Folgore (1931)

Folgore
Ilustracja
„Folgore” w 1931 roku
Klasa

niszczyciel

Typ

Folgore

Historia
Stocznia

Officine & Cantieri Partenopei w Neapolu Włochy

Położenie stępki

30 stycznia 1930

Wodowanie

26 kwietnia 1931

 Regia Marina
Nazwa

Folgore

Wejście do służby

1 lipca 1932

Zatopiony

2 grudnia 1942

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

1238 t standardowa
1890 t pełna

Długość

96,05 m

Szerokość

9,28 m

Zanurzenie

4–4,5 m

Napęd
2 turbiny parowe, 3 kotły, moc 44 000 KM, 2 śruby,
Prędkość

38 węzłów (projektowa)

Zasięg

3600 Mm przy 12 w.

Uzbrojenie
• 1932:
4 działa 120 mm (2 x II)
2 działa plot. 40 mm (2 x I)
4 wkm plot. 13,2 mm (2 x II)
do 52 min
• 1942:
4 działa 120 mm (2 x II)
8 działek plot. 20 mm (3 x II, 2 x I)
Wyrzutnie torpedowe

6 × 533 mm (2 x III),
6 torped

Załoga

165 (początkowo)

Folgore – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej, główny okręt typu Folgore (Dardo II serii). Nosił znak burtowy FG. Zbudowany w Neapolu, zwodowany w 1931 roku, wszedł do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w 1932 roku. Walczył podczas wojny na Morzu Śródziemnym. Zatopiony w nocy na 2 grudnia 1942 roku przez brytyjskie okręty podczas bitwy koło Ławicy Skerki.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 1238 ton, a pełna około 2000 ton. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i sześć wyrzutni torped oraz małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz realna podczas wojny około 30 węzłów.

Projekt i budowa

„Folgore” należał do typu czterech włoskich niszczycieli, nazwanego od niego w literaturze typem Folgore, określanego też przez marynarkę jako druga seria typu Dardo[1][2]. Stanowiły modyfikację konstrukcji typu Dardo (Freccia), w której zmniejszono szerokość kadłuba o pół metra, aby zwiększyć prędkość[1]. Oprócz tego turbiny parowe systemu Parsonsa zamieniono na turbiny Belluzzo[1]. O budowie czterech zmodyfikowanych okrętów zdecydowano w październiku 1929 roku, jeszcze przed wodowaniem pierwszych okrętów typu Dardo[1]. Zmniejszenie szerokości spowodowało zmniejszenie pojemności burtowych zbiorników paliwa o ok. 100 ton i zmniejszenie zasięgu. Pogłębiły się także problemy ze statecznością, jakie miały już niszczyciele typu Dardo, co spowodowało konieczność zmian po zbudowaniu i dodania balastu[1].

„Folgore” został zamówiony i zbudowany razem z bliźniaczym „Lampo” w stoczni Officine & Cantieri Partenopei (dawnej Pattison) w Neapolu[3]. Stępkę pod oba okręty położono 30 stycznia 1930 roku[3]. Wodowany był 26 kwietnia 1931 roku, jako drugi okręt typu po bliźniaczym „Baleno” budowanym we Fiume[3]. 15 marca 1932 roku okręt odbył próby morskie[4]. Nazwa „Folgore” oznaczała piorun[5]. Otrzymał znak burtowy od skrótu nazwy: FG[3]. W odróżnieniu od typu poprzedzającego niszczyciele typu Folgore nie miały indywidualnych dewiz, jedynie dywizjonową (Fulgor in hostem, z łac. „Piorun we wroga”)[5].

Dane taktyczno-techniczne

Opis ogólny

Niszczyciele typu Folgore miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym[6]. Sylwetka okrętów wyróżniała się pojedynczym szerokim kominem i zastosowaniem dwóch dwudziałowych stanowisk armat na pokładzie dziobowym i nadbudówce rufowej. „Folgore” i „Lampo” budowane w Neapolu odróżniały się od drugiej pary graniastą ścianą przednią nadbudówki dziobowej (jak w typie Dardo) zamiast zaokrąglonej i minimalnie mniejszą długością[7]. Wyporność standardowa wynosiła 1238 ton, normalna 1665 t, a pełna 1890 ton[8]. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2100 ton[9]. Długość całkowita „Folgore” i „Lampo” wynosiła 96,05 m, a na linii wodnej 94,25 m, natomiast szerokość wynosiła 9,28 m, a na linii wodnej 9,2 m[8]. Zanurzenie wynosiło 3,02 m przy wyporności standardowej i 4,5 m przy pełnej[8].

Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów[10]. Podczas wojny liczebność załogi okrętów tego typu rosła do ponad 210 osób[10].

Okręty typu Folgore były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych systemu Beluzzo z przekładniami, zasilane przez trzy kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby[8]. Kotły i turbiny były wyprodukowane przez stocznię budującą okręt[8]. Projektowa moc wynosiła 44 000 KM, a prędkość maksymalna 38 węzłów[8]. Na próbach „Folgore” rozwinął moc średnią 49 345 KM i prędkość 38,64 węzła, ale w stanie lekkim przy wyporności 1412 ton[4]. Typowo okręty tego typu w realnych warunkach rozwijały podczas służby prędkość nie większą niż 34 węzły, która u progu II wojny światowej na skutek zużycia mechanizmów spadła do 30–31 węzłów[4]. Normalny zapas paliwa płynnego wynosił 192–400 ton, a pełny 462–530 ton[8]. Zasięg wynosił początkowo 3600 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, 3200 Mm przy 16 węzłach, 1500 Mm przy 24 węzłach lub 640 mil przy 32 węzłach[8].

Uzbrojenie i jego zmiany

Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy L/50 (50 kalibrów)[4]. Podwójne podstawy dział model 1926 lub 1931 z maskami ochronnymi (dłuższymi w drugim wypadku) umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce na rufie[4]. Kąt podniesienia lufy wynosił w pierwszym przypadku do +45°, a w drugim do 35°[4]. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi[11]. Donośność dział sięgała 18 km[4]. Amunicja była rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce[4]. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund)[11]. Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę)[11].

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwie armaty automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930, umieszczone po obu burtach na pokładzie górnym za kominem[12]. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu nadbudówki dziobowej[12]. Okręty miały też dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach[12]. Na przełomie stycznia i lutego 1941 roku „Folgore” poddano modernizacji uzbrojenia, zdejmując wszystkie przestarzałe armaty 40 mm i karabiny maszynowe 13,2 mm, zamiast których zamontowano sześć działek automatycznych kalibru 20 mm Breda model 1935 L/65 (dwie podwójne podstawy na burtach na końcu pokładu dziobowego i dwa pojedyncze w miejscu wkm-ów 13,2 mm)[13]. We wrześniu 1942 roku zdjęto także dalmierz na śródokręciu, na platformie którego dodano podwójne działko 20 mm[5].

Broń podwodną stanowiło sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych obrotowych aparatach torpedowych na pokładzie na śródokręciu[12]. Początkowo okręty typu Folgore miały tylko jedną zrzutnię bomb głębinowych na rufie[10]. Począwszy od 1937 roku zaczęły być sukcesywnie wyposażane w dwie zrzutnie bomb głębinowych na rufie (na trzy bomby o masie 100 kg albo sześć o masie 50 kg każda), a podczas wojny liczbę bomb głębinowych jeszcze zwiększano[14]. Wszystkie okręty były wyposażone w demontowane tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 52 min kotwicznych typu Bollo, co jednak w praktyce nie było stosowane z uwagi na pogorszenie stateczności[10]. Okręty typu Folgore były ponadto od 1937 roku sukcesywnie wyposażane w dwa trały typu C z żurawikami do ich obsługi na rufie, które były demontowane na początku 1942 roku[14].

Wyposażenie

System kierowania ogniem artylerii obejmował przede wszystkim dalocelownik SDT na dachu nadbudówki dziobowej, z dwoma stereoskopowymi dalmierzami optycznymi o bazie 3 m i celownikiem APG[12]. Na platformie przed masztem, mieszczącej stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu[12]. Na pokładówce na śródokręciu był trzeci rezerwowy dalmierz 3-metrowy, demontowany podczas wzmacniania uzbrojenia przeciwlotniczego w 1942 roku[12]. Okręt miał jeden reflektor o średnicy 90 cm na platformie nad stanowiskiem obserwacyjnym nadbudówce[10].

