Fosforan sodu

Fosforan sodu
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
konst.	fosforan trisodu
addyt.	tetraoksydofosforan(3−) sodu
	Inne nazwy i oznaczenia
półsyst.	fosforan sodu
Stocka	fosforan(V) sodu
inne	ortofosforan(V) sodu, daw. fosforan sodowy
	Ogólne informacje
Wzór chemiczny	Na3PO4
• zapis Hilla	Na3O4P
• inne wzory	Na3PO4·12H2O (forma uwodniona)
Masa molowa	163,94 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	7601-54-9 (bezwodny); 10101-89-0 (dodekahydrat)
PubChem	24243
InChI
	InChI=1S/3Na.H3O4P/c;;;1-5(2,3)4/h;;;(H3,1,2,3,4)/q3*+1;/p-3
	InChIKey
	RYFMWSXOAZQYPI-UHFFFAOYSA-K
Właściwości
	Gęstość
	2,54 g/cm³ (bezwodny); ciało stałe; 1,62 g/cm³ (dodekahydrat); ciało stałe;
	Rozpuszczalność w wodzie
	14,5 g/100 g
Temperatura topnienia	1583 °C (bezwodny)
Temperatura rozkładu	75 °C (dodekahydrat)
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Uwaga
Zwroty H	H315, H319, H335
Zwroty P	P261, P264, P271, P280, P302+P352, P305+P351+P338
	NFPA 704
	0 1 0
Numer RTECS	TC9575000
	Podobne związki
Inne aniony	azotan sodu, siarczan sodu, chlorek sodu, wodorotlenek sodu
Inne kationy	fosforan amonu, fosforan wapnia
Podobne związki	wodorofosforan sodu
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Klasyfikacja medyczna
ATC	A06AD17 A06AG01 B05XA09 V03AG05

Fosforan sodu, nazwa Stocka: fosforan(V) sodu, Na₃PO₄ – nieorganiczny związek chemiczny, sól sodowa kwasu fosforowego.

Właściwości

Białe kryształy dobrze rozpuszczalne w wodzie. Roztwór wodny ma odczyn silnie zasadowy, np. pH jego roztworu 1% wynosi 11,9^[2]. Występuje w postaci hydratu (najczęściej jako dwunastowodzian, rzadziej jako dziesięciowodzian).

Zastosowania

Stosowany do strącania fosforanów innych metali, produkcji środków chemicznych do zmiękczania wody, regulator kwasowości (E339) oraz jako substancja wzbogacająca żywność w fosfor. Jest składnikiem nawozów fosforowych i może się przyczynić do eutrofizacji wód.

Przypisy

1 2 3 4 CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R.D.R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 4-62, ISBN 978-0-8493-0488-0 (ang.).
1 2 KlausK. Schrödter KlausK., GerhardG. Bettermann GerhardG., ThomasT. Staffel ThomasT., ThomasT. Klein ThomasT., ThomasT. Hofmann ThomasT., Phosphoric Acid and Phosphates, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, s. 10, DOI: 10.1002/14356007.a19_465.pub2 (ang.).
↑ Fosforan sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 4 czerwca 2023, numer katalogowy: 342483 [dostęp 2026-07-05] .
↑ Sodium phosphate [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 342483 [dostęp 2015-06-07] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[CRC88-1] 1 2 3 4 CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R.D.R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 4-62, ISBN 978-0-8493-0488-0 (ang.).

[Ullmann-2] 1 2 KlausK. Schrödter KlausK., GerhardG. Bettermann GerhardG., ThomasT. Staffel ThomasT., ThomasT. Klein ThomasT., ThomasT. Hofmann ThomasT., Phosphoric Acid and Phosphates, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, s. 10, DOI: 10.1002/14356007.a19_465.pub2 (ang.).

[SA-3] Fosforan sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 4 czerwca 2023, numer katalogowy: 342483 [dostęp 2026-07-05] .

[SA-US-4] Sodium phosphate [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 342483 [dostęp 2015-06-07] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

[1]

[2]

[3]

[4]

A06AA – Leki zmiękczające masy kałowe	parafina ciekła dokuzynian sodu
A06AB – Kontaktowe leki przeczyszczające	oksyfenizatyna bisakodyl dantron fenoloftaleina olej rycynowy sennozydy ziele kruszyny pikosiarczan sodu bisoksatyna
A06AC – Leki zwiększające objętość mas kałowych	nasiona babki płesznika etuloza ziele zatwaru len metyloceluloza pszenica polikarbofil (w postaci soli wapnia)
A06AD – Leki przeczyszczające działające osmotycznie	węglan magnezu tlenek magnezu nadtlenek magnezu siarczan magnezu laktuloza laktitol siarczan sodu pentaerytrytyl makrogol mannitol fosforan sodu sorbitol cytrynian magnezu winian sodu
A06AG – Wlewki doodbytnicze	fosforan sodu bisakodyl dantron glicerol olej sorbitol dokuzynian sodu laurylosiarczan sodu
A06AH – Antagonisty opioidowe o wybiórczym działaniu obwodowym	metylnaltrekson alwimopan naloksegol nalokson naldemedina
A06AX – Inne leki przeczyszczające	glicerol lubiproston linaklotyd prukalopryd tegaserod plekanatyd tenapanor elobiksybat

V03AB – Odtrutki	ipekakuana prawdziwa nalorfina edetyniany pralidoksym prednizolon prometazyna tiosiarczan sodu azotyn sodu dimerkaprol obidoksym protamina nalokson etanol chlorek metylotioninium nadmanganian potasu fizostygmina siarczan miedzi(II) jodek potasu azotyn amylu acetylocysteina Digitalis-Antidot flumazenil metionina 4-(dimetyloamino)fenol cholinesteraza błękit pruski glutation hydroksykobalamina fomepizol sugammadeks fentolamina idarucyzumab andeksanet α atropina
V03AC – Czynniki wiążące żelazo	deferoksamina deferypron deferazyroks
V03AE – Leki stosowane w leczeniu hiperkaliemii i hiperfosfatemii	sulfonian polistyrenu sewelamer węglan lantanu octan wapnia węglan magnezu cukrożelazowy tlenowodorotlenek bezwodny octan wapnia cytrynian żelaza(III) patiromer wapnia cyklokrzemian sodowo-cyrkonowy
V03AF – Leki zmniejszające toksyczność leków przeciwnowotworowych	mesna deksrazoksan folinian wapnia lewofolinian wapnia amifostyna folinian sodu rasburykaza palifermina glukarpidaza lewofolinian sodu arginina lizyna trilacyklib
V03AG – Leki stosowane w hiperkalcemii	sól sodowa fosforanu celulozy fosforan sodu
V03AH – Leki stosowane w hipoglikemii	diazoksyd
V03AN – Gazy medyczne	tlen dwutlenek węgla hel azot powietrze medyczne
V03AX – Inne produkty terapeutyczne	nalfurafina kobicystat difelikefalina
V03AZ – Leki hamujące przewodzenie nerwowe	etanol