Rychtal

Rychtal
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz na rynku w Rychtalu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

kępiński

Gmina

Rychtal

Data założenia

przed 1233[1]

Prawa miejskie

1294–1934, od 2024

Burmistrz

Adam Staszczyk

Powierzchnia

3,9619[2] km²

Populacja (2021)
• liczba ludności
• gęstość


1347[3]
340,0 os./km²

Strefa numeracyjna

62

Kod pocztowy

63-630[4]

Tablice rejestracyjne

PKE

Położenie na mapie gminy Rychtal
Mapa konturowa gminy Rychtal, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Rychtal”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Rychtal”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko dolnej krawiędzi nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Rychtal”
Położenie na mapie powiatu kępińskiego
Mapa konturowa powiatu kępińskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Rychtal”
Ziemia51°08′44″N 17°51′03″E/51,145556 17,850833[5]
TERC (TERYT)

3008064[6]

SIMC

0208077[6]

Urząd miejski
Rynek 1
63-630 Rychtal
Strona internetowa
BIP

Rychtal (niem. Reichthal) – miasto w Polsce położone w województwie wielkopolskim, w powiecie kępińskim, jest siedzibą gminy Rychtal[6]. Leży na terenie historycznego Dolnego Śląska.

Status administracyjny

Rychtal uzyskał prawa miejskie w 1294 roku[7].

Do 1920 roku należał do powiatu namysłowskiego leżącego w rejencji wrocławskiej (prowincja śląska), a po przejściu pod administrację polską włączono go do powiatu kępińskiego w województwie poznańskim[8]. Zdegradowany do rangi wsi 13 czerwca 1934 w związku z reformą administracyjną II RP, stając się przejściowo wiejską gminą jednostkową[9]. 1 sierpnia 1934 wszedł w skład nowo utworzonej zbiorowej gminy Rychtal[10], w której to granicach stał się gromadą (ówczesny odpowiednik sołectwa)[11]. W latach 1934–1954 siedziba wiejskiej gminy Rychtal, w latach 1954–1972 gromady Rychtal[12], a od 1973 roku reaktywowanej gminy Rychtal[13]. W latach 1975–1998 należał administracyjnie do województwa kaliskiego. 1 stycznia 2024 roku ponownie uzyskał status miasta[2].

Położenie

Rychtal leży w powiecie kępińskim. Jest najbardziej na południe wysuniętym miastem województwa wielkopolskiego. Inne najbliższe miasta to: Namysłów, Kępno, Syców, Wołczyn i Bierutów. Rychtal położony jest tuż przy granicy województw wielkopolskiego i opolskiego (oddziela ona miasto od położonej w powiecie namysłowskim wsi Głuszyna) oraz w niewielkiej odległości (około 10 kilometrów) od trójstyku granic województw: opolskiego, dolnośląskiego i wielkopolskiego (między miejscowościami Brzezinka, Gronowice oraz Trębaczów). Nieopodal miasta przepływa Studnica (dopływ Widawy).

Opis

Niemiecka nazwa Reichtal oznacza bogatą dolinę[1]. Po 1787 roku nastąpił szybki rozwój gospodarczy miasta[14].

U progu I wojny światowej miasto zamieszkiwało 1005 Niemców (93%), 50 Polaków (5%) i 21 Żydów (2%). Spośród niemieckich i polskich mieszkańców katolików było 800 (74%), a osób wyznania ewangelickiego 261 (24%) – w tym jedynie 2 Polaków[15]. Rychtal do 1920 roku znajdował się w powiecie namysłowskim w rejencji wrocławskiej (prowincja śląska). 10 stycznia 1920 roku Rychtal wraz z okolicą (tzw. Kraik Rychtalski), na mocy traktatu wersalskiego został przyłączony do Polski[16], pomimo protestów niemieckich mieszkańców. Zorganizowali oni nieuznany plebiscyt, w którym 93% głosujących (przy frekwencji 75%) opowiedziało się za pozostaniem przy Niemczech[17][18]. W okresie międzywojennym Rychtal leżał w Polsce, w granicach województwa poznańskiego (przed rozbiorami leżał na terenie Królestwa Prus), położony w pobliżu granicy polsko-niemieckiej. Polski spis z 1921 roku wskazał, że w Rychtalu żyło 596 (64%) Niemców i 294 (32%) Polaków[19]. Rychtal utracił prawa miejskie w 1934 roku. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Rychtal”[20].

W styczniu 1945 roku miejsce zaciętych walk sowiecko-niemieckich. 20 stycznia Dowództwo Grupy Armii A zameldowało, że wkraczające oddziały sowieckie dopuściły się zbrodni wojennej, rozstrzeliwując mieszkańców miasta (zginęło ok. 25 cywilów)[21].

W okolicach Rychtala (południowa część Krainy Wielkopolski) występuje sosna rychtalska. W pobliżu miejscowości znajduje się rezerwat przyrody Studnica. Istniała tutaj także fabryka organów Bacha. W Rychtalu jest XIX-wieczny ratusz, zabytkowy kościół pod wezwaniem Męczeństwa Świętego Jana Chrzciciela.

W miejscowości funkcjonowała stacja kolejowa Rychtal.

Edukacja

W północno-wschodniej części miasta na ulicy Słonecznej znajduje się Przedszkole Samorządowe, do którego uczęszczają dzieci z Rychtala, Zgorzelca, Krzyżownik, Skoroszowa, Proszowa, Dalanowa oraz Dworzyszcz.

W Rychtalu znajduje się również Szkoła Podstawowa im. o. Konrada Stolarka, do której uczęszczają dzieci z Rychtala, Zgorzelca, Krzyżownik, Skoroszowa, Proszowa, Dalanowa oraz Dworzyszcz. Szkoła składa się z dwóch oddziałów zlokalizowanych w budynkach:

  • oddział klas I–IV (ul. Kępińska 13)
  • oddział klas V–VIII (ul. Kępińska 12)

W latach 1999–2019 w Rychtalu funkcjonowało również Gimnazjum im. Karola Wojtyły (obecnie znajdują się tam oddziały klas V–VIII, a Szkoła Podstawowa w Rychtalu otrzymała nowe imię i Patrona - o. Konrada Stolarka).

Od 1 lutego 2024 roku w Rychtalu działa Gminne Centrum Biblioteczno-Kulturalne.

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[22]:

  • układ urbanistyczny (oraz warstwy archeologiczne), XIV–XIX w.
  • kościół rzymskokatolicki (parafialny) pod wezwaniem Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, 1784–1785 r.

Nieistniejące obiekty:

  • kościół ewangelicki, 1871–1873 r. (rozebrany w latach 1955–1959).

Ikonografia

Przypisy

  1. 1 2 Historia i legendy [online], rychtal.pl [dostęp 2026-02-14].
  2. 1 2 Dz.U. 2023 poz. 1472.
  3. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  4. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1128 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  5. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 119085.
  6. 1 2 3 GUS. Rejestr TERYT
  7. ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 66-67.
  8. ↑ Dziennik Urzędowy Ministerstwa Byłej Dzielnicy Pruskiej 1920.06.23 R.1 Nr 33. poz. 292
  9. ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 422 (ISAP)
  10. ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 69, poz. 655 (ISAP)
  11. ↑ Poznański Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 41, poz. 537
  12. ↑ Uchwała Nr 23/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu kępińskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100)
  13. ↑ Uchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972 r., Nr 32, Poz. 391).
  14. ↑ Będą dwa nowe miasta w Wielkopolsce! Tak wygląda lista miejscowości [online], poznan.eska.pl [dostęp 2026-02-14].
  15. ↑ Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1905 und anderer amtlicher Quellen, t. 6: Provinz Schlesien, Berlin 1908 (Gemeindelexikon für das Königreich Preußen), s. 204–205.
  16. ↑ M. Patelski, Zapomniany epizod z dziejów walk o Śląsk. Sprawa przyłączenia powiatu namysłowskiego i sycowskiego do Polski 1919-1921,[ w:] Rok 1921 na Kresach Wschodnich i Zachodnich. Historia i pamięć, pod red. Macieja Fica i Joanny Lusek, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu: Bytom 2021, ISBN 978-83-65786-74-6
  17. ↑ Wyniki nieoficjalnego plebiscytu
  18. ↑ Die blutende Grenze Niederschlesiens
  19. ↑ Województwo poznańskie, s. 29
  20. ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 23. ISBN 83-87424-77-3.
  21. ↑ Mark Sołonin: Nic dobrego na wojnie. Poznań: Rebis, 2011, s. 244. ISBN 978-83-7510-714-2.
  22. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 163. [dostęp 2013-09-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].

Bibliografia

  • Wiesława Ptak, Maciej Oscenda, Andrzej Nolbert, Kocham Rychtal. Opowieść o miejscowości i parafii Rychtal od zarania dziejów do dnia dzisiejszego. Wydawnictwo Koronis, Bydgoszcz: Parafia Rzymskokatolicka, Rychtal 2006. ISBN 83-920674-9-5.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.