Młodasko

Młodasko

wieś
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	szamotulski
Gmina	Kaźmierz
Wysokość	96[1] m n.p.m.
Liczba ludności (2010)	289[2]
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-542[3]
Tablice rejestracyjne	PSZ
SIMC	0584610
Położenie na mapie gminy Kaźmierz Młodasko
Położenie na mapie Polski Młodasko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Młodasko
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego Młodasko
52°28′46″N 16°32′25″E/52,479444 16,540278[4]

Młodasko (pol. hist. ‘’Młodawsko’’ ^[5]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.

Wieś sołecka, położona 15 km na południe od Szamotuł, przy trasie drogi krajowej nr 92.

Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Kiedyś nosiła inną formę nazwy – Młodawsko. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1389 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Mlodaffsko”, 1396 „Mlodaszko”, 1493 „Mlodawsky” 1505 „Mlodawskye”, 1508 i 1510 „Moldawsko” 1580 „Młodawsko^[5].

Od pierwotnej nazwy wsi pochodzi także odmiejscowe nazwisko Młodawski, który przyjęli dawni posiadacze Młodawska^[5].

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W pobliżu zachodnich zabudowań wsi Archeolodzy zidentyfikowali na obszarze równinnym, 100 metrów na południe od szosy Poznań – Pniewy, grodzisko stożkowate, z okresu około 1100-1250 oraz w tym miejscu gródek wspomniany w XV wieku. Na południowy wschód od wsi, w odległości kilkuset metrów od szosy z Młodaska do Kiączyna, wśród łąk odkryto niedatowane cmentarzysko szkieletowe ^[5].

Grodzisko to utworzono na planie czworoboku z zaokrąglonymi narożnikami, o obwodzie 150 metrów i wysokości około 13 m. Otoczone było fosą co potwierdzają zachowane ślady. Jak głosi podanie ludowe, kopiec ten usypali Szwedzi i stawiali na nim armaty w celu ostrzeliwania okolicy. W rzeczywistości kopiec ten stanowi pozostałość po wczesnośredniowiecznym grodzisku wymienionym w 1384 r. jako "castrum Bytyń" i "fortalicium Bytyń".

Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Bytyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko Młodawskich, a później także do Wielżyńskich, Wargowskich, Odolikowskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1434 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego w parafii Bytyń^[5].

Pierwszym wspomnianym właścicielem wsi w latach 1387-1400 był kasztelan starogrodzki Mikołaj Bytyński herbu Łodzia. W 1400 toczył spór z Czasławem Grabowcem z Grabowca koło Kórnika. Z orzeczenia sądu powinien poręczyć Czasławowi na sumę 23 grzywien szer. groszy, a jeśli tego nie uczyni, to powinien mu zastawić 5 grzywien czynszu od kmieci w Młodasku. W 1400 Mikołaj przyrzekł Szczedrzykowi ze Szczodrzykowa, że przywiesi do dokumencie, który dotyczy 29 grzywien, pieczęcie swoją oraz syna Pietrasza, a jeśliby tego nie uczynił, to wprowadzi go w posiadanie czynszu w dziedzinie Młodasko^[5].

W 1389 mieszczanin poznański Janusz Stular, przed pożarem miasta Poznań, tytułem długu wygrał w sądzie 6 grzywien, które obciążały dziedzinę Młodasko. W 1401 Katarzyna z Młodaska oraz Mikołaj Pietrski toczyli ze sobą proces o zabrane mienia wartości 10 grzywien^[5].

W latach 1403-1411 odnotowany został syn Mikołaja Bytyńskiego Jakub z Młodawska, który nosił podwójne nazwisko: Młodawski - odmiejscowe od nazwy wsi Młodawsko, ale także drugie Bytyński od nazwy miasta Bytynia. W 1403 Jakub Młodawski zapowiedział przed sądem ziemskim posiadanie lasów w Bytyniu, Młodasku i Kunowie. W 1403 odnotowano, że Jakub wraz z braćmi powinien przenieść prawo własności 3 łanów w Młodawsku na rzecz Szczedrzyka ze Szczodrzykowic albo Sędziwoja Zaborowskiego tytułem należności 30 grzywien bez 8 skudów. Sędziwój Zaborowski wygrał proces o 29 grzywien bez 8 skudów i powinien zostać wprowadzony w posiadanie czynszu 3 grzywien bez 8 groszy w Młodawsku. W 1406 sąd zadecydował, że Jakub powinien przyprowadzić do sądu swoją żonę i wspólnie z nią prowadzić proces z bratem Miroszkiem Bytyńskim o 200 grzywien kary umownej^[5].

