Saetta (1932)

Saetta
Ilustracja
„Saetta” przed 1938 rokiem
Klasa

niszczyciel

Typ

Dardo (Freccia)

Historia
Stocznia

Cantieri del Tirreno w Riva Trigoso (Sestri Levante) Włochy

Położenie stępki

27 maja 1929

Wodowanie

17 stycznia 1932

 Regia Marina
Nazwa

Saetta

Wejście do służby

10 maja 1932

Zatopiony

3 lutego 1943

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

1220 t standardowa
1992 t pełna

Długość

96 m

Szerokość

9,75 m

Zanurzenie

2,9–4,3 m

Napęd
2 turbiny parowe, 3 kotły, moc 44 000 KM, 2 śruby,
Prędkość

38 węzłów (projektowa)

Zasięg

4600 Mm przy 12 w.

Uzbrojenie
• 1932:
4 działa 120 mm (2 x II)
2 działa plot. 40 mm (2 x I)
4 wkm plot. 13,2 mm (2 x II)
6 wt 533 mm (2 x III)
• 1943:
4 działa 120 mm (2 x II)
2 działa plot. 37 mm (2 x I)
11 działek plot. 20 mm (3 x II, 5 x I)
3 wt 533 mm (1 x III); bg
Załoga

165 (początkowo)

Saetta – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej typu Dardo, znanego też jako typ Freccia. Nosił znak burtowy SA. Zbudowany w Sestri Levante we Włoszech, zwodowany w 1932 roku, wszedł do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w tym samym roku. Walczył na Morzu Śródziemnym, intensywnie wykorzystywany podczas wojny; zatonął 3 lutego 1943 roku na minie.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 1220 ton, a pełna około 2000 ton. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i sześć wyrzutni torped oraz małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz realna podczas wojny około 30 węzłów.

Projekt i budowa

„Saetta” należał do czterech włoskich niszczycieli typu Dardo, znanego w literaturze także jako typ Freccia[1]. Zostały one zaprojektowane jako niszczyciele średniej wielkości, stanowiące rozwinięcie typu Turbine, dysponujące większą prędkością i zasięgiem pływania[2]. Uzbrojenie stanowiły również cztery armaty kalibru 120 mm w podwójnych stanowiskach, ale nowszego modelu, o dłuższej lufie i większej donośności[1]. Widoczną zmianą stało się zastosowanie jednego szerokiego komina zamiast dwóch, przez co stały się pierwszymi włoskimi niszczycielami o charakterystycznej dla późniejszych konstrukcji jednokominowej architekturze[3].

„Saetta” została zamówiona razem z pozostałymi okrętami typu w ramach programu na 1928/1929 rok[1]. Została zbudowana w stoczni Cantieri del Tirreno w Riva Trigoso (część Sestri Levante, w prowincji Genua), która wcześniej zbudowała bliźniaczą „Freccię”[1]. Stępkę pod jej budowę położono 27 maja 1929 roku jako ostatniego okrętu typu, a wodowana była dopiero 17 stycznia 1932 roku, nawet po niszczycielach kolejnego typu Folgore[1]. 15 marca 1932 roku „Saetta” odbyła próby morskie[4]. Cena kontraktowa wynosiła 13,6 mln lirów[1]. Nazwa „Saetta” oznaczała błyskawicę[5]. Okręt otrzymał znak burtowy od skrótu nazwy: SA[1]. Dewizą okrętu było: Scocca e colpisci (pol. „Strzelać i uderzać”)[5][a].

Dane taktyczno-techniczne

Opis ogólny

Niszczyciele typu Dardo miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym[6]. Sylwetka okrętów wyróżniała się pojedynczym szerokim kominem i zastosowaniem dwóch dwudziałowych stanowisk armat na pokładzie dziobowym i nadbudówce rufowej. „Saetta” i „Freccia” różniły się od drugiej pary okrętów sierpowato wygiętą dziobnicą zamiast prostej[6]. Wyporność standardowa wynosiła 1220 ton, normalna 1782 tony, a pełna 1992 tony[7]. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2200 ton[8]. Długość całkowita „Saetty” i „Freccii” wynosiła 96 m, a na linii wodnej 94,15 m, natomiast szerokość wynosiła 9,75 m[7]. Zanurzenie wynosiło 2,9 m przy wyporności standardowej i 4,3 m przy pełnej[7].

Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów[9]. Podczas wojny liczebność załogi wzrastała do ponad 210 osób[9].

Okręty typu Dardo były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych z przekładniami, zasilane przez trzy kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby[7]. Kotły i turbiny były wyprodukowane przez stocznię budującą okręt[7]. Projektowa moc wynosiła 44 000 KM, a prędkość maksymalna 38 węzłów[7]. Na próbach „Saetta” rozwinęła średnią moc 44 765 KM i prędkość 38,59 węzła, ale w stanie lekkim przy wyporności 1379 ton[10]. Typowo okręty tego typu w realnych warunkach rozwijały podczas służby prędkość nie większą niż 34 węzły, która u progu II wojny światowej na skutek zużycia mechanizmów spadła do 30–31 węzłów[10]. Normalny zapas paliwa płynnego wynosił 200–430 ton, a pełny 590–640 ton[7]. Zasięg wynosił początkowo 4600 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, 3780 Mm przy 18 węzłach, 1970 Mm przy 25 węzłach lub 680 mil przy 32 węzłach[7].

Uzbrojenie i jego zmiany

„Saetta” od rufy przed 1938 rokiem. Widoczne pływaki trału.

Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy L/50 (50 kalibrów)[10]. Podwójne podstawy dział z maskami ochronnymi umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce na rufie. Kąt podniesienia lufy wynosił do +45°[10]. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi[11]. Donośność dział sięgała 19 km[10]. Amunicja była rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce[10]. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund)[11]. Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę)[11]. W latach 1933–1934 na okrętach tego typu ustawiono także dwie haubice kalibru 120 mm OTO model 1933 o długości lufy L/15, przeznaczone tylko do wystrzeliwania pocisków oświetlających podczas walk nocnych, umieszczone na burtach na końcu pokładu dziobowego, przed jego uskokiem[11]. Zdemontowano je z „Saetty” w październiku 1940 roku[12].

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930, umieszczone po obu burtach na pokładzie górnym za kominem[13]. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu nadbudówki dziobowej[13]. Okręty miały też dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach[13]. W październiku 1941 roku „Saettę” poddano modernizacji uzbrojenia, zdejmując karabiny maszynowe 13,2 mm, zamiast których zamontowano sześć działek automatycznych 20 mm Breda model 1935 L/65 (dwie podwójne podstawy na końcach pokładu dziobowego zamiast haubic 120 mm i dwa pojedyncze w miejscu wkm-ów 13,2 mm)[12]. Pod koniec 1941 roku na okrętach tego typu zdjęto także działka 40 mm i dalmierz na śródokręciu, na platformie którego dodano podwójne działko 20 mm[5][b]. W grudniu 1942 roku „Saetta” otrzymała dwie pojedyncze armaty automatyczne kalibru 37 mm Breda M.39 L/54 na platformie w miejscu rufowego aparatu torpedowego[8]. Dodano ponadto wówczas trzy pojedyncze działka 20 mm Breda: dwa na pokładzie rufowym i jedno na platformie za kominem nad kożuchem przewodów dymowych, podnosząc ich liczbę do 11[8].

Uzbrojenie torpedowe stanowiło sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych na pokładzie na śródokręciu[13]. W listopadzie–grudniu 1942 roku z „Saetty” zdjęto rufowy aparat torpedowy w celu wzmocnienia uzbrojenia przeciwlotniczego, pozostawiając trzy wyrzutnie[8]. Dopiero od 1937 roku okręty typu Dardo zaczęły być wyposażane w dwie zrzutnie bomb głębinowych na rufie (na trzy bomby o masie 100 kg albo sześć o masie 50 kg każda)[9]. Wszystkie okręty były wyposażone w demontowane tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 54 min kotwicznych typu Bollo, co jednak w praktyce nie było stosowane z uwagi na pogorszenie stateczności[9]. Okręty typu Dardo były ponadto wyposażone w dwa trały typu C z żurawikami do ich obsługi na rufie[9]. Na początku 1942 roku zamiast trału „Saetta” otrzymała holowane miny przeciw okrętom podwodnym[8].

