Kwas folinowy
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C20H23N7O7 | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
473,45 g/mol | ||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Kwas folinowy (łac. acidum folinicum) – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny, stosowany jako lek wspomagający w zapobieganiu toksycznemu działaniu antagonistów kwasu foliowego oraz wspomagający działanie 5-fluorouracylu.
Historia
W 1948 roku amerykańscy badacze Howerde E. Sauberlich oraz C.A. Baumann zauważyli brak wzrostu szczepu bakteryjnego Leuconostoc citrovorum ATCC 8081 na podłożach zawierających wszystkie znane aminokwasy i czynniki wzrostu, natomiast wzrost obserwowano po podaniu niewielkiej ilości wyciągu z wątroby lub drożdży[6][7]. W następnym roku zespół w składzie Thomas J. Bond, Thomas J. Bardos, Margaret Sibley, William Shive uzyskał skoncentrowany wyciąg aktywnego czynnika i po raz pierwszy użył nazwy kwas folinowy na jego określenie[6][8]. W 1951 roku John C. Keresztesy i Milton Silverman[9], a rok później także Howerde Sauberlich[10] uzyskali krystaliczną postać kwasu folinowego[6]. W 1950 roku opracowano syntezę kwasu folinowego z kwasu foliowego[6].
Mechanizm działania
Folininan wapnia zapobiega toksycznemu działaniu antagonistów kwasu foliowego w dwóch mechanizmach[4]. Pierwszym z nich jest kompetycyjne użycie tego samego transportera błonowego, co dodatkowo pobudza usuwanie antagonistów kwasu foliowego z komórki, natomiast drugim jest dostarczanie substratu dla koenzymów kwasu foliowego[4].
Folinian wapnia zwiększa działanie 5-fluorouracylu poprzez stabilizację kompleksu 5-FU z monofosforanem deoksyurydyny, syntazą tymidylanową oraz kofaktorem 5,10-metylenotetrahydrofolianowym (Me-THP), zapobiegając śladowemu uwalnianiu syntazy tymidylanowej[4].
Zastosowanie
- ochronnie podczas stosowania antagonistów kwasu foliowego, takich jak metotreksat w celu zmniejszenia toksyczności cytostatyku u pacjentów dorosłych i u dzieci[4]
- przedawkowanie antagonistów kwasu foliowego (trimetreksat, trimetoprym, pirymetamina) u pacjentów dorosłych i u dzieci[4]
- w terapii skojarzonej z 5-fluorouracylem w leczeniu cytostatycznym pacjentów z zaawansowaną postacią raka jelita grubego[4]
- jatrogenne niedokrwistości megaloblastyczne[11]
- niedobory kwasu folinowego po leczeniu kotrimoksazolem[11]
- niedobory kwasu foliowego, w przypadkach w których nie można podać kwasu foliowego doustnie (ciężki zespół złego wchłaniania, całkowite żywienie pozajelitowe)[4]
Folinian wapnia znajduje się na wzorcowej liście podstawowych leków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO Model Lists of Essential Medicines) (2017)[12] i jest dopuszczony do obrotu w Polsce (2018)[13].
Działania niepożądane
Działania niepożądane kwasu folinowego są rzadkie i występują z częstością mniejszą niż 0,01%: reakcje alergiczne, zwiększenie częstości napadów u pacjentów z padaczką; po podaniu dużych dawek – bezsenność, pobudzenie, zaburzenia depresyjne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe; po podaniu dożylnym – gorączka[4][11].
Przypisy
- 1 2 3 Leucovorin, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00650 [dostęp 2026-03-11] (ang.).
- ↑ Leucovorin calcium [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 3 maja 2025, numer katalogowy: PHR1541 [dostęp 2026-03-11].
- ↑ Folinic Acid Calcium Salt (Leucovorin) [PDF] [online], karta charakterystyki produktu Santa Cruz Biotechnology, 6 marca 2010, numer katalogowy: sc-205701 [dostęp 2026-03-11] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Charakterystyka Produktu Leczniczego. Leucovorin Ca Teva, 10 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań [PDF] [online] [dostęp 2018-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-25].
- ↑ Drugs and Supplements Leucovorin (Oral Route, Intravenous Route, Injection Route) [online], Mayo Foundation for Medical Education and Research, 1 lutego 2018 [dostęp 2018-07-25] (ang.).
- 1 2 3 4 M.L. Anson, Kenneth Bailey, John T. Edsall, Advances in Protein Chemistry, t. VIII, New York: Academic Press, 1952, s. 28–29, ISBN 978-0-08-058181-1 (ang.).
- ↑ H.E. Sauberlich, C.A. Baumann, A factor required for the growth of Leuconostoc citrovorum, „Journal of Biological Chemistry”, 176 (1), 1948, s. 165–173, DOI: 10.1016/S0021-9258(18)51013-9, PMID: 18886154 (ang.).
- ↑ Thomas J. Bond, Thomas J. Bardos, Margaret Sibley, William Shive, The folinic acid group, a series of new vitamins related to folic acid, „Journal of the American Chemical Society”, 71 (11), 1949, s. 3852–3853, DOI: 10.1021/ja01179a521 (ang.).
- ↑ John C. Keresztesy, Milton Silverman, Crystalline citrovorum factor from liver, „Journal of the American Chemical Society”, 73 (11), 1951, s. 5510, DOI: 10.1021/ja01155a574 (ang.).
- ↑ H.E. Sauberlich, Comparative studies with the natural and synthetic citrovorum factor, „Journal of Biological Chemistry”, 195 (1), 1952, s. 337–349, DOI: 10.1016/S0021-9258(19)50905-X, PMID: 14938385.
- 1 2 3 Jan K. Podlewski, Alicja Chwalibogowska-Podlewska, Leki współczesnej terapii, Medical Tribune Polska.
- ↑ WHO Model List of Essential Medicines, wyd. 20, World Health Organization, 2017, s. 26 [dostęp 2026-03-11] (ang.).
- ↑ Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 16 kwietnia 2018 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [PDF], „Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia”, 16 kwietnia 2018 [dostęp 2018-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2019-11-23].
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.