Pryma (liturgia)

Początek hymnu prymy Iam lucis orto sidere w hiszpańskim rękopisie według obrządku rzymskiego (ok. 1575–1625; zbiory University of British Columbia)

Pryma − (łac. prima – pierwsza, w domyśle godzina) jedna z godzin kanonicznych chrześcijańskiej modlitwy liturgicznej (zwanej w tradycji rzymskiej oficjum lub liturgią godzin, a w tradycji bizantyjskiej cyklem dobowym), odmawiana o pierwszej godzinie systemu rzymskiego, to znaczy o wschodzie słońca.

Obecność w różnych tradycjach

Pochodzenie

Pryma jest młodsza niż inne godziny kanoniczne. Czasami przyjmuje się, że dodatkowe nabożeństwo, wprowadzone w Betlejem za czasów Jana Kasjana (zm. ok. 435), jest pierwszą wersją późniejszej prymy. Pryma na pewno istniała już za czasów Cezarego z Arles (zm. 542)[1].

Obrządki zachodnie

Pryma jest elementem tradycyjnej rzymskiej liturgii godzin, istniała w Rzymie już w V wieku, wspomina o niej także Reguła św. Benedykta (VI wiek)[2].

Podczas reform obrządku rzymskiego po Soborze watykańskim II, kiedy dostosowywano liturgię do współczesnych realiów życia, postanowiono znieść tę godzinę kanoniczną. W Konstytucji o liturgii świętej Sacrosanctum concilium w punkcie 89 zawarto nakaz: Należy znieść prymę[3]. Prymę zniesiono zarówno w rycie rzymskim jak i ambrozjańskim. Mimo to:

Antyfony niedzielne do psalmów prymy. Widoczny koniec ostatniego wersu symbolu Quicumque oraz początek następnej godziny kanonicznej (tercji)

Obrządki wschodnie

Pryma istnieje również w obrządku bizantyjskim, celebrują ją zarówno Kościół prawosławny jak i grekokatolicki. Obejmuje psalmy 45, 91 i 92, trisagion, w Wielkim Poście ponadto jedną katyzmę psałterza, modlitwę św. Efrema i dwie modlitwy św. Bazylego Wielkiego. Czasami pryma jest celebrowana wspólnie z innymi godzinami cyklu dobowego, tworząc w ten sposób ostatnią część całonocnego czuwania[6].

Struktura prymy w obrządku rzymskim

Pryma w tradycyjnym obrządku rzymskim składa się z dwóch części. Pierwsza z nich ma strukturę taką samą jak pozostałe godziny mniejsze (hymn, psalmodia, czytanie, responsorium krótkie, modlitwa), natomiast później znajduje się część zwana officium capituli (pierwotnie osobne nabożeństwo), złożona z czytania martyrologium, modlitw o błogosławieństwo Boże w pracy rozpoczynającego się dnia oraz obrzędów zakończenia (w tym krótkiego czytania)[7][8][9].

Przed reformami Piusa X psalmy prymy były codziennie te same: 53 oraz dwie pierwsze szesnastowersowe sekcje psalmu 118. Od 1912 ten układ zachowano w niedziele i największe święta, natomiast na pozostałe dni przewidziano inne psalmy (w liczbie trzech, do 1960 czasem czterech)[8].

Na zakończenie psalmodii w niektóre niedziele (według rubryk z 1962 tylko w uroczystość Trójcy Świętej) odmawiano symbol atanazjański (Quicumque)[7][8].

Przypisy

  1. ↑ Robert F. Taft, The liturgy of the hours in East and West: the origins of the divine office and its meaning for today, Collegeville, MN: Liturgical Press, 1986, ISBN 978-0-8146-1405-1.
  2. ↑ De Parvis Horis Romanis ante Regulam s. Benedicti, [w:] C. Callewaert, Sacris erudiri, Abbatia S. Petri de Aldenburgo in Steenbrugge, 1940, s. 119–126.
  3. ↑ Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje. Wyd. 2. Cz. 1: Konstytucja o liturgii świętej. Poznań: Pallottinum, 2008, s. 87. ISBN 978-83-7014-595-8.
  4. ↑ Catholic Church, Abbaye Saint-Pierre de Solesmes (red.), Psalterium cum canticis novi & veteris testamenti: iuxta regulam S.P.N. Benedicti: & alia schemata liturgiæ horarum monasticæ: cum cantu gregoriano, Solesmis: Abbaye Saint-Pierre de Solesmes, 1981, ISBN 978-2-85274-054-9 [dostęp 2025-01-02].
  5. ↑ Rituel Cistercien selon les Statuts des Chapitres Généraux, soit de l'Ordre Cistercien, soit de l'Ordre Cistercien de la Stricte Observance, selon les Décrets généraux et particuliers de la Congrégation du Culte Divin et de la Discipline des Sacrements après le Concile Vatican II [online], 2004.
  6. ↑ E. Mercenier, F. Paris, La prière des églises de rite byzantin. I: L’office divin, la liturgie, les sacrements, wyd. 2, Monastère de Chevetogne. 1948, XL+471.
  7. 1 2 J. Matulewicz, Pryma, „Hosanna – Miesięcznik muzyki kościelnej”, 9 (1), Warszawa 1934, s. 7–11.
  8. 1 2 3 Breviarium Romanum. Pars autumnalis. Editio typica nova, Typis polyglottis Vaticanis, 1949.
  9. ↑ Antiphonale Sanctae Romanae Ecclesiae pro diurnis horis Ss. D. N. Pii X. Pontificis Maximi jussu restitutum et editum, Romae: Typis Polyglottis Vaticanis, 1912, XVII+776+[221]+98*+48.

Bibliografia

  • Rupert Berger, Mały słownik liturgiczny, Poznań 1990.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.