W XV wieku miejscowość odnotowywana była w procesach sądowych właścicieli wsi. W latach 1406-1427 odnotowano Bodzętę z Młodawska, a także z Bytynia. W 1407 był w sporze sądowym z Janem Krzestowskim, który dowodzi, że nie posiekł żadnego człowieka. W 1418 Bodzęta i Mikołaj dziedzice w Młodasku toczyli proces ze Stefanem z Wilkowa o kopce graniczne pomiędzy dziedzinami Młodasko i Pogwizdowo. W 1426 Bodzęta dziedzic w Młodawsku oraz jego brat Piotr dziedzic w Bytyniu odnotowani zostali jako wykonawcy ostatniej woli zmarłego Wojciecha plebana w Bytyniu. Wspomniany został także Jakub Kurek wówczas pleban w Bytyniu. Wszyscy wymienieni zostali w pozwie o mienie po zmarłym plebanie złożonym przez Andrzeja Śremskiego mieszczanina poznańskiego. W 1427 woźny sądu ziemskiego wywołał dokument starosty generalnego wielkopolskiego dotyczący przeniesienia prawa własności wsi Izdebno na rzecz Bodzęty, a sąd utrzymuje ten dokument w mocy. W 1427 Bodzęta był witrykiem kościoła w Młodasku^[5].

W latach 1503-1509 odnotowany został właściciel we wsi Jerzy Młodawski. W latach 1503-1505 sprzedał on z zastrzeżeniem prawa wykupu Wojciechowi Przyborowskiemu w 1503 dwa półłanki w Młodawsku za 15 grzywien szer. groszy, a w 1505 3 półlanki za 23 grzywny. W 1508 Jerzy Młodawski zapisał swojej żonie Małgorzacie córce zmarłego Wojciecha Niemierzewskiego po 40 grzywien posagu i wiana na połowę części dziedzicznej w Młodawsku. W 1508 wystąpił jako wuj nieletnich Wincentego i Hieronima synów zmarłego Stanisława Słopanowskiego^[5].

W latach 1503-1507 właścicielem we wsi był Stanisław Młodawski. W 1503 jako dziedzic w Młodasku sprzedał z zastrzeżeniem prawa wykupu dwa półłanku we wsi za 10 grzywien szer. groszy z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1507 Andrzej Sarbski dziedzic we wsi Sarby jako świadek w sprawie aktów przemocy we wsi Mieścisko zeznał, że Stanisław Młodawski przybył wraz ze swoimi kmieciami na wozach do tej wsi i zabrał stamtąd zagrodnika wraz z jego dobytkiem^[5].

W latach 1503-1510 odnotowano Wojciecha Przyborowskiego brata Jana, Jerzego i Stanisława Młodawskich, który przyjął odmiejscowe nazwisko od Przyborowa. W 1505 Wojciech przy pomocy swoich kmieci z Młodaska i Przyborowa wywiózł dziesięciny na szkodę plebana z Kaźmierza. W 1510 Wojciech zapisał swojej żonie Annie córce zmarłego Mikołaja Niegolewskiego po 200 kóp groszy posagu i wiana na połowie Przyborowa oraz na połowie Młodaska. W 1510 odnotowano, że wieś miała 5 dziedziców^[5].

W procesach sądowych odnotowano także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1396 komandor domu joannitów św. Jan pod Poznaniem został pozwany przez Macieja, kmiecia z Młodawska o 6 grzywien, które od niego pobrał oraz o siekierę. Komandor w sądzie odpierał jego roszczenia. W 1503 w Młodawsku imiennie odnotowano miejscowych kmieci: na 2 półłankach siedział Trojan i Marcin Karbania, na 2 półłankach Jerzy Wieczko i Jakub Czyż, a na jednym łanie osiadłym wspomniany został Wojciech Czech^[5].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi pochodzące z XV i XVI wieku. W 1499 Młodasko znalazło się w wykazach zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 7,5 łana, od karczmy 6 groszy. Wspomniano, że spłonęły budynki kmiece stojące na 1,5 łana i kmiecie ci zostali zwolnieni od poboru. W 1509 pobrano podatki od 7,5 łana. W 1510 miał miejsce pobór od 6 łanów. W 1510 odnotowano folwarki dziedziców; 8,5 łanów kmiecych osiadłych, 2,5 łanów opuszczonych, 6 zagrodników, karczmarza. W 1563 miał miejsce pobór od 6 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1580 pobór zapłacili Stanisław Wielżyński od 6 półłanków, jednego zagrodnika, krawca oraz Ezechiel Wargowski od 4 półłanków, 3 zagrodników, 4 komorników, a także Dorota Odolikowska od 4 zagrodników^[5].

Wieś szlachecka Młodawsko położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[6].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

We wsi znajduje się dobrze zachowany park krajobrazowy z drugiej połowy XIX w. o pow. 11 ha z 2 jesionami o obw. 350 cm i 380 cm oraz lipą o obw. 380 cm. Od szosy do parku prowadzi aleja starych kasztanowców^[7].

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Młodawsko”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 172-174.

• Młodasko jako Młodawsko, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .