Sokolniki Małe

Sokolniki Małe

wieś
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	szamotulski
Gmina	Kaźmierz
Wysokość	95[1] m n.p.m.
Liczba ludności (2010)	169[2]
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-530[3]
Tablice rejestracyjne	PSZ
SIMC	0584745
Położenie na mapie gminy Kaźmierz Sokolniki Małe
Położenie na mapie Polski Sokolniki Małe
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Sokolniki Małe
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego Sokolniki Małe
52°32′28″N 16°30′55″E/52,541111 16,515278[4]

Sokolniki Małe – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.

Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1393 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Parvis Sokolniki”, 1405 „Sokolniki”, 1416 „Minus Sokolniki”, 1465 „de Schokolniky Minori”, 1499 „Sokolnyki Minor”, 1510 „Sokolniki Minor”^[5].

Podobnie jak w przypadku sąsiedniej wsi Sokolniki Wielkie nazwa pochodzi od sokoła – ptaka z rodziny sokołowatych.

Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Lubaskich, Ordzińskich, Borzysławskich, Pacholewskich oraz Ostrorogów i Bronikowskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1476 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Kaźmierz^[5].

Pierwszy historyczny zapis o wsi pochodzi z archiwów sądowych z 1393 i odnotowuje Dziersława Nosala ze Słopanowa, który wygrał proces sądowy o wieś „pro Parvis Sokolniki” z Tomkiem Oporowskim oraz Sędziwojem ze wsi Ruśce koło Kostrzyna. W 1405 Michał Lubaski noszący odmiejscowe nazwisko od nazwy wsi Lubasz toczył proces z Janem sołtysem sokolnickim. W 1415 Michał Lubaski z Lubasza dowodził w procesie z Januszem Ordzińskim, że kupił Sokolniki Małe za 200 grzywien, a w 1416 sąd postanowił, że Ordziński może wykupić wieś od Michała za 150 grzywien, a jeśli tego nie uczyni do Bożego Narodzenia, Michał będzie posiadać tę wieś. W 1416 Michał Lubaski toczył proces z Januszem Ordzińskim o prawo bliższości do Prusinowa koło Czarnkowa. W 1417 odnotowano, że Michał Lubaski z Prusinowa toczył proces z Marcinem sołtysem Sokolnickim. W 1420 wspomniany został Marcin Boguszyński, „który siedzi w Sokolnikach Małych”^[5].

W drugiej połowie XV wieku miejscowość zmienała właścicieli i przeszła w ręce magnackiego rodu Ostrorogów herbu Nałęcz. W 1476 Jan Borzysławski sprzedał 7 łanów we wsi Sokolniki Małe Wincentemu Pacholewskiemu za 100 grzywien. W 1493 Jan sprzedał także z zastrzeżeniem prawa odkupu Mikołajowi Snowidowskiemu swe prawa do Wierzchaczewa i Sokolnik Małych, którą to wieś nabył niegdyś za 150 grzywien, z zastrzeżeniem prawa odkupu, od wojewody poznańskiego Stanisława z Ostroroga^[5].

W 1500 kasztelan poznański Jan z Ostroroga zapisał swojej żonie Dorocie z Wrześni oprawę wienną na swych dobrach, m.in. na Wierzchaczewie i Sokolnikach Małych. W 1502 Dorota wdowa po tymże Janie pozwana została przez jego synów Wacława, Stanisława oraz Achillesa o tę oprawę. W 1510 Stanisław z Ostroroga daje swemu bratu kasztelanowi kaliskiemu Wacławowi Ostrorogowi m.in. Wierzchaczewo i Sokolniki Małe. W 1511 Wacław oprawił żonie Urszuli Potockiej posag oraz wiano na swych dobrach, a w tym m.in. na Sokolnikach Małych. W 1532 Urszula jako wdowa przekazała tę oprawę synom Janowi, Jakubowi i Stanisławowi. W 1533 Jakub i Stanisław Ostrorogowie sprzedali Janowi Wielżyńskiemu Sokolniki Małe z zastrzeżeniem prawa odkupu za 100 kóp groszy, a następnie wzięli ją od niego w dzierżawę, przy czym Wielżyński zastrzegł sobie koguty i jaja od miejscowych kmieci oraz robocizny kmiece, po 4 dni rocznie w czasie żniw^[5].

