Baleno (1931)

Niszczyciele typu Folgore miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym^[5]. Sylwetka okrętów wyróżniała się pojedynczym szerokim kominem i zastosowaniem dwóch dwudziałowych stanowisk armat na pokładzie dziobowym i nadbudówce rufowej. „Baleno” i „Fulmine” budowane we Fiume odróżniały się od drugiej pary i poprzednich okrętów zaokrągloną ścianą przednią nadbudówki dziobowej i minimalnie większą długością^[5]. Wyporność standardowa wynosiła 1238 ton, normalna 1665 ton, a pełna 1890 ton^[6]. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2100 ton^[7]. Długość całkowita „Baleno” i „Fulmine” wynosiła 96,23 m, a na linii wodnej 94,15 m, natomiast szerokość wynosiła 9,28 m, a na linii wodnej 9,2 m^[6]. Zanurzenie wynosiło 3,02 m przy wyporności standardowej i 4,5 m przy pełnej^[6].

Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów^[8]. Podczas wojny liczebność załogi się zwiększała o maksymalnie kilkadziesiąt osób^[8].

Okręty typu Folgore były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych systemu Beluzzo z przekładniami, zasilane przez trzy kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby^[6]. Kotły i turbiny dla „Baleno” i „Fulmine” były wyprodukowane przez Officine & Cantieri Partenopei w Neapolu, budującą drugą parę okrętów^[3]. Projektowa moc wynosiła 44 000 KM, a prędkość maksymalna 38 węzłów^[6]. Na próbach „Baleno” osiągnął projektową prędkość, ale w stanie lekkim przy wyporności ok. 1400 ton (brak jest bliższych danych)^[9]. Typowo okręty tego typu w realnych warunkach rozwijały podczas służby prędkość nie większą niż 34 węzły, która u progu II wojny światowej na skutek zużycia mechanizmów spadła do 30–31 węzłów^[10]. Normalny zapas paliwa płynnego wynosił 192–400 ton, a pełny 462–530 ton^[6]. Zasięg wynosił początkowo 3600 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, 3200 Mm przy 16 węzłach, 1500 Mm przy 24 węzłach lub 640 mil przy 32 węzłach^[6].

Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy L/50 (50 kalibrów)^[10]. Podwójne podstawy dział model 1926 lub 1931 z maskami ochronnymi (dłuższymi w drugim wypadku) umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce na rufie^[10]. Kąt podniesienia lufy wynosił w pierwszym przypadku do +45°, a w drugim do 35°^[10]. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi^[11]. Donośność dział sięgała 18 km^[10]. Amunicja była rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce^[10]. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund)^[11]. Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę)^[11].

Uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930, umieszczone po obu burtach na pokładzie górnym za kominem^[12]. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu nadbudówki dziobowej^[12]. Okręty miały też dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach^[12]. Z uwagi na szybką utratę, „Baleno” jako jedyny okręt obu serii typu Dardo nie przechodził modernizacji uzbrojenia podczas wojny^[13].

Uzbrojenie torpedowe stanowiło sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych na pokładzie na śródokręciu^[12]. Początkowo okręty typu Folgore miały tylko jedną zrzutnię bomb głębinowych na rufie^[8]. Począwszy od 1937 roku, zaczęły być sukcesywnie wyposażane w dwie zrzutnie bomb głębinowych na rufie (na trzy bomby o masie 100 kg albo sześć o masie 50 kg każda), a podczas wojny liczbę bomb głębinowych zwiększano^[14]. Wszystkie okręty wyposażono w demontowane tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 52 min kotwicznych typu Bollo, czego jednak w praktyce nie stosowano z uwagi na pogorszenie stateczności^[8]. Okręty typu Folgore były ponadto od 1937 roku sukcesywnie wyposażane w dwa trały typu C z żurawikami do ich obsługi na rufie^[8].

System kierowania ogniem obejmował przede wszystkim dalocelownik SDT na dachu nadbudówki dziobowej, z dwoma stereoskopowymi dalmierzami optycznymi o bazie 3 m i celownikiem APG^[12]. Na platformie przed masztem, mieszczącej stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu^[12]. Na pokładówce na śródokręciu był trzeci rezerwowy dalmierz 3-metrowy^[12]. Okręt miał jeden reflektor o średnicy 90 cm na platformie nad stanowiskiem obserwacyjnym na nadbudówce^[8].

Okręty typu Folgore wyposażone były w radiostacje do łączności telegraficznej, z anteną rozciągniętą między masztem dziobowym i rufowym^[8]. Od końca lat 30. wyposażano je też w radiostacje RM.4 krótkiego zasięgu do łączności fonią, z antenami na mostku^[8]. Część okrętów otrzymała wówczas radionamierniki^[8]. Do wykrywania okrętów podwodnych służył tylko szumonamiernik^[8]. W skład wyposażenia ponadto wchodziła aparatura do stawiania parowej zasłony dymnej montowana w kominie oraz generatory chemiczne zasłony dymnej na rufie^[8].

