Trasa rowerowa

Trasa rowerowa – oznaczony, numerowany ciąg komunikacyjny przeznaczony dla ruchu rowerowego^[1][2]. Trasa rowerowa obejmować może dowolną kombinację dróg dla rowerów, dróg dla pieszych i rowerów, ulice o ruchu uspokojonym (strefa 30 km/h), pasów i kontrapasów ruchu dla rowerów w jezdniach^[1] przy czym trasa rowerowa może, ale nie musi korzystać z infrastruktury dla rowerów i gdy takowej brak w ciągu wytyczonej trasy używane są także łączniki rowerowe, drogi wewnętrzne, drogi publiczne o małym natężeniu ruchu samochodowego^[1][3][4]. W skład jednej trasy rowerowej mogą wchodzić dwie (lub więcej) drogi rowerowe, biegnące równolegle (np. po dwóch stronach jezdni czy rzeki)^[4]. Trasa rowerowa to czytelny i spójny ciąg różnych rozwiązań technicznych, funkcjonalnie łączący poszczególne części miasta, regionu lub kraju^[4].

W polskiej praktyce terminologicznej pojęcia „trasa rowerowa” i „szlak rowerowy” bywają używane blisko siebie, jednak odnoszą się do częściowo różnych systemów planowania i oznakowania. W dokumentach dotyczących krajowych i regionalnych tras rowerowych trasa rowerowa jest opisywana jako oznaczony, numerowany ciąg komunikacyjny przeznaczony dla ruchu rowerowego, mogący wykorzystywać różne typy infrastruktury rowerowej oraz drogi o małym natężeniu ruchu samochodowego^[1]. Z kolei w instrukcji PTTK szlaki rowerowe są ujmowane jako szlaki turystyczne, dla których określa się zasady prowadzenia, dokumentacji, oznakowania, administracji i ewidencji^[5].

Rozróżnienie to występuje także w opisach systemu numeracji krajowych i regionalnych tras rowerowych, w których trasy oznaczane znakami R-4 odróżnia się od lokalnych szlaków znakowanych kolorami. Regulacje dotyczące krajowych i regionalnych tras rowerowych nie zastępują systemu turystycznych szlaków rowerowych administrowanych przez oddziały PTTK^[6].

Rozróżnienie to występuje także w opisach systemu numeracji krajowych i regionalnych tras rowerowych, w których trasy oznaczane znakami R-4 odróżnia się od lokalnych szlaków znakowanych kolorami. Regulacje dotyczące krajowych i regionalnych tras rowerowych nie zastępują systemu turystycznych szlaków rowerowych administrowanych przez oddziały PTTK^[7].

W dokumentach planistycznych i turystycznych innych krajów trasa rowerowa jest zwykle ujmowana jako ciągły przebieg łączący określone punkty lub jako element sieci tras rowerowych. W dokumentach EuroVelo trasa rowerowa jest definiowana jako połączenie co najmniej dwóch punktów, prowadzone różnymi typami infrastruktury, m.in. drogami dla rowerów, pasami rowerowymi, ulicami rowerowymi lub drogami o małym natężeniu ruchu samochodowego, wyposażone w razie potrzeby w rozwiązania prowadzenia użytkownika. Taka trasa może służyć dojazdom, rekreacji, turystyce albo łączyć kilka funkcji oraz mieć zasięg międzynarodowy, krajowy, regionalny lub lokalny^[8].

Podobne ujęcie występuje we Francji, gdzie véloroute jest definiowana jako średnio- lub długodystansowe, ciągłe, oznakowane i bezpieczne itinerarium rowerowe, prowadzące także przez miasta i wykorzystujące różne typy bezpiecznych dróg, w tym voies vertes^[9]. W Nowej Zelandii planowanie trasy rowerowej opisuje się jako analizę wariantów oraz dobór odpowiednich rozwiązań infrastrukturalnych i organizacyjnych w ciągłą trasę, która ma prowadzić rowerzystów bezpiecznie i wygodnie przez podróż^[10].

W części państw funkcjonują również odrębne systemy znakowanych tras turystycznych. W Czechach Klub českých turistů opisuje znakowane trasy jako system obejmujący m.in. trasy piesze, narciarskie, rowerowe, konne i dla osób poruszających się na wózkach, a rowerowe trasy terenowe oznacza odrębnym schematem znaków i drogowskazów^[11].

Jakość trasy rowerowej zależy nie tylko od jej oznakowania i formalnego przebiegu, lecz także od zachowania ciągłości, czytelności i wygody przejazdu. Ministerstwo Infrastruktury rekomendowało wytyczne bezpiecznego ruchu rowerowego jako standard dla zarządców dróg i ulic, projektantów infrastruktury drogowej oraz inwestorów; opracowanie obejmowało m.in. badania czytelności, wygody użytkowania, bezpieczeństwa ruchu oraz przejezdności w obrębie skrzyżowań^[12]. Odcinki wymagające zejścia z roweru, prowadzenia roweru, pokonywania barier, nieczytelnych przejazdów albo częstych zmian sposobu prowadzenia ruchu mogą obniżać funkcjonalność trasy, nawet jeżeli jej przebieg jest oznakowany w terenie. W kontroli infrastruktury rowerowej w miastach Najwyższa Izba Kontroli wskazała m.in. na nieczytelne oznakowanie, progi i uskoki, bariery oraz brak spójności lub ciągłości infrastruktury rowerowej na skrzyżowaniu^[13].

Oznakowanie szlaków i tras rowerowych nie jest jednolite w skali międzynarodowej. W poszczególnych państwach stosuje się systemy wynikające z krajowych przepisów o znakach drogowych, standardów organizacji turystycznych, zasad sieci regionalnych lub wymagań tras międzynarodowych. Część systemów opiera się na numerowanych trasach, część na znakach kierunkowych z nazwami miejscowości i odległościami, a część na numerowanych węzłach, między którymi rowerzysta wybiera przebieg własnej trasy^[14].

• 
  Sieć tras EuroVelo w Europie
• 
  Drogowskazy krajowej i regionalnych tras rowerowych w Danii
• 
  Znak trasy 1 brytyjskiej National Cycle Network
• 
  Węzeł numerowany w niderlandzkiej sieci tras rowerowych
• 
  Oznakowanie trasy rowerowej w Czechach

W sieci EuroVelo oznakowanie ma charakter ponadnarodowy, ale jest zwykle integrowane z krajowymi lub regionalnymi systemami znaków. Podręcznik oznakowania EuroVelo określa ogólne zasady oznakowania długodystansowych tras rowerowych oraz wymagania dotyczące umieszczania logo i numeru trasy EuroVelo na istniejących tablicach tras rowerowych^[14]. We Francji trasy EuroVelo oznacza się dodatkowo ciemnoniebieskim symbolem z numerem trasy otoczonym gwiazdami Unii Europejskiej; na niektórych odcinkach znak ten występuje razem z logo krajowej lub regionalnej trasy rowerowej^[15].

Oznakowanie w Polsce

Numeracja i oznakowanie krajowych i regionalnych tras rowerowych powinny być prowadzone zgodnie ze Stanowiskiem nr 7/2019 Konwentu Marszałków Województw RP z dnia 7 czerwca 2019 roku w sprawie systemu numeracji i zasad oznakowania krajowych i regionalnych tras rowerowych zgodnie z jego celem, którym jest stworzenie jednolitego, ogólnopolskiego systemu numeracji krajowych i regionalnych tras rowerowych oznaczonych znakami drogowskazowymi R-4 22^[16]. Powinny być również uwzględnione propozycje zmian przedstawione w Stanowisku Nr 11/2022 Konwentu Marszałków Województw RP z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie znaków z grupy R-4. Są one niezbędne dla budowy spójnego i czytelnego systemu oznakowania tras rowerowych w Polsce^[3][17].

R-4		informacja o trasie rowerowej
R-4a		informacja o rzeczywistym przebiegu trasy rowerowej
R-4b		zmiana kierunku trasy rowerowej
R-4c		drogowskaz tablicowy trasy rowerowej
R-4d		drogowskaz trasy rowerowej w kształcie strzały
R-4e		tablica przeddrogowskazowa trasy rowerowej

W Polsce trasy rowerowe obejmują zarówno lokalne i turystyczne szlaki rowerowe, jak i trasy regionalne, krajowe oraz odcinki tras międzynarodowych. System numeracji i oznakowania krajowych oraz regionalnych tras rowerowych został ujęty w stanowisku Konwentu Marszałków Województw RP. Dokument ten zakłada stosowanie znaków drogowych typu R-4, jednolity system numeracji oraz prowadzenie tras przez duże miasta, węzły kolejowe, dobrej jakości drogi rowerowe albo drogi publiczne o małym natężeniu ruchu. Regulacje te nie zastępują lokalnych turystycznych szlaków rowerowych administrowanych m.in. przez oddziały PTTK^[6].

Przez Polskę przebiegają odcinki europejskiej sieci EuroVelo, m.in. EuroVelo 2, EuroVelo 4, EuroVelo 9, EuroVelo 10, EuroVelo 11 i EuroVelo 13^[23]. Przykładem trasy nadmorskiej włączonej w system europejski jest Velo Baltica, zachodniopomorski odcinek tras EuroVelo 10, czyli Trasy Rowerowej Morza Bałtyckiego, oraz EuroVelo 13, czyli Szlaku Żelaznej Kurtyny^[24].

Jedną z największych ponadregionalnych tras rowerowych w Polsce jest Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo. Trasa główna ma 1887,5 km, a wraz z trasami łącznikowymi i bocznymi ponad 2000 km. Szlak przebiega przez pięć województw Polski Wschodniej: warmińsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie i świętokrzyskie^[25].

Rozwój tras rowerowych w Polsce jest w dużej mierze prowadzony przez samorządy wojewódzkie. Przykładem takiej polityki jest sieć VeloMałopolska, obejmująca osiem głównych tras rowerowych: Wiślaną Trasę Rowerową, VeloDunajec, VeloMetropolis, VeloNatura, VeloPrądnik, VeloSkawa, VeloRaba i VeloRudawa^[26]. Podobny charakter ma Koncepcja sieci tras rowerowych Pomorza Zachodniego, która obejmuje trasy europejskie, krajowe i regionalne oraz służy koordynacji inwestycji rowerowych w ujęciu regionalnym, ponadregionalnym i międzynarodowym^[27].

Polskie trasy rowerowe różnią się standardem technicznym i stopniem ukończenia. Mogą prowadzić po wydzielonych drogach dla rowerów, drogach dla pieszych i rowerów, wałach przeciwpowodziowych, nieczynnych nasypach kolejowych, drogach leśnych, drogach lokalnych oraz ulicach o małym natężeniu ruchu samochodowego. W projektach regionalnych podkreśla się znaczenie ciągłości trasy, czytelnego oznakowania, powiązań z transportem kolejowym oraz dostępności dla różnych grup użytkowników^[26][27].

• droga rowerowa
• szlak rowerowy
• ścieżka rowerowa