Okręty typu Folgore wyposażone były w radiostacje do łączności telegraficznej, z anteną rozciągniętą między masztem dziobowym i rufowym[10]. Od końca lat 30. wyposażano je też w radiostacje RM.4 krótkiego zasięgu do łączności fonią, z antenami na mostku[10]. Część okrętów otrzymała wówczas radionamierniki[10]. Do wykrywania okrętów podwodnych służył tylko szumonamiernik[10]. W skład wyposażenia ponadto wchodziła aparatura do stawiania parowej zasłony dymnej montowana w kominie oraz generatory chemiczne zasłony dymnej na rufie[10].

Malowanie

Początkowo niszczyciele były malowane w części nadwodnej na kolor jasny popielatoszary, z ciemnym ołowianoszarym pokładem, a część podwodna była malowana na ciemnozielono[15]. Na burtach w okolicy dział dziobowych i na rufie malowano na czerwono litery identyfikacyjne[15]. Na początku wojny od lipca 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza[15]. Na początku 1942 roku „Folgore” otrzymał kontrastowy kamuflaż, z ostrych plam ciemnoszarych i popielatoszarych, z kolorem brudnobiałym na krańcach kadłuba[15].

Służba

Okres międzywojenny

„Folgore” przed wojną

„Folgore” został wcielony do służby w Regia Marina 1 lipca 1932 roku[3]. Razem z innymi okrętami tego typu był przydzielony do 8. dywizjonu (squadriglia) niszczycieli, pełniąc rolę jego okrętu flagowego[16][17][a]. W odróżnieniu od większości włoskich nowych niszczycieli, nie brał udziału w działaniach na wodach hiszpańskich podczas hiszpańskiej wojny domowej[18]. Wiosną 1939 roku wziął udział w zbrojnym zajęciu Albanii[19].

II wojna światowa

1940 rok

Po przystąpieniu Włoch do II wojny światowej 10 czerwcu 1940 roku „Folgore” pozostawał okrętem flagowym 8. dywizjonu niszczycieli, bazującego w Tarencie i przydzielonego do 5. dywizjonu okrętów liniowych[17]. Dowódcą był wówczas komandor Liannazza[20] Wziął udział w pierwszej fazie bitwy koło przylądka Stilo, wychodząc 7 lipca 1940 roku w morze w eskorcie pancerników „Conte di Cavour” i „Giulio Cesare”[17]. Przed głównym starciem jednak, 9 lipca rano 8. dywizjon został odesłany do portu w celu uzupełnienia paliwa[17]. Niszczyciel z 8. dywizjonem eskortował następnie pancernik „Caio Duilio” podczas operacji 30 sierpnia – 1 września i 7–8 września, bez starć z nieprzyjacielem[21].

1941 rok

Podczas remontu w styczniu-lutym 1941 roku okręt poddano modernizacji uzbrojenia przeciwlotniczego, po której otrzymał działka kalibru 20 mm[13]. Od początku tego roku, w związku z wycofaniem starszych pancerników do II linii, wszystkie niszczyciele typu Folgore zostały skierowane do zadań osłony konwojów z zaopatrzeniem i wojskiem z Włoch do północnej Afryki, przydzielone do grupy niszczycieli eskortowych[20]. Ogółem „Folgore” wykonał 77 misji eskortowych różnego rodzaju (w większości zakończonych pomyślnie)[22].

W pierwszej połowie marca 1941 roku „Folgore” brał udział w eskorcie trzech konwojów, które doszły bez strat[23]. 27 marca 1941 roku wyszedł w eskorcie konwoju pięciu niemieckich transportowców z Neapolu do Trypolisu, atakowanego 28 marca wieczorem przez brytyjski okręt podwodny HMS „Utmost”, który zatopił statek „Heraklea” i uszkodził „Ruhr”[20][b]. W kwietniu doprowadził dwa konwoje powrotne z Afryki i jeden konwój zaopatrzeniowy dla Afrika Korps (21–24 kwietnia)[24]. Z kolejnego konwoju powrotnego 1 maja 1941 roku jednak okręt podwodny HMS „Upholder” zatopił statki „Arcturus” (2576 BRT) i „Leverkusen” (7382 BRT)[25][c]. Między 16 a 21 maja „Folgore” eskortował konwój siedmiu statków, które dotarły do Trypolisu mimo ataków okrętu podwodnego HMS „Urge”[25][d]. Między 27 a 30 maja eskortował konwój powrotny sześciu statków z Trypolisu, w tym wiozących jeńców, bez strat[25].

Między 19 a 22 czerwca 1941 roku niszczyciel doprowadził konwój pięciu statków do Trypolisu, mimo ataków lotnictwa[26][e]. 22 lipca natomiast z konwoju czterech statków do Trypolisu eskortowanych przez „Folgore” lotnictwo zatopiło niemiecki transportowiec „Preußen” (8203 BRT) na zachód od Pantellerii[27][f]. Dowódcą okrętu i eskorty był wówczas komandor Giuriati[28]. Latem „Folgore” był czasowo przydzielony do 16. dywizjonu niszczycieli w zamian za utracony „Luca Tarigo”[17].

Między 13 a 15 sierpnia „Folgore” eskortował szybki konwój pięciu statków z Neapolu do Trypolisu, nieskutecznie atakowany przez lotnictwo i okręt podwodny[29][g]. 1 września niszczyciel wypłynął w eskorcie konwoju do Trypolisu, lecz 3 września w nocy statek „Andrea Gritti” został zatopiony a „Francesco Barbaro” uszkodzony przez niewykryte samoloty torpedowe Swordfish z Malty[30][h]. Według włoskiej strony 3 września „Folgore” zestrzelił jeden z samolotów torpedowych[28]. Między 5 a 8 września okręt wchodził w skład eskorty konwoju powrotnego trzech statków z Trypolisu, z którego na północ od Pantellerii brytyjskie samoloty torpedowe uszkodziły statek „Ernesto”[30][i]. 19 września, podczas ataku na kolejny konwój do Trypolisu eskortowany przez „Folgore”, brytyjski samolot uszkodził statek „Col di Lana”[30][j]. Według włoskiej strony 21 września „Folgore” zestrzelił bombowiec[28]. Na skutek łamania szyfrów państw Osi, 18 października 1941 roku brytyjski okręt podwodny HMS „Ursula” uszkodził koło Lampedusy zbiornikowiec „Beppe” z konwoju pięciu statków eskortowanego przez „Folgore”, po czym kolejny statek „Caterina” (4786 BRT) został zatopiony przez lotnictwo[31][k].

1942 rok

Jako wyjątek wśród zadań eskortowych 13 lutego 1942 roku „Folgore” wypłynął z Tarentu w składzie sił głównych floty admirała Bergaminiego w poszukiwaniu sił brytyjskich, które podjęły próbę przeprowadzenia konwoju MW.9 z Aleksandrii na Maltę, ale operacja brytyjska została zniweczona przez ataki lotnicze i do spotkania przeciwnika nie doszło[32]. 3 marca 1942 roku „Folgore” odniósł niewielkie uszkodzenia w nalocie bombowców Wellington z Malty na Palermo, na skutek wybuchu statku z amunicją „Cuma”, który uszkodził kilka okrętów[33]. Do 21 marca okręt został naprawiony w Neapolu[34]. Ponownie 14 czerwca 1942 roku „Folgore” wyszedł w celu osłony sił głównych floty skierowanych przeciwko brytyjskiej operacji konwojowej Vigorous w składzie 7. dywizjonu niszczycieli (wraz z „Legionario”, „Saetta” i „Freccia”), lecz również nie doszło do walki z Brytyjczykami, którzy zawrócili[21]. W lipcu uczestniczył w eskortowaniu konwoju statku „Monviso” z Benghazi do Brindisi, a w sierpniu konwoju statku „Ankara” z Tarentu do Trypolisu[28]. 27 sierpnia doznał uszkodzeń walcząc z samolotami na Morzu Egejskim[28]. Podczas remontu we wrześniu dodano podwójne działko przeciwlotnicze 20 mm[5].

W dniach 4–7 października „Folgore” wchodził w skład eskorty statku „Sestriere”, który mimo ataków lotnictwa dotarł do Benghazi[35][l]. W dniach 12–14 października eskortował z Brindisi do Benghazi statek „D’Annunzio”, z niszczycielem „Nicoloso da Recco” i torpedowcami „Clio” i „Ardito”, docierając do celu mimo kilkukrotnych ataków lotnictwa[35]. „Folgore” został lekko uszkodzony odłamkami od bliskich wybuchów bomb, które raniły pięciu ludzi obsady dział rufowych[28]. Dowódcą okrętu był wówczas komandor por. D’Elia[28].

Od 24 listopada „Folgore” eskortował konwój „G” z Palermo do Bizerty i podczas tego 27 listopada uratował 99 rozbitków z torpedowca „Circe”, staranowanego przez statek „Città di Tunisi”[36][m]. W konwoju powrotnym eskortowanym przez „Folgore”, 28 listopada statek „Città di Napoli” zatonął na minie w pobliżu Wysp Liparyjskich[36].

1 grudnia 1942 roku „Folgore” wyszedł w eskorcie konwoju „H” czterech statków z Palermo do Bizerty, z niszczycielami „Nicoloso da Recco”, „Camicia Nera” i torpedowcami: „Clio” i „Procione”[28][n]. Około północy zespół został zaatakowany przez brytyjskie krążowniki zespołu Q: HMS „Aurora”, „Sirius” i „Argonaut” i dwa niszczyciele („Quiberon” i „Quentin”), w wyniku czego doszło do bitwy koło Ławicy Skerki[28]. „Folgore” o 0:47 i 0:50 wystrzelił sześć torped do brytyjskich krążowników, lecz były one niecelne[38]. Sam został porażony ogniem armat kalibru 133 mm krążownika przeciwlotniczego „Argonaut” i o 1:16 zatonął[38]. Z okrętem zginęło 123 członków załogi, w tym dowódca kmdr ppor. Ener Bettica, odznaczony następnie pośmiertnie złotym Medalem za Męstwo Wojskowe[38].

We włoskiej służbie podczas wojny okręt 155 razy wychodził w morze i przepłynął 56 578 mil morskich – najwięcej spośród okrętów typu Folgore, w czasie 4108 godzin w morzu[22]. W tym 4 razy wychodził w celu osłony okrętów, 77 razy w celu konwojowania, 8 razy na poszukiwanie okrętów podwodnych i jeden raz ostrzeliwał wybrzeże[22].

Uwagi

  1. ↑ VIII Squadriglia cacciatorpediniere
  2. ↑ Statki: „Adana”, „Samos”, „Heraklea”, „Ruhr” i „Galilea”, eskortowane przez niszczyciele: „Folgore”, „Dardo” i „Strale”[23], a według Patianin 2013 ↓, s. 34 także przez „Lampo”.
  3. ↑ Statki: „Arcturus”, „Castellon”, „Wachtfels”, „Leverkusen” i „Giulia” eskortowane przez niszczyciele: „Saetta”, „Folgore”, „Strale” i „Turbine”[25].
  4. ↑ Transportowce: „Preussen”, „Sparta”, „Castelverde”, „Motia”, „Capo Orso” i zbiornikowce „Panuco” i „Superga” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Fulmine”, „Strale” i „Turbine” i zespołu dalszej osłony[25].
  5. ↑ Statki: „Preussen”, „Motia”, „Bainsizza”, „Maddalena Odero” i „Nicolò Odero” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Saetta” i „Fulmine”[26].
  6. ↑ Statki: „Maddalena Odero”, „Nicolò Odero”, „Caffaro”, „Preußen” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Saetta”, „Fulmine”, „Alpino” i torpedowca „Pallade”[27].
  7. ↑ Statki (motorowce): „Andrea Gritti”, „Rialto”, „Vettor Pisani”, „Francesco Barbaro” i „Sebastiano Venier” eskortowane przez niszczyciele: „Folgore”, „Strale”, „Lanzerotto Malocello”, „Fulmine” i torpedowiec „Orsa”[29].
  8. ↑ Statki: „Andrea Gritti”, „Rialto”, „Vettor Pisani”, „Francesco Barbaro”, „Sebastiano Venier” eskortowane przez niszczyciele: „Nicoloso da Recco”, „Folgore”, „Dardo”, „Strale”, „Ascari” i „Lanziere”[30].
  9. ↑ Statki: „Ernestò”, „Col di Lana” i „Pozarica” eskortowane przez niszczyciele „Nicoloso da Recco”, „Freccia”, „Folgore”, „Strale” i torpedowiec „Circe”[30].
  10. ↑ Statki: „Caterina”, „Col di Lana”, „Marin Sanudo”, „Minatitlan” (zbiornikowiec) eskortowane przez niszczyciele: „Freccia”, „Euro”, „Folgore”, „Dardo” i później „Gioberti”[30].
  11. ↑ W skład eskorty wchodziły niszczyciele: „Folgore”, „Fulmine”, „Antoniotto Usodimare”, „Gioberti”, „Nicoloso da Recco”, „Sebenico” i torpedowiec „Calliope”[31].
  12. ↑ Statek „Sestriere” pierwotnie eskortowany był przez „Folgore”, „Nicolo Zeno” i torpedowiec „Antares”, później dołączyły niszczyciele: „Saetta”, „Antonio Pigafetta” i „Camicia Nera”[35].
  13. ↑ W skład konwoju „G” wchodziły statki: „Città di Napoli” i „Città di Tunisi” w eskorcie niszczycieli: „Mitragliere”, „Corazziere”, „Folgore” i torpedowca „Climene”, natomiast 27 listopada doszło do spotkania z konwojem „LL” z Trypolisu w składzie statków: „Zenobia Martini” i „Giuseppe Leva” z torpedowcem „Circe”[36].
  14. ↑ Statki: „Aventino”, „Puccini”, „Aspromonte” i KT 1 (niemiecki)[37]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Patianin 2013 ↓, s. 16-17.
  2. ↑ Baleno. Marina Militare. [zarchiwizowane z tego adresu]. (wł.).
  3. 1 2 3 4 5 Patianin 2013 ↓, s. 16.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Patianin 2013 ↓, s. 21.
  5. 1 2 3 4 Patianin 2013 ↓, s. 28.
  6. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 18.
  7. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 18-20.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 Patianin 2013 ↓, s. 20.
  9. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 29.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Patianin 2013 ↓, s. 26.
  11. 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 24.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 Patianin 2013 ↓, s. 25.
  13. 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 28, 33.
  14. 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 26, 28-29.
  15. 1 2 3 4 Patianin 2013 ↓, s. 27-29.
  16. ↑ Whitley 1997 ↓, s. 160.
  17. 1 2 3 4 5 Patianin 2013 ↓, s. 32.
  18. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 30.
  19. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 31.
  20. 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 34.
  21. 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 33.
  22. 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 45.
  23. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 März. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-12-24. (niem.).
  24. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 April. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2023-02-03. (niem.).
  25. 1 2 3 4 5 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Mai. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-11-15. (niem.).
  26. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Juni. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-11-30. (niem.).
  27. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Juli. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-10-31. (niem.).
  28. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Patianin 2013 ↓, s. 40.
  29. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 August. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-11-07. (niem.).)
  30. 1 2 3 4 5 6 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 September. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-09-15. (niem.).
  31. 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Oktober. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-06-18. (niem.).
  32. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Februar. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-11-30. (niem.).
  33. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, März. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-05-21. (niem.).
  34. ↑ Patianin 2013 ↓, s. 33, 40.
  35. 1 2 3 Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Oktober. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-04-24. (niem.).
  36. 1 2 3 Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, November. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-05-27. (niem.).
  37. ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Dezember. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-01-06. (niem.).
  38. 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 40-41.

Bibliografia

  • Siergiej Patianin. «Strieły» i «mołnii». Esmincy tipow «Dardo» i «Folgore». „Arsienał-Kollekcyja”. Nr 1/2013 (7), s. 15-45, styczeń 2013. Moskwa. (ros.). 
  • Jürgen Rohwer: Chronik des Seekrieges 1939-1945. Württembergische Landesbibliothek Stuttgart. (niem.).
  • M.J. Whitley: Zerstörer im Zweiten Welkrieg. Stuttgart: Motorbuch Verlag, 1997. ISBN 3-613-01426-2. (niem.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.