Wyposażenie

System kierowania ogniem obejmował przede wszystkim dalocelownik SDT na dachu nadbudówki dziobowej, z dwoma stereoskopowymi dalmierzami optycznymi o bazie 3 m i celownikiem APG[13]. Na platformie przed masztem, mieszczącej stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu[13]. Na pokładówce na śródokręciu był trzeci rezerwowy dalmierz 3-metrowy, demontowany podczas wzmacniania uzbrojenia przeciwlotniczego w latach 1941–1942[13]. Okręt miał jeden reflektor o średnicy 90 cm na platformie nad stanowiskiem obserwacyjnym na nadbudówce[9].

Okręty typu Dardo wyposażone były w radiostacje do łączności telegraficznej, z anteną rozciągniętą między masztem dziobowym i rufowym[9]. Od końca lat 30. wyposażano je też w radiostacje RM.4 krótkiego zasięgu do łączności fonią, z antenami na mostku[9]. Część okrętów otrzymała wówczas radionamierniki[9]. Do wykrywania okrętów podwodnych służył tylko szumonamiernik[9]. „Saetta” nie otrzymała podczas służby hydrolokatora ani radaru[8].

Malowanie

Początkowo niszczyciele były malowane w części nadwodnej na kolor jasny popielatoszary, z ciemnoszarym pokładem, a część podwodna była malowana na ciemnnozielono[14]. Na burtach w okolicy dział dziobowych i na rufie malowano na czerwono litery identyfikacyjne[14]. Na początku wojny od lipca 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza[14]. Na początku 1942 roku „Saetta” otrzymała kontrastowy geometryczny kamuflaż, z plam ciemnoszarych i popielatoszarych z prostymi rozgraniczeniami, z zakończeniami kadłuba w kolorze brudnobiałym, przy czym ciemne plamy na tym okręcie miały ostre trójkątne lub wielokątne kształty[14]. Zachowano przy tym kontrastowe litery burtowe[14].

Służba

Okres międzywojenny

„Strale”, „Dardo” i „Saetta” przed 1938 rokiem

„Saetta” została wcielona do służby w Regia Marina 10 maja 1932 roku jako ostatni niszczyciel tego typu[1]. Razem z innymi okrętami tego typu została przydzielona do 7. dywizjonu niszczycieli (squadriglia)[15][c]. Podczas hiszpańskiej wojny domowej okręt pełnił służbę na wodach Hiszpanii, biorąc udział w „patrolach neutralności”, a faktycznie wspierając nacjonalistów[16]. Latem 1937 roku patrolował w Cieśninie Sycylijskiej w ramach blokady morskiej w celu przechwytywania statków z bronią i zaopatrzeniem dla republiki[16]. Dowódcą był wówczas komandor por. Giulio Cerrina Feroni[17]. 11 sierpnia 1937 roku „Saetta” wykryła i śledziła hiszpański rządowy zbiornikowiec „Campeador” (7932 BRT) płynący z Konstancy z 9500 tonami benzyny dla republiki[17]. Wieczorem tego dnia na rozkaz dowództwa z Sycylii zaciemniona „Saetta” storpedowała bez uprzedzenia trzema torpedami zbiornikowiec, który zatonął 12 mil morskich od przylądka Bon[17]. Zginęło 12 członków załogi, 35 uratowały brytyjskie statki[17]. Sprawca ataku nie został oficjalnie zidentyfikowany, chociaż rząd hiszpański oskarżał Włochy[18]. Jesienią 1937 roku niszczyciele 7. dywizjonu operowały na krótko na Morzu Czerwonym w celu wspierania działań przeciwko powstańcom w Etiopii i złożyły wizytę w Jemenie[19].

II wojna światowa

1940 – działania z siłami głównymi

Po przystąpieniu Włoch do II wojny światowej 10 czerwca 1940 roku „Saetta” nadal wchodziła w skład 7. dywizjonu niszczycieli, bazującego w Tarencie i przydzielonego do 5. dywizjonu okrętów liniowych[20]. Dowódcą był wówczas komandor por. Carlo Unger di Löwenberg[21]. Niszczyciele dywizjonu wzięły udział w pierwszym starciu z marynarką brytyjską – bitwie koło przylądka Stilo, wychodząc 7 lipca 1940 roku w morze w eskorcie pancerników „Conte di Cavour” i „Giulio Cesare”[20]. „Saetta” z bliźniaczą „Freccią” osłaniały pancerniki podczas walki artyleryjskiej 9 lipca, po czym stawiały zasłonę dymną, osłaniając odwrót włoski[20]. Wykonały następnie o 16:18 atak torpedowy na brytyjskie krążowniki i podjęły z nimi krótki pojedynek artyleryjski, ale torpedy wystrzelone z dużej odległości ok. 8500 m były niecelne (dowódca „Saetty” sądził, że jedna torpeda trafiła, lecz brakuje na to dowodów)[22]. „Saetta” wraz z dywizjonem ponownie eskortowała te pancerniki podczas operacji 7–8 września, bez starć z nieprzyjacielem[23]. 27 listopada „Freccia”, „Dardo” i „Saetta” eskortowały pancernik „Giulio Cesare” podczas starcia koło przylądka Spartivento[23].

1941–1943 – służba eskortowa

Od początku 1941 roku niszczyciele włoskie zaczęły być używane głównie do zadań osłony konwojów z zaopatrzeniem z Włoch do północnej Afryki, wobec czego wszystkie niszczyciele typu Dardo zostały przydzielone do grupy niszczycieli eskortowych[21]. Ogółem „Saetta” wykonała 92 misje eskortowe różnego rodzaju (w większości zakończone pomyślnie)[3].

Między innymi między 5 a 11 lutego 1941 roku „Saetta” eskortowała konwój czterech statków pasażerskich transportujących wojsko z Neapolu do Trypolisu i z powrotem, który przeszedł bez strat[24][d]. 21 lutego „Saetta” wyszła z Trypolisu w składzie eskorty trzech niemieckich transportowców, lecz brytyjski okręt podwodny „Regent” uszkodził torpedą statek „Menes”, odholowany następnie przez „Saettę” z powrotem do Trypolisu[25][e]. Według niektórych publikacji „Saetta” uszkodziła wówczas okręt podwodny bombami głębinowymi[24]. Między 19 a 25 marca „Saetta” doprowadziła konwój czterech niemieckich statków do Trypolisu i z powrotem bez strat[26][f]. W kwietniu „Saetta” ponownie doprowadziła dwa konwoje statków z bronią dla Afrika Korps do Trypolisu[27]. W konwoju powrotnym 1 maja 1941 roku jednak okręt podwodny HMS „Upholder” zatopił statki „Arcturus” (2576 BRT) i „Leverkusen” (7382 BRT)[28][g]. „Saetta” próbowała odholować „Leverkusen”, lecz został on powtórnie storpedowany przez okręt podwodny (według innej hipotezy, pierwsze uszkodzenie statku miało miejsce na minie)[25]. 15 maja „Saetta” doprowadziła kolejny konwój powrotny pięciu statków do Neapolu[28][h].

Między 19 a 22 czerwca 1941 roku „Saetta” doprowadziła konwój pięciu statków do Trypolisu, mimo ataków lotnictwa[29][i]. 22 lipca natomiast z konwoju czterech statków do Trypolisu eskortowanych przez „Saettę” lotnictwo zatopiło niemiecki transportowiec „Preußen” (8203 BRT) na zachód od Pantellerii[30][j].

Dopiero w październiku 1941 roku „Saettę” poddano modernizacji uzbrojenia przeciwlotniczego, jaką przeszły wcześniej pozostałe okręty typu[12]. 23 listopada w ramach większej operacji „Saetta” z innymi okrętami dokonwojowała z Trapani do Trypolisu transportowiec „Fabio Filzi”[31][k]. 13 grudnia 1941 roku „Saetta” wyszła z Tarentu w eskorcie statku „Ankara” z niszczycielem „Lanzerotto Malocello” w ramach dużej operacji konwojowej M.41, lecz operacja została odwołana 14 grudnia po storpedowaniu i uszkodzeniu pancernika „Vittorio Veneto”[32]. 16 grudnia ponownie „Saetta” wyszła w eskorcie „Ankary” z torpedowcem „Pegaso” w ramach dużej operacji konwojowej M.42, która tym razem zakończyła się pomyślnie (w jej toku doszło do krótkiego starcia sił osłony z flotą brytyjską pod Syrtą)[32].

Od stycznia do lutego 1942 roku okręt był w remoncie[23]. Jako wyjątek wśród zadań eskortowych, 13 lutego niszczyciel wypłynął z Tarentu w składzie sił głównych floty admirała Bergaminiego w poszukiwaniu sił brytyjskich, które podjęły próbę przeprowadzenia konwoju MW.9 z Aleksandrii na Maltę, ale operacja brytyjska została zniweczona przez ataki lotnicze i do spotkania przeciwnika nie doszło[33]. Ponownie 14 czerwca 1942 roku „Saetta” w składzie 7. dywizjonu (wraz z „Legionario”, „Folgore” i „Freccia”) wyszła w celu osłony sił głównych floty skierowanych przeciwko brytyjskiej operacji konwojowej Vigorous, lecz również nie doszło do walki z Brytyjczykami, którzy zawrócili[23]. Podczas tej operacji „Saetta” 15 czerwca asystowała storpedowanemu krążownikowi „Trento”, po czym po jego zatopieniu przez okręt podwodny uratowała 318 rozbitków[25].

Pod koniec lipca 1942 roku „Saetta” z innymi okrętami eskortowała konwój transportowców „Milano” i „Aventino” z Zatoki Suda do Benghazi, przy czym „Aventino” został uszkodzony w ataku lotniczym, lecz dotarł do celu[34][l]. 17 sierpnia „Saetta” wchodziła w skład eskorty konwoju dwóch statków z Benghazi do Pireusu wiozących 2800 alianckich jeńców wojennych, z którego brytyjski okręt podwodny „Turbulent” storpedował w pobliżu Kithiry transportowiec „Nino Bixio” (7137 BRT), przy czym zginęło od wybuchu 326 jeńców[35][m]. „Saetta” brała udział w ratowaniu rozbitków, którzy wyskoczyli za burtę, i odholowała uszkodzony statek do Navarino[25]. Dowódcą okrętu był wówczas komandor ppor. Enea Picchio[25].

W dniach 13–17 września 1942 roku „Saetta” zaholowała z Tarentu do Tobruku okręt podwodny „Domenico Millelire” zaadaptowany na podwodny zbiornikowiec GR-248 przewożący benzynę, a miesiąc później w dniach 11–13 października odbyła z nim rejs powrotny do Navarino[36]. 4 października statek „Valfiorita” eskortowany przez „Saettę” z dwoma niszczycielami został uszkodzony przez lotnictwo, po czym został odholowany na Korfu, natomiast okręty dołączyły do eskorty statku „Sestriere”, który mimo ataków lotnictwa dotarł 7 października do Benghazi[37][n].

Między listopadem a grudniem 1942 roku „Saetta” przeszła drugą modernizację uzbrojenia, podczas której zamieniono rufowy aparat torpedowy na dalsze działka przeciwlotnicze[38]. W dniach 2–4 grudnia „Saetta” z innymi okrętami eskortowała transportowiec „Ankara” do Tunisu, nieskutecznie atakowany przez okręty podwodne HMS P.48 i P.219 („Seraph”)[39].

Na początku 1943 roku „Saetta” była używana do eskorty statków między Włochami a Trypolisem, w związku z obroną państw osi w Tunezji[40]. 9 stycznia „Saetta” usiłowała odholować z Trypolisu uszkodzony w listopadzie torpedowiec „Lince”, lecz z powodu złej pogody zespół musiał zawrócić[36]. 18 stycznia „Saetta” wyszła w morze w celu pomocy niemieckiemu transportowcowi „Ankara”, uszkodzonemu na minie koło wysp Cani u brzegów Tunezji, który jednak zatonął przed przybyciem niszczyciela[36]. 3 lutego 1943 roku „Saetta” eskortowała z Bizerty niemiecki zbiornikowiec wraz z torpedowcami: „Sirio”, „Clio”, „Monsone” i „Uragano”[36]. O 9:38 w odległości 27,5 mili morskiej na północny wschód od wysp Cani torpedowiec „Uragano” wszedł na minę postawioną przez brytyjski stawiacz min HMS „Abdiel”[36]. Na pomoc ruszyły „Saetta” i „Clio”, lecz o 9:48 „Saetta” weszła na minę z tej samej zagrody, przełamała się na pół w eksplozji i zatonęła w czasie poniżej minuty[36]. Zginęło 170 członków załogi, w tym siedmiu oficerów wraz z dowódcą Enea Picchio, odznaczonym pośmiertnie złotym Medalem za Męstwo Wojskowe[36]. „Uragano” po kilku godzinach również zatonął (zginęło 114 ludzi wraz z dowódcą)[36].

We włoskiej służbie podczas wojny okręt 163 razy wychodził w morze i przepłynął 64 458 mil morskich w czasie 4693 godzin w morzu, przez co był drugim najintensywniej wykorzystywanym spośród okrętów typu Dardo i pochodnego typu Folgore, nieznacznie ustępując jedynie bliźniaczej „Freccii”[3]; w tym 4 razy wychodził w celu osłony okrętów, 92 razy w celu konwojowania i 5 razy na poszukiwanie okrętów podwodnych[3].

