Giulio Andreotti

Giulio Andreotti
Kryeministër i Italisë
Në detyrë
22 korrik 1989 – 28 qershor 1992
PresidentiFrancesco Cossiga
Oscar Luigi Scalfaro
Paraprirë ngaCiriaco De Mita
Pasuar ngaGiuliano Amato
Në detyrë
29 korrik 1976 – 4 gusht 1979
PresidentiGiovanni Leone
Sandro Pertini
Paraprirë ngaAldo Moro
Pasuar ngaFrancesco Cossiga
Në detyrë
17 shkurt 1972 – 7 korrik 1973
PresidentiGiovanni Leone
Paraprirë ngaEmilio Colombo
Pasuar ngaMariano Rumor
Ministër i Punëve të Jashtme i Italisë
Në detyrë
4 gusht 1983 – 22 korrik 1989
Paraprirë ngaEmilio Colombo
Pasuar ngaGianni De Michelis
Senator i përjetshëm
Në detyrë
1 qershor 1991 – 6 maj 2013
Emëruar ngaFrancesco Cossiga
Ministër i Mbrojtjes i Italisë
Në detyrë
15 shkurt 1959 – 23 shkurt 1966
Paraprirë ngaAntonio Segni
Pasuar ngaRoberto Tremelloni
Të dhëna vetjake
U lind më(1919-01-14)14 janar 1919
Roma, Mbretëria e Italisë
Vdiq më6 maj 2013 (94 vjeç)
Roma, Itali
Partia politikeDemocrazia Cristiana
Partia Popullore Italiane
Democrazia Europea
I pavarur
Bashkëshortja/etLivia Danese
Fëmijët4
ShkollimiUniversiteti Sapienza i Romës
Profesionipolitikan, gazetar, shkrimtar
Nënshkrimi
Faqja në rrjetwww.giulioandreotti.org

Giulio Andreotti (14 janar 1919 – 6 maj 2013) ishte politikan, gazetar dhe shkrimtar italian, një nga eksponentët kryesorë të Demokristianëve dhe një nga figurat më të rëndësishme të politikës italiane në gjysmën e dytë të shekullit XX.[1][2][3] Ai ishte shtatë herë kryeministër i Italisë, ministër në shumë dikastere të ndryshme dhe senator i përjetshëm nga viti 1991 deri në vdekjen e tij.[1][4][5]

Jeta dhe formimi

Andreotti lindi në Roma më 14 janar 1919. Ai u diplomua në juridik në Universitetin “La Sapienza” të Romës dhe u formua në mjedisin e katolicizmit italian të rinisë universitare. Nga viti 1942 deri më 1944 ishte president i FUCI-së, ku lidhi marrëdhënie të ngushta me Aldo Moro-n dhe me Giovanni Battista Montini-n, i cili më vonë u bë papa Pali VI.[6][5]

Më 16 prill 1945 u martua me Livia Danese, me të cilën pati katër fëmijë.[5]

Fillimet politike

Andreotti ishte ndër bashkëpunëtorët e rinj të Alcide De Gasperi-t dhe mori pjesë në themelimin e Demokristianëve. Në vitin 1945 u caktua anëtar i Consulta Nazionale, ndërsa në vitin 1946 u zgjodh deputet në Asamblenë Kushtetuese.[6][5]

Më 31 maj 1947 u bë nënsekretar në Presidencën e Këshillit të Ministrave, detyrë që e mbajti deri në vitin 1954 në qeveritë e Alcide De Gasperi-t dhe të Giuseppe Pella-s.[6][5]

Karriera qeveritare

Pas përvojës si nënsekretar, Andreotti mbajti një numër shumë të madh postesh qeveritare. Ishte ministër i Brendshëm për pak ditë në vitin 1954, ministër i Financave në qeveritë Segni dhe Zoli, ministër i Thesarit në vitin 1958 dhe ministër i Mbrojtjes nga viti 1959 deri në vitin 1966. Më pas ishte ministër i Industrisë, Tregtisë dhe Mjeshtërisë, u rikthye për një periudhë të shkurtër në Ministrinë e Mbrojtjes dhe më vonë u bë ministër i Buxhetit dhe i Programimit Ekonomik.[6][7]

Ai u zgjodh deputet në të gjitha legjislaturat republikane nga viti 1948 deri në vitin 1987. Në vitet 1984 dhe 1989 u zgjodh edhe deputet në Parlamenti Evropian. Më 1 qershor 1991 u emërua senator i përjetshëm.[1][4][5]

Kryeministër i Italisë

Andreotti u bë për herë të parë kryeministër i Italisë më 17 shkurt 1972. Më pas drejtoi një qeveri të dytë nga qershori 1972 deri në korrik 1973, tre qeveri radhazi nga korriku 1976 deri në gusht 1979 dhe dy qeveri të tjera nga korriku 1989 deri në qershor 1992.[1][7]

Qeveritë e tij të viteve 1976–1979 u zhvilluan në periudhën e quajtur të solidaritetit kombëtar, në një klimë të shënuar nga terrorizmi politik dhe nga rrëmbimi e vrasja e Aldo Moro-s. Gjatë qeverive të fundit, në vitet 1989–1992, Italia u përball me fundin e Luftës së Ftohtë, me krizën e sistemit të partive dhe me zhvillime të reja në procesin e integrimit evropian.[2][3]

Marrëdhëniet me Shqipërinë

Gjatë qeverisë së tij të fundit, Italia u përball me ardhjen masive të refugjatëve shqiptarë në vitin 1991. Qeveria miratoi një plan rishpërndarjeje në të gjithë territorin italian të rreth 25.000 shqiptarëve të mbërritur në muajt e parë të atij viti dhe zhvilloi kontakte të vazhdueshme me autoritetet shqiptare.[8]

Më 15 maj 1991 në Romë u zhvillua një takim mes drejtuesve italianë dhe homologëve të tyre shqiptarë. Në të njëjtin vit Italia rriti ndihmën financiare, humanitare dhe logjistike për Shqipërinë dhe nisi edhe operacionin Italfor-Pellicano për shpërndarjen e ndihmave në Durrës dhe Vlorë.[8]

Ministër i Punëve të Jashtme

Nga viti 1983 deri në vitin 1989 Andreotti ishte ministër i Punëve të Jashtme në qeveritë Craxi, Fanfani, Goria dhe De Mita. Në këtë detyrë ai e lidhi politikën e jashtme italiane me distensionin ndërkombëtar, me mbështetjen për strategjinë atlantike dhe me zhvillimet në Lindjen e Mesme dhe në Evropën Lindore.[6][2]

Gjatë kësaj periudhe u përball me çështjen e rrëmbimit të anijes Achille Lauro, me bombardimin amerikan të objektivave libiane në vitin 1986 dhe me disa zhvillime kyçe të integrimit evropian, si Akti Unik Evropian dhe zgjerimi i Komunitetit Evropian me Spanjën dhe Portugalinë.[6]

Çështje gjyqësore

Në vitin 1993 Andreotti u akuzua për lidhje me mafian siciliane dhe si porositës i vrasjes së gazetarit Mino Pecorelli. Pas një procedure shumëvjeçare, Kasacioni e shpalli të pafajshëm më 30 tetor 2003 për çështjen Pecorelli dhe më 15 tetor 2004 për akuzën e shoqatës mafioze për faktet pas pranverës së vitit 1980.[3]

Për periudhën para vitit 1980 u deklarua parashkrimi për veprën e shoqërimit për delinkuencë të thjeshtë.[3]

Veprimtaria e mëvonshme

Pas rënies së Demokristianëve, Andreotti iu bashkua fillimisht Partisë Popullore Italiane, më pas qëndroi për një periudhë si figurë e pavarur dhe vazhdoi veprimtarinë parlamentare si senator i përjetshëm. Ai mori pjesë edhe në Komisionin e Punëve të Jashtme të Senatit, në delegacionin italian pranë OSBE-së dhe në forume të tjera ndërkombëtare parlamentare.[5][4]

Në vitet e fundit iu kushtua më shumë shkrimit, gazetarisë dhe botimit të kujtimeve e reflektimeve politike.[5][3]

Vepra

Andreotti botoi shumë libra, kujtime politike dhe ese historike. Ndër veprat e tij më të njohura janë De Gasperi e il suo tempo, Il potere logora... ma è meglio non perderlo, Governare con la crisi dhe Cosa loro. Mai visti da vicino.[3]

Vdekja

Andreotti vdiq në Roma më 6 maj 2013, në moshën 94-vjeçare.[1][4]

Lidhje të jashtme

Referime

  1. 1 2 3 4 5 "Giulio Andreotti". Portale storico della Camera dei deputati (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  2. 1 2 3 "Andreòtti, Giulio". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  3. 1 2 3 4 5 6 "ANDREOTTI, Giulio". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  4. 1 2 3 4 "Scheda di attività di Giulio ANDREOTTI - XVII Legislatura". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Biografia". Giulio Andreotti (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  6. 1 2 3 4 5 6 "Giulio Andreotti". Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione Internazionale (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  7. 1 2 "Giulio Andreotti - Governi". Portale storico della Camera dei deputati (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  8. 1 2 "Risposte scritte ad interrogazioni - Fascicolo 152" (PDF). Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.