W 1540 Stanisław Ostroróg w podziałach majątku z bratem Jakubem otrzymał Ostroróg z wsiami, m.in. Sokolniki Małe. W 1550 Jakub Ostroróg zapisał na Sokolnikach Małych czynsz na rzecz fundacji dla panien-sierot w Pniewach. W 1556 odnotowano, że Sokolniki Małe należały do Jakuba Ostroroga. W 1559 Jakub Ostroróg sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Wincentemu Gołaskiemu Sokolniki Małe i Radzyny za 3000 złotych. W 1562 wieś trzymali synowie Wincentego Gołaskiego odnotowanym tutaj jako Wacław. W 1568 Jan Ostroróg syn zmarłego Jakuba sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu bratu Wacławowi Sokolniki Małe i Radzyny za 5000 złotych. W latach 1570–1571 Jan Ostroróg sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Stanisławowi Bronikowskiemu Sokolniki Małe, Radzyny, Orliczko i Nosalewo. W 1586 Sokolniki Małe trzymał Stanisław Bronikowski, który w 1593 sprzedał je z zastrzeżeniem prawa odkupu Annie Wielżyńskiej żonie Baltazara Tłockiego^[5].

Źródła historyczne odnotowały także zwykłych mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1405 wspomniany został Jan sołtys Sokolnicki, a w 1417 sołtys Sokolnik Małych Marcin. W 1465 wspomniani zostali Marcin Szykuta i Andrzej Kania z Sokolnik Małych^[5].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi pochodzące z XV i XVI wieku. W 1499 wieś zalegała z podatkami królewskimi. W 1508 miał miejsce pobór podatkowy o nieodnotowanym wymiarze. W 1510 pobrano podatki od 5 łanów oraz od karczmy. W 1510 Sokolniki Małe należały do panów z Ostroroga i liczyły 7 łanów osiadłych, 7 łanów opuszczonych oraz karczmę. W 1563 miał miejsce pobór od 8 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1577 pobrano podatki ze wsi należącej wówczas do Jana Ostroroga. W 1580 miał miejsce pobór od 3,5 łana, 4 zagrodnika, jednego najemnego robotnika od prac polowych zwanego ratajem, 1/4 karczmy oraz od młyna wodnego, dorocznego o dwóch kołach wodnych. Płatnikiem poboru był wówczas Stanisław Bronikowski^[5].

Wieś szlachecka Sokolniki minus położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[6].

W latach 1954–1957 wieś była siedzibą władz gromady Sokolniki Małe, po jej zniesieniu w gromadzie Kaźmierz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Wieś sołecka, wymieniana już w dokumentach od 1282 r. W połowie XVIII w. składała się z dworu wraz z wszystkimi przynależnościami oraz z 12 chałup, w których mieszkało 13 rodzin – 7 półśledników, 4 chalupników, owczarz i stróż. We wsi było 14 stodół lub stodółek, 6 chlewów, 5 chlewików, 2 obórki i wozownia. Stodoły zbudowano „w dyle i chrust”, chlewy z reguły „w plecionkę”.

W Sokolnikach Małych urodzili się: Kazimierz Jarochowski (1828–1888) – historyk, publicysta, działacz polityczny i społeczny, krytyk literacki, poseł do Sejmu Pruskiego; Stanisław Wegner (1857–1930) – publicysta, tłumacz, księgarz, wydawca, finansista, pisał recenzje teatralne i muzyczne, artykuły okolicznościowe i felietony, tłumaczył publicystykę i powieści, m.in. Iwana Turgieniewa, wydawał również prace o drukarniach, wydawnictwach i księgarniach poznańskich^[7].

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. IV (R – S), zeszyt 2, hasło „Sokolniki Małe”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2003, s. 590–591.

• Sokolniki Małe, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .