Fulmine (1931)
„Fulmine” przed 1938 rokiem | |
| Klasa | |
|---|---|
| Typ | |
| Historia | |
| Stocznia |
Cantieri Navali del Quarnaro w Fiume |
| Położenie stępki |
1 maja 1930 |
| Wodowanie |
2 sierpnia 1931 |
| Nazwa |
Fulmine |
| Wejście do służby |
14 września 1932 |
| Zatopiony |
9 listopada 1941 |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność |
1238 t standardowa |
| Długość |
96,23 m |
| Szerokość |
9,28 m |
| Zanurzenie |
4–4,5 m |
| Napęd | |
| 2 turbiny parowe, 3 kotły, moc 44 000 KM, 2 śruby, | |
| Prędkość |
38 węzłów (projektowa) |
| Zasięg |
3600 Mm przy 12 w. |
| Uzbrojenie | |
| • 1932: 4 działa 120 mm (2 x II) 2 działa plot. 40 mm (2 x I) 4 wkm plot. 13,2 mm (2 x II) do 52 min • 1941: 4 działa 120 mm (2 x II) 6 działek plot. 20 mm (3 x II, 2 x I) | |
| Wyrzutnie torpedowe |
6 × 533 mm (2 x III), |
| Załoga |
165 |
Fulmine – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej typu Folgore (Dardo II serii). Nosił znak burtowy FL. Zbudowany we Fiume w ówczesnych Włoszech, zwodowany w 1931 roku, wszedł do służby w marynarce włoskiej (Regia Marina) w 1932 roku. Walczył podczas wojny na Morzu Śródziemnym. Zatopiony 9 listopada 1941 roku przez brytyjskie okręty podczas bitwy z konwojem Duisburg.
Wyporność standardowa okrętu wynosiła 1238 ton, a pełna początkowo około 1900 ton. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i sześć wyrzutni torped oraz małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz realna podczas wojny około 30 węzłów.
Projekt i budowa
„Fulmine” należał do typu czterech włoskich niszczycieli, znanego w literaturze jako typ Folgore, określanego też przez marynarkę włoską jako druga seria typu Dardo[1][2]. Stanowił on modyfikację konstrukcji typu Dardo (Freccia), w której zmniejszono szerokość kadłuba o pół metra, aby zwiększyć prędkość[1]. Oprócz tego turbiny parowe systemu Parsonsa zamieniono na turbiny Belluzzo[1]. O budowie czterech zmodyfikowanych okrętów zdecydowano w październiku 1929 roku, jeszcze przed wodowaniem pierwszych okrętów typu Dardo[1]. Zmniejszenie szerokości spowodowało zmniejszenie pojemności burtowych zbiorników paliwa o ok. 100 ton i zmniejszenie zasięgu. Ponadto pogłębiły się problemy ze statecznością, jakie miały już niszczyciele typu Dardo, co spowodowało konieczność zmian po zbudowaniu i dodania balastu[1].
„Fulmine” został zamówiony razem z bliźniaczym „Baleno” w stoczni Cantieri Navali del Quarnaro we Fiume (obecnie Rijeka)[3]. Stępkę pod oba położono 1 maja 1930 roku[3]. Wodowany był 2 sierpnia 1931 roku[3]. 5 lipca 1932 roku przeprowadzono próby morskie okrętu[4]. Nazwa „Fulmine” oznaczała piorun[5]. Otrzymał on znak burtowy od skrótu nazwy: FL[3]. W odróżnieniu od typu poprzedzającego niszczyciele typu Folgore nie miały indywidualnych dewiz, jedynie dywizjonową (Fulgor in hostem, z łac. „Piorun we wroga”)[5].
Dane taktyczno-techniczne
Opis ogólny
Niszczyciele typu Folgore miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym[6]. Sylwetka okrętów wyróżniała się pojedynczym szerokim kominem i zastosowaniem dwóch dwudziałowych stanowisk armat na pokładzie dziobowym i nadbudówce rufowej. „Baleno” i „Fulmine” budowane we Fiume odróżniały się od drugiej pary i poprzednich okrętów zaokrągloną ścianą przednią nadbudówki dziobowej i minimalnie większą długością[6]. Wyporność standardowa wynosiła 1238 ton, normalna 1665 ton, a pełna 1890 ton[7]. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2100 ton[8]. Długość całkowita „Fulmine” i „Baleno” wynosiła 96,23 m, a na linii wodnej 94,15 m, natomiast szerokość wynosiła 9,28 m, a na linii wodnej 9,2 m[7]. Zanurzenie wynosiło 3,02 m przy wyporności standardowej i 4,5 m przy pełnej[7].
Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów[9]. Podczas wojny liczebność załogi zwiększała się o maksymalnie kilkadziesiąt osób[9].
Okręty typu Folgore były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych systemu Beluzzo z przekładniami, zasilane przez trzy kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby[7]. Kotły i turbiny dla „Fulmine” i „Baleno” były wyprodukowane przez stocznię Officine & Cantieri Partenopei w Neapolu, budującą drugą parę okrętów[3]. Projektowa moc wynosiła 44 000 KM, a prędkość maksymalna 38 węzłów[7]. Na próbach „Fulmine” osiągnął średnią moc 48 468 KM i prędkość 38,1 węzła, ale w stanie lekkim przy wyporności 1411 ton[10]. Typowo okręty tego typu w realnych warunkach rozwijały podczas służby prędkość nie większą niż 34 węzły, która u progu II wojny światowej na skutek zużycia mechanizmów spadła do 30–31 węzłów[4]. Normalny zapas paliwa płynnego wynosił 192–400 ton, a pełny 462–530 ton[7]. Zasięg wynosił początkowo 3600 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, 3200 Mm przy 16 węzłach, 1500 Mm przy 24 węzłach lub 640 mil przy 32 węzłach[7].
Uzbrojenie i jego zmiany
Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy L/50 (50 kalibrów)[4]. Podwójne podstawy dział model 1926 lub 1931 z maskami ochronnymi (dłuższymi w drugim wypadku) umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce na rufie[4]. Kąt podniesienia lufy wynosił w pierwszym przypadku do +45°, a w drugim do 35°[4]. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi[11]. Donośność dział sięgała 18 km[4]. Amunicja była rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce[4]. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund)[11]. Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę)[11].
Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930, umieszczone po obu burtach na pokładzie górnym za kominem[12]. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu nadbudówki dziobowej[12]. Okręty miały też dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach[12]. W październiku 1941 roku „Fulmine” poddano modernizacji uzbrojenia, zdejmując przestarzałe działka 40 mm i karabiny maszynowe 13,2 mm, zamiast których zamontowano sześć działek automatycznych 20 mm Breda model 1935 L/65 (dwie podwójne podstawy na burtach na końcach pokładu dziobowego i dwa pojedyncze w miejscu wkm-ów 13,2 mm)[13].
Uzbrojenie torpedowe stanowiło sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych na pokładzie na śródokręciu[12]. Początkowo okręty typu Folgore miały tylko jedną zrzutnię bomb głębinowych na rufie[9]. Począwszy od 1937 roku, zaczęły być sukcesywnie wyposażane w dwie zrzutnie bomb głębinowych na rufie (na trzy bomby o masie 100 kg albo sześć o masie 50 kg każda), a podczas wojny liczbę bomb głębinowych jeszcze zwiększano[14]. Wszystkie okręty wyposażono w demontowane tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 52 min kotwicznych typu Bollo, czego jednak w praktyce nie stosowano z uwagi na pogorszenie stateczności[9]. Okręty typu Folgore były ponadto od 1937 roku sukcesywnie wyposażane w dwa trały typu C z żurawikami do ich obsługi na rufie[14].
Wyposażenie
System kierowania ogniem obejmował przede wszystkim dalocelownik SDT na dachu nadbudówki dziobowej, z dwoma stereoskopowymi dalmierzami optycznymi o bazie 3 m i celownikiem APG[12]. Na platformie przed masztem, mieszczącej stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu[12]. Na pokładówce na śródokręciu był trzeci rezerwowy dalmierz 3-metrowy[12]. Okręt miał jeden reflektor o średnicy 90 cm na platformie nad stanowiskiem obserwacyjnym na nadbudówce[9].
Okręty typu Folgore wyposażone były w radiostacje do łączności telegraficznej, z anteną rozciągniętą między masztem dziobowym i rufowym[9]. Od końca lat 30. wyposażano je też w radiostacje RM.4 krótkiego zasięgu do łączności fonią, z antenami na mostku[9]. Część okrętów otrzymała wówczas radionamierniki[9]. Do wykrywania okrętów podwodnych służył tylko szumonamiernik[9]. W skład wyposażenia ponadto wchodziła aparatura do stawiania parowej zasłony dymnej montowana w kominie oraz generatory chemiczne zasłony dymnej na rufie[9].
Malowanie
Początkowo niszczyciele były malowane w części nadwodnej na kolor jasny popielatoszary, z ciemnym ołowianoszarym pokładem, a część podwodna była malowana na ciemnnozielono[15]. Na burtach w okolicy dział dziobowych i na rufie malowano na czerwono litery identyfikacyjne[15]. Na początku wojny od lipca 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono skośne biało-czerwone pasy dla identyfikacji z powietrza[15]. „Fulmine” nie otrzymał przed swoją utratą kamuflażu, wprowadzanego na włoskich okrętach dopiero od końca 1941 roku[15].
Służba
Okres międzywojenny

„Fulmine” został wcielony do służby w Regia Marina 14 września 1932 roku[3]. Razem z innymi okrętami tego typu był przydzielony do 8. dywizjonu (squadriglia) niszczycieli[2][a]. Podczas hiszpańskiej wojny domowej pełnił służbę na wodach Hiszpanii, biorąc udział w „patrolach neutralności”, a faktycznie wspierając nacjonalistów[16]. Patrolował tam zwłaszcza w ramach blokady morskiej w związku z podjęciem ofensywnych działań przez Włochów przeciw żegludze republikańskiej w Cieśninie Sycylijskiej latem 1937 roku[16]. Brał ponadto udział w ćwiczeniach i paradach floty dla przywódców zagranicznych[17].
II wojna światowa
1940 rok
Po przystąpieniu Włoch do II wojny światowej 10 czerwcu 1940 roku „Fulmine” nadal wchodził w skład 8 dywizjonu niszczycieli, bazującego w Tarencie i przydzielonego do 5 dywizjonu okrętów liniowych[18]. Dowódcą był kmdr por. Leonardo Gramaglia[19]. „Fulmine” wziął udział we wstępnej fazie bitwy koło przylądka Stilo, wychodząc 7 lipca 1940 roku w morze w eskorcie pancerników „Conte di Cavour” i „Giulio Cesare”[18]. Przed głównym starciem jednak, 9 lipca o 6 rano 8 dywizjon został odesłany na Sycylię w celu uzupełnienia paliwa i nie wziął w nim udziału[18]. „Fulmine” z 8 dywizjonem eskortował następnie pancernik „Caio Duilio” podczas akcji 30 sierpnia–1 września i 7–8 września, jednakże bez starć z nieprzyjacielem[20].
1941 rok
Od początku 1941 roku, w związku z wycofaniem starszych pancerników do II linii, wszystkie niszczyciele typu Folgore zostały skierowane do zadań osłony konwojów z zaopatrzeniem i wojskiem z Włoch do północnej Afryki, przydzielone do grupy niszczycieli eskortowych[19].
Między innymi w dniach 19–25 marca „Fulmine” doprowadził konwój czterech niemieckich statków do Trypolisu i z powrotem bez strat[21][b]. Między 25 kwietnia a 1 maja był w bezpośredniej eskorcie konwoju z Palermo i Mesyny do Trypolisu[22][c]. Na początku maja eskortował natomiast konwój powrotny[23]. Między 16 a 21 maja eskortował konwój siedmiu statków, które dotarły do Trypolisu mimo ataków okrętu podwodnego HMS „Urge”[23][d]. W dniach 27–30 maja eskortował konwój powrotny sześciu statków z Trypolisu, w tym wiozących jeńców, bez strat[23].
