Kiączyn

Kiączyn

wieś
Dwór w Kiączynie
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	szamotulski
Gmina	Kaźmierz
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-530[1]
Tablice rejestracyjne	PSZ
SIMC	0584573
Położenie na mapie gminy Kaźmierz Kiączyn
Położenie na mapie Polski Kiączyn
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Kiączyn
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego Kiączyn
52°30′12″N 16°35′29″E/52,503333 16,591389[2]

Kiączyn (pol. hist. ‘’Kiączyno’’^[3]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.

Wieś ma średniowieczną metrykę. Kiedyś miejscowość miała inną nazwę i nazywała się „Kiączyno”. Notowana była w ten sposób co najmniej od połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1352 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Kyianczyno”, 1364 błędnie „Kyrantino”, 1382 „Kyancino”, 1401 „Kyanczino”, 1404 „Kyyanczino”, 1406 „Kyyancino”, 1437 „Kiyanczino”, 1499 błędnie „Lanczino”, 1500 błędnie „Lawczyno”, 1507 „Kianczino”, 1580 „Kijanczino”, 1596 „Kiączyno”^[3].

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką własnością lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Skórów herbu Awdaniec, a później także do Jaktorowskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1469 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 14510 leżała w parafii Kaźmierz ^[3].

Pierwszy zapis dotyczący wsi pochodzi z 1352 i odnotowuje Wojciecha Skórę z Kiączyna uczestnika konfederacji Maćka Borkowica, w której masowo wzięło udział rycerstwo wielkopolskie. W latach 1364-1382 notowano kasztelana radzimskiego Wojciecha Skórę z Kiączyna, w 1382 odnotowany z Kiączyna i Gaju Wielkiego. W 1364 jako „domicellus diecezji poznańskiej” otrzymał od papieża Urbana V absolucję zupełną na wypadek śmierci^[3].

W 1404 wspomniana została Siechna z Kiączyna, matka Stefana lub Szczepana Skóry z Gaju Wielkiego, która wywodziła się z Błożejewa (obecnie Błażejewo), Czeczewa i Konarskiego w powiecie pyzdrskim koło Kórnika. W 1404 Siechna toczyła proces sądowy z Wojciechem kmieciem z Górczyna, a jej dokument wienny został utrzymany w mocy^[3].

W 1406 Pietrasz oraz Helena dziedzice z Kiączyna odpierali roszczenia sióstr Małgorzaty z Bnina oraz Tomisławy z Wyskoci o dziedzinę Kiączyn oraz dowodziły, że nie używały majątku po matce w wysokości 100 grzywien, jakie ich matka wniosła w wieś Kiączyn^[3].

W latach 1427-1452 jako właściciel we wsi odnotowany został Piotr Skóra z Gaju wywodzący się z Gaju Wielkiego, który od 1433 był tenutariuszem obornickim, w latach 1432-1440 podsędkiem poznańskim, w latach 1441-1451 sędzią poznańskim, w latach 1451-1468 kasztelanem kaliskim, w latach 1455-1456 starostą generalnym Wielkopolski. W 1434 odnotowany na dobrach Kiączyn i Stramnica zapisał wikariuszom katedry poznańskiej 5 grzywien czynszu rocznego od sumy głównej 50 grzywien szer. groszy, a w 1447 zapisał im tamże 4 grzywny czynszu rocznego od sumy głównej 48 grzywien półgroszy. W latach 1435-52 Piotr Skóra jako właściciel Kiączyna toczył procesy z Rozwarowskimi dziedzicami wsi Rumino o młyn zbożowy we wsi Kiączyn. W sprawie tej w 1435 dowodził, że przez 3 lata „wydzierżał gać, prog i koło na dziewiąci stop” w wyniku czego nastąpiło przedawnienie roszczeń strony przeciwnej co do wysokości grobli i innych urządzeń tego młyna. W 1447 Piotr wygrał proces o nowe pogródki młyna we wsi Kiączyn oraz o podniesienie wody na rzece Główna (obecnie Sama) w wyniku czego zalane zostały pola i łąki wsi Rumino (obecnie to wieś Rumianek), a także w 1448 o kopce graniczne ustawione pomiędzy Kiączynem i Ruminem. Ostatecznie w 1452 sąd utrzymał w mocy wcześniejszy wyrok o zalanie ról i łąk dziedziny Rumino poza kopcami i dodał, że dziedzic Rumina nie może w tym zalewie łowić ryb, ani pobierać innych pożytków. W 1470 Jadwiga wdowa po Piotrze Skórze z Gaju miała oprawę wienną, m. in. na Kiączynie^[3].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1382 w Kiączynie było 11 łanów. W 1508 miał miejsce pobór podatków z młyna wodnego o jednym kole wodnym oraz od 3 łanów. W 1510 Kiączyn należała do panów z Obornik i liczyła 6 półłanków osiadłych i 4 opuszczone. We wsi stał młyn oraz karczma. W 1510 miał miejsce pobór podatkowy z 6 łanów. W 1535 pobrano podatki z jednego opuszczonego łana. W 1563 pobór odbył się od zagroników, młyna wodnego, dorocznego o jednym kole wodnym. W 1577 odnotowano pobór bez określenia przedmiotu podatku. W 1580 płatnikiem poboru był Feliks Jaktorowski, który zapłacił od jednego komornika, dwóch najemnych robotników zwanych ratajami oraz młyna wodnego o dwóch kołach wodnych^[3].

Wieś szlachecka Kijanczyno położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. Znajduje się tam dwór rodziny Łubieńskich^[5] oraz zakład produkcji trawy rolkowej.

• Bogusław Łubieński – polski ziemianin, powstaniec wielkopolski, działacz gospodarczy, polityk, poseł na Sejm w II RP^[6].
• Anna Łubieńska – polska działaczka społeczna i oświatowa. Uczestniczyła w przygotowaniach plebiscytu na Warmii i Mazurach i na Górnym Śląsku. Była delegatką na Polski Sejm Dzielnicowy^[7].

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł) z.1, hasło: „Kiączyn”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 165-167.

• Kiączyn, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Kiączyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 9 .