Kolonia Alfred
| Część | |
 Zabudowa kolonii Alfred (2025) | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Konurbacja | |
| Miasto | |
| Dzielnica | |
| W granicach Katowic |
1 kwietnia 1951 |
| Data założenia |
połowa XIX wieku |
| Strefa numeracyjna |
0-32 |
| Tablice rejestracyjne |
SK |
| SIMC |
nie nadano[1] |
Położenie na mapie Katowic  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |
 50°17′33″N 19°00′40″E/50,292500 19,011111[1] | |
Kolonia Alfred – osada robotnicza, powstała w połowie XIX wieku dla pracowników nieistniejącej obecnie kopalni „Alfred”, założonej w 1834 roku i w 1859 roku połączonej z kopalnią „Hohenlohe”. Położona jest w Katowicach, na terenie dzielnicy Wełnowiec-Józefowiec, przy lasku Alfreda, placu Alfreda i alei Wojciecha Korfantego[2]. Zabytkowa zabudowa kolonii, powstała pod koniec XIX wieku, została po 1923 roku wraz z zamknięciem szybu „Alfred” zagospodarowana m.in. na cele mieszkalne.
Historia
Kolonia Alfred została założona w połowie XIX wieku wokół założonej w 1834 roku kopalni węgla kamiennego „Alfred”[3]. Sama zaś nazwa pochodzi od imienia jednego z synów Johna Baildona, który wraz z książętami Hohenlohe-Öhringen założyli kopalnię „Alfred”[4]. Kopalnię tę w 1859 roku połączono z zakładem „Hohenlohe”. W 1923 roku unieruchomiono szyb „Alfred”, a dziesięć lat później zamknięto całą kopalnię „Hohenlohe”. Pozostałą zabudowę przystosowano do innych celów, m.in. dla mieszkania robotnicze[5]. Dobudowano również komórki na węgiel oraz piec do wypieku chleba[6].
W 1924 roku wraz z likwidacją obszarów dworskich część rejonu Alfreda włączono do Siemianowic (Śląskich), zaś część z obecną zabudową do gminy Wełnowiec[3]. Po nacjonalizacji przemysłu, w latach 40. XX wieku zabudowę Alfreda przekazano kopalni „Prezydent”[3]. 1 kwietnia 1951 roku tereny kolonii weszły w skład Katowic[5].
W sierpniu 1978 roku kolonia[3], zlokalizowana przy placu Alfreda 1-13, została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych[7][8][9]. W latach 1980–1982 w rejonie ulicy L. Waryńskiego i T. Patalonga wybudowano osiedle domów jednorodzinnych[3].
Alfred do XXI wieku nie był podłączony do podstawowej infrastruktury technicznej, a także brakowało obiektów handlowo-usługowych. Dzieci z kolonii uczęszczały wówczas do szkoły w Siemianowicach Śląskich[6]. Ostatni mieszkańcy Alfreda wyprowadzili się około 2012 roku i od tego czasu władze Katowic szukały pomysłu na jej zagospodarowanie[10].
W 2015 roku Rada Miasta Katowice zgodziła się na przekazanie trzech budynków – nr 3, 4 i 9 nowemu dzierżawcy – Fundacji Pomocy Dzieciom i Seniorom[11]. Fundacja ta wmurowała kamień węgielny pod budowę „Wioski Serca Jana Pawła II”[6], a także zaadaptowała dawny piec do wypieku chleba na kaplicę. Dodatkowo w ciągu kilku lat część z dachów pokryto dachówką bitumiczną z miejsce ceramicznej i zainstalowano na nich panele fotowoltaiczne[11]. 26 stycznia 2026 roku poinformowano, iż miasto Katowice nie przedłuży z fundacją dzierżawy zabudowy kolonii Alfred[12].
Architektura
Zabudowa kolonii Alfred stanowi zaadaptowane po 1923 roku budynki dawnego szybu „Alfred”, powstałe pod koniec XIX wieku. Składają się przeważnie z jednopiętrowych domów mieszkalnych[3] wybudowanych w stylu historyzmu[6]. Budynki nr 10 i 11 posiadają ryzalit sięgający pierwszego piętra, będący pozostałością po ołtarzu św. Barbary[2].
W dniu 19 sierpnia 1978 roku[2] zabudowę wpisano do rejestru zabytków, zaś 25 czerwca 2007 roku uchwalono miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla Alfreda. Administratorem budynków kolonii jest Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach[5].
Zabytkową kolonię Alfred, położoną przy placu Alfreda, tworzą następujące budynki[7][8][9][13]:
- budynek nadszybia (nr 8),
- budynek maszyny wyciągowej (nr 9),
- budynek cechowni (nr 11),
- budynek kuźni (nr 12),
- budynek kotłowni (nr 7),
- budynek łaźni (nr 10),
- budynek administracji (nr 1),
- budynek wagi,
- budowle towarzyszące,
- położone na zachód od tego kompleksu pozostałości hałd przemysłowych.
Przypisy
- 1 2 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 452.
- 1 2 3 Bulsa 2018 ↓, s. 119.
- 1 2 3 4 5 6 Szaraniec 1996 ↓, s. 55.
- ↑ Frużyński, Grzegorek i Rygus 2017 ↓, s. 89.
- 1 2 3 Lokalny program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007–2013, Załącznik do uchwały nr XVII/324/07 Rady Miasta Katowice z dnia 29 października 2007, bip.katowice.eu, Katowice 2017 (pol.).
- 1 2 3 4 Rzewiczok 2019 ↓, s. 90.
- 1 2 Urząd Miasta Katowice: Wykaz obiektów chronionych poprzez wpis do rejestru zabytków. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-19]. (pol.).
- 1 2 Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach. www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-07-19]. (pol.).
- 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026 [dostęp 2011-07-19].
- ↑ Frużyński, Grzegorek i Rygus 2017 ↓, s. 94.
- 1 2 Frużyński, Grzegorek i Rygus 2017 ↓, s. 96.
- ↑ Przemysław Jedlecki, Ksiądz chciał tu stworzyć wioskę dla dzieci. Katowice odzyskują zabytkową kolonię, „Gazeta Wyborcza”, katowice.wyborcza.pl, 26 stycznia 2026 [dostęp 2026-01-26] (pol.).
- ↑ Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013. slaskie.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-13)]. (pol.). www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
Bibliografia
- Michał Bulsa, Ulice i place Katowic, wyd. trzecie, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2018, ISBN 978-83-63780-28-9 (pol.).
- Adam Frużyński, Grzegorz Grzegorek, Piotr Rygus, Kopalnie i huty Katowic, Katowice: Wydawnictwo „Prasa i Książka” Grzegorz Grzegorek, 2017, ISBN 978-83-63780-23-4 (pol.).
- Urszula Rzewiczok, Wełnowiec i Józefowiec. Dzieje dzielnicy Katowic, Muzeum Historii Katowic, 2019, ISBN 978-83-64356-32-2 (pol.).
- Lech Szaraniec, Osady i osiedla Katowic, Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, ISBN 83-905115-0-9.
