Cyklologistyka

Cyklologistyka (ang. cyclo-logistics) — koncepcja w logistyce miejskiej, która polega na wykorzystaniu rowerów, rowerów cargo i innych pojazdów napędzanych siłą ludzkich mięśni do transportu towarów na krótkich dystansach w obszarach miejskich^[1][2]. Koncepcja ta, zyskująca na popularności w XXI w., promuje zrównoważony rozwój, redukcję emisji spalin oraz zmniejszenie zatłoczenia w miastach, koncentrując się na zastępowaniu tradycyjnych form logistyki w centrach miast^[3]. Cyklologistyka jest odpowiedzią na wyzwania związane z dostawami tzw. "ostatniej mili"^[1]. Cyklologistyka obejmuje głównie dostawy oraz usługi przeprowadzkowe^[4]. Działa na krótkich dystansach i często wykorzystuje mniejsze centra logistyczne, co ułatwia parkowanie pojazdów^[5]. Dostawy są realizowane zarówno przez tradycyjne przedsiębiorstwa i spółdzielnie, jak i platformy zatrudniające samozatrudnionych kurierów, co rodzi dyskusje na temat statusu pracowników^[6][7]. Kurierzy zajmują się dostawami, a dyspozytorzy organizują ich pracę^[8].

W cyklologistyce wykorzystywane są różne rodzaje rowerów, które mogą, ale nie muszą być wyposażone w wspomaganie elektryczne oraz przyczepki^[9]. Wiele firm produkuje biportery, triportery oraz przyczepki przeznaczone do transportu towarów. Zastosowanie rowerów w logistyce miejskiej pozwala zmniejszyć wpływ transportu na środowisko, redukując emisję spalin oraz hałas.

Choć wykorzystywanie rowerów do transportu ma długą historię – zwłaszcza w krajach Azji, Chinach oraz w państwach rozwijających się^[10]. Od połowy XIX wieku stosowana głównie do dostaw poczty i małych paczek^[11]. Samo pojęcie „cyklologistyki” jako odrębnej dziedziny logistyki miejskiej zaczęło się rozwijać dopiero na przełomie XX i XXI wieku. Pierwsze europejskie próby wykorzystywania rowerów do transportu towarów sięgają początku XX wieku. Wykorzystanie rowerów cargo nasiliło się w Europie pod koniec lat 90. XX wieku w związku z wprowadzaniem stref niskiej emisji^[12]. Współczesna cyklologistyka wyewoluowała jako odpowiedź na rosnące problemy związane z zanieczyszczeniem powietrza, korkami w miastach oraz koniecznością ograniczenia emisji gazów cieplarnianych^[13]. Wczesne wdrożenia, prowadzone głównie przez małe firmy kurierskie, skupiały się na transporcie dokumentów i drobnych przesyłek na krótkich dystansach^[14].

W ostatnich dekadach cyklologistyka zyskała na znaczeniu dzięki rozwojowi e-commerce oraz naciskowi na zrównoważony rozwój^[15]. Współczesne wdrożenia obejmują dostawy przesyłek kurierskich, artykułów spożywczych, posiłków z restauracji, materiałów biurowych oraz usługi serwisowe^[16]. Według danych z 2019 roku w Europie działało ponad 100 firm zajmujących się cyklologistyką, a prognozy wskazują na dalszy wzrost tego sektora^[17].

Wiele miast wdraża programy wspierające cyklologistykę, obejmujące budowę ścieżek rowerowych, wyznaczanie specjalnych stref dostaw dla rowerów oraz programy dotacyjne na zakup rowerów cargo. W 2020 roku sprzedano 11 000 elektrycznych rowerów cargo we Francji i 78 000 w Niemczech^[18]. Według raportu Europejskiej Federacji Cyklistów, w 2021 roku rowery cargo stanowiły ponad 30% dostaw miejskich w kilku europejskich metropoliach^[19]. Amsterdam, ze swoją rozwiniętą infrastrukturą rowerową, jest jednym z liderów tego trendu. W Chinach rowery cargo odgrywają kluczową rolę w transporcie miejskim, a w krajach rozwijających się stanowią podstawową formę transportu towarów ze względu na niskie koszty eksploatacji^[20]. W 2021 roku organizacja Les Boîtes à Vélo utworzyła pierwsze w Europie obserwatorium zajmujące się cyklomobilnością zawodową^[21]. Francuski Ministerstwo Transformacji Ekologicznej i Spójności Terytorialnej ogłosiło w 2021 roku Plan krajowy na rzecz rozwoju cyklologistyki, którego celem jest poprawa jakości powietrza i redukcja emisji gazów cieplarnianych. Na jego realizację przeznaczono 12 mln euro w ramach certyfikatów oszczędności energii^[22]. W 2022 roku w ramach organizacji Les Boîtes à Vélo utworzono pierwszą francuską federację branżową cyklologistyki^[23]. Według raportu The Shift Project, dekarbonizacja transportu wymaga zastąpienia samochodów rowerami oraz rozwoju cyklologistyki^[24].

Pomimo wielu zalet, cyklologistyka napotyka na wyzwania, takie jak ograniczona ładowność rowerów, zależność od warunków atmosferycznych, bezpieczeństwo kurierów, konieczność integracji z systemami informatycznymi oraz wysokie koszty początkowe związane z zakupem rowerów cargo i infrastrukturą^[25]. Niemniej jednak rozwój technologii, polityka ekologiczna oraz rosnące koszty transportu samochodowego sprawiają, że cyklologistyka dynamicznie się rozwija. Rozwój technologiczny w zakresie konstrukcji rowerów, szczególnie rowerów cargo, oraz wspomagania elektrycznego, zwiększyły możliwości transportowe i zasięg cyklologistyki^[16]. Zwolennicy przewidują, że w przyszłości może nie tylko uzupełniać, ale i zastępować tradycyjne metody logistyki w centrach miast, przyczyniając się do poprawy jakości życia i ograniczenia wpływu transportu na środowisko^[3].