Copenhagenize Indeks

Copenhagenize Indeks – międzynarodowy ranking miast przyjaznych transportowi rowerowemu, zapoczątkowany w 2011 przez duńską firmę konsultingową Copenhagenize Design Company^[1][2]. W edycji 2025, opublikowanej jako Copenhagenize Index – EIT Urban Mobility Edition, oceniono 100 miast z 44 państw na podstawie 13 wskaźników zgrupowanych w trzech filarach: bezpiecznej i spójnej infrastruktury, użytkowania i dostępności oraz polityki i wsparcia^[2][3]. We wcześniejszych edycjach (2011–2019) indeks miał formę publikowanego zasadniczo co dwa lata zestawienia Top 20^[4]; stosowano wówczas model punktowy oparty najpierw na 13 kategoriach, a od 2017 na 14 parametrach^[5][6][7]. Indeks ma stanowić przekrój globalnego rozwoju miejskiej polityki rowerowej i komunikacji rowerowej^[2].

Zgodnie z sugestiami duńskiego architekta Jana Gehla niektóre ulice w Kopenhadze zostały zamknięte dla ruchu od 1962 roku, co zapoczątkowało ciągłą przemianę miasta „dla ludzi”^[8]. Jego książka o tym samym tytule została przetłumaczona w 2015 roku^[9]. Architekci, urbaniści oraz firmy konsultingowe, takie jak Copenhagenize Design Company, wyspecjalizowały się później w propagowaniu tej koncepcji^[8][10].

Jan Gehl jest bardzo stanowczy w swoich poglądach i przekonuje, że urbanistyka ostatnich pięćdziesięciu lat kosztowała życie dziesiątki tysięcy ludzi, ponieważ była nastawiona na ruch zmotoryzowany i utrzymywała ludzi w stanie permanentnego bezruchu. Badania wskazują, że każdy kilometr przejechany rowerem przyniósłby gospodarce 23 eurocenty, a każdy kilometr przejechany samochodem kosztowałby ogół społeczeństwa 16 eurocentów^[8][11].

Mikael Colville-Andersen ukuł termin Copenhagenize we współczesnym znaczeniu^[12]. W 2006 założył fotobloga, a w 2009 agencję Copenhagenize Design, która doradza miastom i rządom w zakresie promocji komunikacji rowerowej^[13][14].

Sam indeks uruchomiono w 2011 roku. W pierwszej edycji oceniono ponad 80 dużych miast, stosując model 13 kategorii punktowanych od 0 do 4 oraz do 12 punktów bonusowych^[1]. W edycji 2013 ranking rozszerzono do 150 miast, utrzymując 13-parametrowy model z punktami bonusowymi^[5][15]. W 2015 wprowadzono wyraźniejsze kryterium doboru miast – oceniano przede wszystkim obszary metropolitalne o populacji regionalnej powyżej 600 tys. mieszkańców, z nielicznymi wyjątkami; objęto wówczas 122 miasta^[11].

W edycji 2017 oceniono 136 miast i zastosowano 14 parametrów zamiast wcześniejszych 13^[6]. W piątej edycji z 2019 utrzymano 14-parametrowy model; do bazy wstępnej włączano ponad 600 miast liczących powyżej 600 tys. mieszkańców oraz stolice państw, a do dalszej oceny przechodziły miasta z udziałem ruchu rowerowego przekraczającym 2% i z dostępnymi wiarygodnymi danymi. Ostatecznie oceniono ponad 115 miast^[7][16].

Po sześcioletniej przerwie indeks powrócił w 2025 roku jako Copenhagenize Index – EIT Urban Mobility Edition. Zmieniono wtedy zarówno sposób doboru miast, jak i samą metodologię oceny: ranking objął 100 miast z 44 państw, wprowadzono trzy filary i 13 wskaźników, a zamiast dawnego zestawienia Top 20 opublikowano pierwszą trzydziestkę oraz zestawienia regionalne^[2][3][17].

Skład pierwszej dziesiątki zmieniał się między edycjami indeksu. W inauguracyjnym rankingu z 2011 roku pierwszą dziesiątkę tworzyły: Amsterdam, Kopenhaga, Barcelona, Tokio, Berlin, Monachium, Paryż, Montreal, Dublin i Budapeszt^[1]. W edycji 2013 do ścisłej czołówki weszły m.in. Utrecht, Bordeaux, Nantes i Antwerpia, a w następnych odsłonach rankingu w pierwszej dziesiątce coraz silniej zaznaczała się obecność miast niderlandzkich, belgijskich i francuskich^{[5][11][6][7][17]}. Zwycięzcami kolejnych edycji były: Amsterdam (2011, 2013), Kopenhaga (2015, 2017, 2019) oraz Utrecht (2025)^{[1][5][11][6][7][17]}.