Początkowo niszczyciele były malowane w części nadwodnej na kolor jasny popielatoszary, z ciemnym ołowianoszarym pokładem, a część podwodna była malowana na ciemnnozielono^[15]. Na burtach w okolicy dział dziobowych i na rufie malowano na czerwono litery identyfikacyjne^[15]. Na początku wojny od lipca 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza^[15]. „Baleno” nie otrzymał kamuflażu, wprowadzanego na włoskich okrętach dopiero od końca 1941 roku^[15].

„Baleno” został wcielony do służby w Regia Marina 15 czerwca 1932 roku^[3]. Razem z innymi okrętami tego typu był przydzielony do 8. dywizjonu (squadriglia) niszczycieli^[2][a]. W odróżnieniu od większości włoskich nowych niszczycieli nie brał udziału w działaniach na wodach hiszpańskich podczas hiszpańskiej wojny domowej^[16].

Po przystąpieniu Włoch do II wojny światowej 10 czerwcu 1940 roku „Baleno” nadal wchodził w skład 8. dywizjonu niszczycieli, bazującego w Tarencie i przydzielonego do 5. dywizjonu okrętów liniowych^[17]. Dowódcą był kmdr por. Carlo Maffei^[18]. W nocy z 13 na 14 czerwca, podczas patrolu pod Tarentem, najpierw o 23:21 bliźniaczy „Strale” wykrył i zaatakował na powierzchni okręt podwodny, który się zanurzył, po czym o 1:57 również „Baleno” wykrył okręt podwodny na powierzchni^[17]. „Baleno” usiłował staranować cel, który się zanurzył, po czym zrzucił pięć bomb głębinowych, a następnego dnia na powierzchni wykryto plamę ropy^[17]. Przyjmuje się, że „Baleno” zatopił wówczas brytyjski okręt podwodny HMS „Odin”, który zaginął z załogą^[17][b].

„Baleno” wziął udział w działaniach przed bitwą koło przylądka Stilo, wychodząc 7 lipca 1940 roku w morze w eskorcie pancerników „Conte di Cavour” i „Giulio Cesare”^[17]. Przed samym starciem jednak 9 lipca rano 8 dywizjon został odesłany do portu w celu uzupełnienia paliwa i nie brał udziału w bitwie^[17]. „Baleno” w składzie dywizjonu eskortował następnie pancernik „Caio Duilio” podczas operacji 30 sierpnia – 1 września i 7–8 września, bez starć z nieprzyjacielem^[19].

Od początku 1941 roku, w związku z wycofaniem starszych pancerników do II linii, wszystkie niszczyciele typu Folgore zostały skierowane do zadań osłony konwojów z zaopatrzeniem i wojskiem z Włoch do północnej Afryki, przydzielone do grupy niszczycieli eskortowych^[18]. W dniach 24–26 lutego „Baleno” eskortował z Neapolu do Trypolisu konwój czterech dużych transportowców wojska: „Esperia”, „Conte Rosso”, „Marco Polo” i „Victoria”, który dotarł pomyślnie, jednakże utracono krążownik „Armando Diaz” z zespołu osłonowego storpedowany przez okręt podwodny HMS „Upright”^[20][c]. W marcu „Baleno” doprowadził dwa konwoje do Trypolisu i jeden konwój powrotny bez strat^[21]. W dniach 1–4 kwietnia „Baleno” eskortował ponownie te same cztery transportowce wojska z Neapolu do Trypolisu, po czym w dniach 7–11 kwietnia z powrotem do Neapolu, bez strat^[22][d].

13 kwietnia „Baleno” wypłynął wraz z niszczycielami „Luca Tarigo” i bliźniaczym „Lampo” w składzie eskorty pięciu statków tzw. konwoju „Tarigo”^[23][e]. 16 kwietnia po godzinie 2:00 w nocy konwój ten został zaskoczony i rozbity w okolicy wysp Kerkena przez brytyjskie niszczyciele. „Baleno”, będący na bliższym Brytyjczykom lewym skrzydle konwoju, został o 2:20 celnie ostrzelany przez niszczyciele „Jervis”, a następnie „Janus”, korzystające z przewagi radaru^[24]. Został zniszczony mostek włoskiego niszczyciela, na którym zginęła bądź została ranna obsada oficerska, uszkodzone zostały obie turbiny i okręt ogarnął pożar^[23]. Załodze udało się co prawda osadzić okręt na mieliźnie koło boi nr 4, ale na skutek napływu wody 17 kwietnia wieczorem wywrócił się i zatonął^[23]. Zatopiono też wszystkie statki, a z włoskich okrętów ocalał tylko uszkodzony „Lampo”^[22].

We włoskiej służbie podczas wojny okręt 64 razy wychodził w morze i przepłynął 17 782 mile morskie, w czasie 1238 godzin w morzu^[25]. W tym, 3 razy wychodził w celu osłony okrętów, 22 razy w celu konwojowania statków, 7 razy na poszukiwanie okrętów podwodnych^[25]. Z uwagi na zatopienie jako pierwszego, był najmniej wykorzystywanym bojowo okrętem typu Folgore^[25].