rządu i w resorcie spraw zagranicznych^[2]. Od sierpnia 1939 do października 1940 podlegał mobilizacji^[3].

Dołączył następnie do Maurice’a Sabatiera (swojego byłego przełożonego), wysokiego urzędnika w ministerstwie spraw wewnętrznych rządu Vichy^[3]. W latach 1942–1944 był sekretarzem generalnym prefektury w Żyrondzie z siedzibą w Bordeaux^[2][3]. Bezpośrednio nadzorował sektory strategiczne dotyczące m.in. spraw paliw, ruchu drogowego i rekwizycji, a także wydział spraw żydowskich. Zajmował się przejmowaniem mienia należącego do Żydów. Był aktywnym niemieckim kolaborantem, wykonywał polecenia związane z deportacjami do obozu internowania w Drancy. Od lipca 1942 do sierpnia 1944 z Bordeaux do Drancy zorganizowano 12 konwojów, którymi wywieziono około 1600 Żydów^[3].

W obliczu porażek nazistów Maurice Papon zaczął nawiązywać kontakty z francuskim ruchem oporu, podjął współpracę z Gastonem Cusinem, działającym w podziemiu przedstawicielem Charles’a de Gaulle’a. Ostatecznie po wyzwoleniu uniknął osądzenia przez Comité départemental de libération^[3]. Przedstawił certyfikat mający potwierdzać jego zaangażowanie w działalność ruchu oporu, którego autentyczność była podważana^[4]. Zyskał wsparcie w środowisku socjalistycznej partii SFIO^[3]. Od 1944 kontynuował pracę w administracji publicznej, kierował prefekturą w departamencie Landy, był dyrektorem gabinetów komisarza republiki w Bordeaux i podsekretarza stanu w resorcie spraw wewnętrznych. W 1947 stanął na czele prefektury na Korsyce, a w 1949 powierzono mu kierowanie prefekturą z siedzibą w Konstantynie w Algierii. W 1951 został sekretarzem generalnym prefektury paryskiej policji^[2]. Pełnił następnie funkcje sekretarza generalnego w protektoracie Maroko Francuskie (1954–1955) oraz regionalnego inspektora generalnego we wschodnich departamentach Algierii (1956–1958)^[4]. Od 1955 do 1958 był merem swojej rodzinnej miejscowości^[5].

W marcu 1958 Maurice Papon został mianowany prefektem policji w Paryżu^[4]; utrzymał to stanowisko również po powrocie Charles’a de Gaulle’a do władzy^[3], który w 1961 odznaczył go Legią Honorową III klasy^[4]. Urząd prefekta objął w okresie wojny algierskiej; w 1961 Front Wyzwolenia Narodowego przeprowadził kilka ataków na francuskich policjantów^[6]. Jesienią tegoż roku paryska policja wprowadziła godzinę policyjną dla muzułmańskich Algierczyków^[3]. 17 października 1961 w Paryżu odbyła się zwołana przez FLN masowa demonstracja Algierczyków, która na rozkaz prefekta została brutalnie stłumiona^[3][6]. Według późniejszych ustaleń zginęło wówczas kilkadziesiąt osób^[6]. Maurice Papon zajął się tuszowaniem sprawy, uniemożliwiając powołanie komisji śledczej^[3]. W lutym 1962 policja interweniowała siłowo podczas protestu przeciwko działaniom OAS, który zorganizowali związkowcy i komuniści; w zdarzeniach tych śmierć poniosło dziewięciu protestujących^[3][4]. W październiku 1965 w Paryżu został porwany lider marokańskiej opozycji Mehdi Ben Barka, przy czym w sprawę zaangażowani byli paryscy policjanci. Sprawa ta doprowadziła Maurice’a Papona do odejścia z urzędu prefekta w styczniu 1967^[3][4]. W tym samym roku został prezesem i dyrektorem generalnym wytwórni lotniczej Sud Aviation^[4].

Związał się z partiami gaullistowskimi – Unią Demokratów na rzecz Republiki i następnie Zgromadzeniem na rzecz Republiki. W 1968 po raz pierwszy uzyskał mandat deputowanego do Zgromadzenia Narodowego. Z powodzeniem ubiegał się o poselską reelekcję w wyborach w 1973 i 1978^[1]. W latach 1971–1983 był merem Saint-Amand-Montrond^[2]. Od kwietnia 1978 do maja 1981 sprawował urząd ministra budżetu w rządzie Raymonda Barre^[7].

W maju 1981 w trakcie kampanii prezydenckiej na łamach satyrycznego czasopisma „Le Canard enchaîné” opublikowano artykuł poświęcony jego działalności kolaboranckiej w czasie wojny^[4][6]. W 1983 przedstawiono mu pierwsze zarzuty dotyczące zbrodni przeciwko ludzkości. Do ostatecznego postępowania sądowego doszło dopiero w 1997, w następnym roku został uznany za winnego i skazany na karę 10 lat pozbawienia wolności^[2][4][8]. W 1999 nie uwzględniono jego odwołania. Maurice Papon uciekł do Szwajcarii, został jednak zatrzymany i uwięziony we Francji. We wrześniu 2002 zwolniono go z powodów zdrowotnych^[2]. Również w 1999 pozbawiono go Legii Honorowej, w 2004 został ukarany grzywną za bezprawne noszenie insygniów tego orderu^[4].

Zmarł 17 lutego 2007 w klinice w Pontault-Combault^[1][8]. Kontrowersje wzbudził fakt pochowania go z insygniami Legii Honorowej, której został oficjalnie pozbawiony^[9].