Najdłużej, bez przerwy, w pierwszej dziesiątce pozostawały Amsterdam i Kopenhaga, obecne tam we wszystkich sześciu opublikowanych edycjach: 2011, 2013, 2015, 2017, 2019 i 2025^{[1][5][11][6][7][17]}. Od 2013 nieprzerwanie w pierwszej dziesiątce utrzymują się także Utrecht, Antwerpia i Bordeaux^{[5][11][6][7][17]}.

W edycji 2025 najwięcej miast w pierwszej trzydziestce miała Francja: Paryż, Bordeaux, Nantes, Strasburg i Lyon (5 miast). Kolejne były Holandia: Utrecht, Amsterdam, Haga i Rotterdam (4 miasta), a następnie Niemcy: Münster, Bonn i Monachium oraz Kanada: Montreal, Quebec i Vancouver (po 3 miasta). Po dwa miasta miały także Belgia, Austria, Szwajcaria i Szwecja^[17].

W edycji 2025 najwyżej sklasyfikowanym polskim miastem był Wrocław, który zajął 28. miejsce. Pozostałe polskie miasta ujęte w rankingu to Poznań (53. miejsce), Warszawa (62.), Gdańsk (63.) i Łódź (68.). Był to pierwszy raz, gdy polskie miasta znalazły się w tym zestawieniu^[26].

Pozycje miast w kolejnych edycjach

Poniższa tabela zestawia miejsca miast pojawiających się w kolejnych edycjach indeksu; dla lat 2011–2019 uwzględniono pozycje z publikowanych zestawień Top 20, a dla 2025 miejsca z pełnego raportu edycji EIT Urban Mobility^{[1][5][11][6][7][27]}.

Miasto	Państwo	2011	2013	2015	2017	2019	2025
Utrecht		—	3	3	2	3	1
Kopenhaga		2	2	1	1	1	2
Gandawa		—	—	—	—	—	3
Amsterdam		1	1	2	3	2	4
Paryż		7	19	17	13	8	5
Helsinki		15	—	—	18	10	6
Münster		—	—	—	—	—	7
Antwerpia		—	7	9	7	4	8
Bordeaux		—	5	8	6	6	9
Nantes		—	6	7	16	—	10
Bonn		—	—	—	—	—	11
Haga		—	—	—	—	—	12
Strasburg		—	—	4	4	5	13
Lyon		—	—	—	—	—	14
Montreal		8	14	20	20	18	15
Malmö		—	9	6	5	—	16
Monachium		6	13	—	15	—	17
Oslo		—	—	—	19	7	18
Wiedeń		19	—	16	12	9	19
Berno		—	—	—	—	—	20
Graz		—	—	—	—	—	21
Zurych		—	—	—	—	—	22
Rotterdam		—	—	—	—	—	23
Lublana		—	—	13	8	14	24
Bolonia		—	—	—	—	—	25
Sztokholm		14	—	—	—	—	26
Vitoria-Gasteiz		—	—	—	—	—	27
Wrocław		—	—	—	—	—	28
Quebec		—	—	—	—	—	29
Vancouver		—	—	—	—	19	30
Tokio		4	12	—	9	16	—
Berlin		5	10	12	10	15	—
Barcelona		3	17	11	11	13	42
Sewilla		—	4	10	14	—	52
Hamburg		11	20	19	17	20	—
Eindhoven		—	8	5	—	—	—
Buenos Aires		—	—	14	—	—	—
Dublin		9	11	15	—	—	—
Minneapolis		—	—	18	—	—	—
Nagoya		—	15	—	—	—	—
Rio de Janeiro		18	16	—	—	—	—
Budapeszt		10	18	—	—	—	—
Guadalajara		12	—	—	—	—	—
Portland		13	—	—	—	—	—
Londyn		16	—	—	—	—	—
San Francisco		17	—	—	—	—	—
Nowy Jork		20	—	—	—	—	—
Brema		—	—	—	—	11	—
Bogotá		—	—	—	—	12	—
Tajpej		—	—	—	—	17	—

• Strona internetowa