Między 19 a 22 czerwca 1941 roku „Fulmine” doprowadził konwój pięciu statków do Trypolisu, mimo ataków lotnictwa[24][e]. 22 lipca natomiast z konwoju czterech statków do Trypolisu eskortowanych przez „Fulmine” lotnictwo zatopiło niemiecki transportowiec „Preußen” (8203 BRT) na zachód od Pantellerii[25][f]. Pod koniec lipca niszczyciel doprowadził konwój powrotny do Neapolu bez strat[25][g]. W dniach 13–15 sierpnia „Fulmine” eskortował szybki konwój pięciu statków z Neapolu do Trypolisu, nieskutecznie atakowany przez lotnictwo i okręt podwodny[26][h]
10 września „Fulmine” wypłynął z Włoch w eskorcie konwoju sześciu statków, atakowanego 12 i 13 września przez brytyjskie samoloty z Malty, które zatopiły statki: „Caffaro” (6476 BRT) i „Nicolò Odero” (6003 BRT) i uszkodziły „Tembien”, przy czym okręty eskorty uratowały ponad 500 rozbitków[27][i]. 13 września reszta konwoju dopłynęła do Trypolisu[27]. W kolejnym miesiącu, na skutek łamania szyfrów państw Osi, 18 października 1941 roku brytyjski okręt podwodny HMS „Ursula” uszkodził koło Lampedusy tankowiec „Beppe” z konwoju pięciu statków eskortowanego przez „Fulmine”, po czym kolejny statek „Caterina” (4786 BRT) został zatopiony przez lotnictwo[28][j].
7 listopada 1941 roku „Fulmine” wypłynął z Neapolu w eskorcie konwoju Beta do Afryki, znanego też od głównego statku jako konwój Duisburg, wraz z niszczycielami: „Maestrale”, „Euro”, „Grecale”, „Libeccio” i „Alfredo Oriani”[29]. Na skutek przechwycenia korespondencji włoskich konwój został 9 listopada po północy zaatakowany z zaskoczenia ok. 130 mil morskich na południowy zachód od Kalabrii przez brytyjskie okręty nawodne zespołu Force K z Malty, korzystające z przewagi w walkach nocnych, jaką dawał radar, w efekcie czego doszło do tzw. bitwy z konwojem Duisburg[30]. Kilka minut po godz. 1:00 „Fulmine” został celnie ostrzelany sześcioma pociskami kalibrów 152 mm i 102 mm przez krążownik HMS „Penelope” i niszczyciel HMS „Lively”[30]. Otrzymał trafienia między innymi w mostek i pod linią wodną[31]. „Fulmine” oddał w odpowiedzi osiem niecelnych salw tylko z dział dziobowych[30]. O godz. 1:15 niszczyciel przewrócił się i zatonął na pozycji 37°00′N 18°10′E/37,000000 18,166667[31]. Według innych autorów stało się to już o 1:06 na skutek wybuchu kotła[30]. Zatopione zostały też wszystkie siedem statków konwoju („Duisburg”, „San Marco”, „Maria”, „Sagitta”, „Rina Corrado”, „Conte di Misurata”, „Minatitlan”) oraz uszkodzone niszczyciele: „Grecale”, „Euro” i „Maestrale”[30]. Następnego ranka zaś ratujący rozbitków niszczyciel „Libeccio” został zatopiony przez okręt podwodny HMS „Upholder”[30]. W efekcie całej bitwy na okręcie i później w morzu zginęło 141 członków załogi „Fulmine”[30]. Z okrętem zginęli m.in. dowódca kmdr ppor. Mario Milano, który w początkowej fazie boju stracił rękę, i starszy oficer artyleryjski kpt. mar. Giovanni Garau, kontynuujący strzelanie z dział; obaj odznaczeni pośmiertnie złotym Medalem za Męstwo Wojskowe[31].
We włoskiej służbie podczas wojny okręt 97 razy wychodził w morze i przepłynął 29 518 mil morskich w czasie 2127 godzin[32], w tym 4 razy wychodził w celu osłony okrętów, 37 razy w celu konwojowania i 14 razy na poszukiwanie okrętów podwodnych[32].
Uwagi
- ↑ Wł. VIII Squadriglia cacciatorpediniere
- ↑ Statki: „Arcturus”, „Santa Fé”, „Procida” i „Wachtfels” w eskorcie niszczycieli: „Saetta”, „Fulmine” i „Baleno”[21]
- ↑ Statki: „Marburg”, „Kybfels”, „Reichenfels” (niemieckie), „Birmania”, „Rialto” (włoskie), pod bezpośrednią eskortą niszczycieli: „Fulmine” i „Euro” i torpedowców: „Orione”, „Castore” i „Procione” oraz daleką osłoną krążowników i innych niszczycieli.
- ↑ Transportowce: „Preussen”, „Sparta”, „Castelverde”, „Motia”, „Capo Orso” i zbiornikowce „Panuco” i „Superga” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Fulmine”, „Strale” i „Turbine” i zespołu dalszej osłony. „Preussen” i „Panuco” zderzyły się manewrując podczas ataku okrętu podwodnego[23].
- ↑ Statki: „Preussen”, „Motia”, „Bainsizza”, „Maddalena Odero” i „Nicolò Odero” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Saetta” i „Fulmine”[24].
- ↑ Statki: „Maddalena Odero”, „Nicolò Odero”, „Caffaro”, „Preußen” w eskorcie niszczycieli: „Folgore”, „Euro”, „Saetta”, „Fulmine”, „Alpino” i torpedowca „Pallade”[25].
- ↑ Statki: „Ernesto”, „Nita”, „Castelverde”, „Nirva” i „Aquitania” eskortowane przez niszczyciele: „Folgore”, „Saetta”, „Fulmine”[25].
- ↑ Statki (motorowce): „Andrea Gritti”, „Rialto”, „Vettor Pisani”, „Francesco Barbaro” i „Sebastiano Venier” eskortowane przez niszczyciele: „Folgore”, „Fulmine”, „Strale”, „Lanzerotto Malocello” i torpedowiec „Orsa”[26].
- ↑ Statki: „Tembien”, „Caffaro”, „Nirvo”, „Bainsizza”, „Nicolò Odero” i „Giulia” eskortowane przez niszczyciele: „Oriani”, „Fulmine” i torpedowce „Procione”, „Pegaso”, „Orsa”, „Circe” i „Perseo”[27].
- ↑ W skład eskorty wchodziły niszczyciele: „Folgore”, „Fulmine”, „Antoniotto Usodimare”, „Gioberti”, „Nicoloso da Recco”, „Sebenico” i torpedowiec „Calliope”[28].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Patianin 2013 ↓, s. 16-17.
- 1 2 Whitley 1997 ↓, s. 160.
- 1 2 3 4 5 6 Patianin 2013 ↓, s. 16.
- 1 2 3 4 5 6 7 Patianin 2013 ↓, s. 21.
- 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 28.
- 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 18-20.
- 1 2 3 4 5 6 7 Patianin 2013 ↓, s. 20.
- ↑ Patianin 2013 ↓, s. 29.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Patianin 2013 ↓, s. 26.
- ↑ Patianin 2013 ↓, s. 20-21.
- 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 24.
- 1 2 3 4 5 6 7 Patianin 2013 ↓, s. 25.
- ↑ Patianin 2013 ↓, s. 28, 33.
- 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 26, 28-29.
- 1 2 3 4 Patianin 2013 ↓, s. 27-29.
- 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 30.
- ↑ Patianin 2013 ↓, s. 31.
- 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 32.
- 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 34.
- ↑ Patianin 2013 ↓, s. 33.
- 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 März. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-12-24. (niem.).
- ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 April. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2023-02-03. (niem.).
- 1 2 3 4 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Mai. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-11-15. (niem.).
- 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Juni. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-11-30. (niem.).
- 1 2 3 4 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Juli. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-10-31. (niem.).
- 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 August. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-11-07. (niem.).)
- 1 2 3 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 September. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2021-09-15. (niem.).
- 1 2 Jürgen Rohwer: Seekrieg, 1941 Oktober. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2022-06-18. (niem.).
- ↑ Jürgen Rohwer: Seekrieg 1941, November. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. 2020-01-25. (niem.).
- 1 2 3 4 5 6 7 Kaczmarek 2014 ↓, s. 55-56.
- 1 2 3 Patianin 2013 ↓, s. 43.
- 1 2 Patianin 2013 ↓, s. 45.
Bibliografia
- Rafał Kaczmarek. Największy sukces „Force K”. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 5-6/2014 (145), s. 54-56, maj–czerwiec 2014.
- Siergiej Patianin. «Strieły» i «mołnii». Esmincy tipow «Dardo» i «Folgore». „Arsienał-Kollekcyja”. Nr 1/2013 (7), s. 15-45, styczeń 2013. Moskwa. (ros.).
- Jürgen Rohwer: Chronik des Seekrieges 1939-1945. Württembergische Landesbibliothek Stuttgart. (niem.).
- M.J. Whitley: Zerstörer im Zweiten Welkrieg. Stuttgart: Motorbuch Verlag, 1997. ISBN 3-613-01426-2. (niem.).