Uwagi

  1. ↑ Był to wers z tragedii Francesca da Rimini Gabriele D’Annunzio (Patianin 2013 ↓, s. 28)
  2. ↑ Brak informacji, kiedy konkretnie na „Saetcie” zdjęto działka 40 mm – być może razem z pierwszą modernizacją uzbrojenia przeciwlotniczego w październiku 1940 roku.
  3. ↑ VII Squadriglia cacciatorpediniere
  4. ↑ Statki: „Esperia”, „Conte Rosso”, „Marco Polo”, „Calitea” pod eskortą niszczycieli: „Freccia”, „Saetta” i „Luca Tarigo” i krążownika „Giovanni delle Bande Nere”[24]
  5. ↑ Statki: „Heraklea”, „Menes” i „Marica” eskortowane przez niszczyciele: „Freccia”, „Saetta” i „Turbine” (Patianin 2013 ↓, s. 37).
  6. ↑ Statki: „Arcturus”, „Santa Fé”, „Procida” i „Wachtfels” w eskorcie niszczycieli: „Saetta”, „Fulmine” i „Baleno”[26]
  7. ↑ Statki: „Arcturus”, „Castellon”, „Wachtfels”, „Leverkusen” i „Giulia” eskortowane przez niszczyciele: „Saetta”, „Folgore”, „Strale” i „Turbine”[28]
  8. ↑ Statki: „Victoria”, „Andrea Gritti”, „Sebastiano Venier”, „Barbarigo” i „Ankara” w eskorcie niszczycieli „Ugolino Vivaldi”, „Antonio da Noli”, „Lanzerotto Malocello” i „Saetta”[28]
  9. ↑ Statki: „Preussen”, „Motia”, „Bainsizza”, „Maddalena Odero” i „Nicolò Odero” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Saetta” i „Fulmine”[29]
  10. ↑ Statki: „Maddalena Odero”, „Nicolò Odero”, „Caffaro”, „Preußen” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Saetta”, „Fulmine”, „Alpino” i torpedowca „Pallade”[30]
  11. ↑ Statek „Fabio Filzi” w eskorcie niszczycieli: „Usodimare”, „Saetta”, „Sebenico” i torpedowca „Centauro”[31]
  12. ↑ Statki „Milano” i „Aventino” z Zatoki Suda były eskortowane przez niszczyciele: „Saetta”, „Bersagliere” i torpedowce: „Sagittario” i „Lince”[34]
  13. ↑ Statki „Nino Bixio” i „Sestiere” eskortowane przez niszczyciele: „Nicoloso da Recco”, „Saetta” i torpedowce: „Castore”, „Orione” i „Polluce”[35]
  14. ↑ Statek „Valfiorita” eskortowany był przez „Saettę”, „Antonio Pigafetta” i „Camicia Nera”, statek „Sestriere” pierwotnie przez „Folgore”, „Nicolo Zeno” i torpedowiec „Antares”[37]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Patianin 2013 ↓, s. 16.
  2. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 15.
  3. 1 2 3 4 Patianin 2013 ↓, s. 45.
  4. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 20-21.
  5. 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 28.
  6. 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 18.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 Patianin 2013 ↓, s. 20.
  8. 1 2 3 4 5 6 Patianin 2013 ↓, s. 29.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Patianin 2013 ↓, s. 26.
  10. 1 2 3 4 5 6 Patianin 2013 ↓, s. 21.
  11. 1 2 3 4 Patianin 2013 ↓, s. 24.
  12. 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 28, 33.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 Patianin 2013 ↓, s. 25.
  14. 1 2 3 4 5 Patianin 2013 ↓, s. 27-29.
  15. ↑ Whitley 1997 ↓, s. 159.
  16. 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 30.
  17. 1 2 3 4 E. R. Hooton: Franco's Pirates: Naval Aspects of the Spanish Civil War 1936–39. Casemate, 2024, s. 113, 187.
  18. ↑ George A. Finch. Piracy in the Mediterranean. „The American Journal of International Law”. 31 (4). s. 659. (ang.).
  19. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 31.
  20. 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 32–33.
  21. 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 34.
  22. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 25, 32–33.
  23. 1 2 3 4 Patianin 2013 ↓, s. 33.
  24. 1 2 3 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Februar. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-09-25. (niem.).
  25. 1 2 3 4 5 Patianin 2013 ↓, s. 37.
  26. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 März. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-12-24. (niem.).
  27. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 März. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2023-02-23.
  28. 1 2 3 4 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Mai. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-11-15. (niem.).
  29. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Juni. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-11-30. (niem.).
  30. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Juli. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-10-31. (niem.).
  31. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg 1941, November. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-01-25. (niem.).
  32. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg 1941, Dezember. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2023-03-20.
  33. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Februar. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-11-30.
  34. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Juli. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-07-01. (niem.).
  35. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, August. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-01-06. (niem.).
  36. 1 2 3 4 5 6 7 8 Patianin 2013 ↓, s. 38.
  37. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Oktober. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-04-24. (niem.).
  38. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 29, 33.
  39. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Dezember. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-01-06.
  40. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg 1943, Januar. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-01-06.

Bibliografia

  • Siergiej Patianin. «Strieły» i «mołnii». Esmincy tipow «Dardo» i «Folgore». „Arsienał-Kollekcyja”. Nr 1/2013 (7), s. 15-45, styczeń 2013. Moskwa. (ros.). 
  • Jürgen Rohwer: Chronik des Seekrieges 1939-1945. Württembergische Landesbibliothek Stuttgart. (niem.).
  • M.J. Whitley: Zerstörer im Zweiten Welkrieg. Stuttgart: Motorbuch Verlag, 1997. ISBN 3-613-01426-2. (niem.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.