Filozofia szwedzka
Filozofia szwedzka – część filozofii Zachodu, narodowa tradycja filozoficzna, uprawiana na terytorium Szwecji.
Filozofia w Szwecji rozwijała się samodzielnie, chociaż korzystała z osiągnięć filozofii kontynentalnej. W średniowieczu największym przedstawicielem filozofii szwedzkiej była Brygida Szwedzka[1]. W drugiej połowie XVII w. rozpowszechnił się kartezjanizm. Nauka Kartezjusza wprowadzona została jako oficjalna filozofia na Uniwersytecie w Uppsali (przez Olofa Rudbecka) i Uniwersytecie w Lund (przez Andreasa Rydeliusa)[2]. W XVIII w. szczególnym uznaniem cieszył się mistycyzm Emanuela Swedenborga[3].
Na początku XIX w. w filozofii szwedzkiej dominowały poglądy obiektywno-idealistyczne oraz silne tendencje teologiczne i antyempiryczne. Najwybitniejszymi myślicielami tego okresu byli Benjamin Höijer, Nils Fredrik Biberg, Samuel Grubbe i Erik Gustaf Geijer. W połowie XIX w. idealizm w Szwecji najbardziej skończony wyraz znalazł w filozofii Christophera Jacoba Boströma[4], w której pozostawiły głęboki ślad poglądy Biberga i Grubbego[2]. Na stanowisku Boströma stali prawie wszyscy szwedzcy filozofowie drugiej połowy XIX w.: psycholog Sigurd Ribbing, Axel Nyblæus, Per Johan Herman Leander, Carl Yngve Sahlin[2] i Efraim Liljeqvist, który dążył do dokonania syntezy poglądów Kanta i Boströma[5].
W latach 90. XIX powstała tzw. szkoła uppsalska, której założycielem był Axel Hägerström. Rozwinięty przezeń antyreligijny „obiektywizm teoretyczny” bliski był filozofii analitycznej. Drugim wybitnym przedstawicielem szkoły uppsalskiej był Adolf Phalén. Reprezentanci innych kierunków zgrupowali się w Lund, gdzie dominował Hans Larsson, który systematyzował niektóre tezy pozytywizmu w duchu idealizmu niemieckiego[2].
Wśród szwedzkich filozofów XX w. wymienić należy M. Jacobssona, który rozwijał poglądy filozoficzne zbliżone do poglądów Henriego Bergsona. Allen Vannérus zajmował się problemami aksjologii. Konrad Marc-Wogau był przedstawicielem pozytywizmu logicznego[6].
Opracowania
Dzieje filozofii szwedzkiej od końca XVIII w. świetnie przedstawił Axel Nyblæus w pracy Den filosofiska forskningen i Sverige[7][2]. W 2021 roku szwedzki filozof i dziennikarz Jesper Ahlin Marceta założył czasopismo Filozofia szwedzka.
Przypisy
- ↑ Похлебкин 1970 ↓, s. 496.
- 1 2 3 4 5 Похлебкин 1970 ↓, s. 497.
- ↑ Filozoficzny Słownik Encyklopedyczny 1997 ↓, s. 516.
- ↑ Mysliwczenko 1963 ↓, s. 556.
- ↑ Filozoficzny Słownik Encyklopedyczny 1997 ↓, s. 242, 516.
- ↑ Похлебкин 1970 ↓, s. 498.
- ↑ Ганзен 1903 ↓.
Bibliografia
- po polsku
- Aleksandr Mysliwczenko: Myśl filozoficzna i socjologiczna w krajach skandynawskich w okresie kapitalizmu przedmonopolistycznego (druga połowa XIX w.). W: Historia filozofii. Pod redakcją M.A. Dynnika, M.T. Jowczuka, B.M. Kiedrowa, M.B. Mitina, T.I. Ojzermana i A.F. Okułowa. T. III: Lata czterdzieste — dziewięćdziesiąte XIX w. Cz. IX:2: Szwecja. Warszawa: Książka i Wiedza, 1963, s. 556–565. (pol.).
- w językach obcych
- П. Ганзен: Шведская литература. W: Słownik encyklopedyczny Brockhausa i Efrona. T. XXXIX: Чугуев — Шен. 1903, s. 257—267. (ros.).
- В. Похлебкин: ШВЕДСКАЯ ФИЛОСОФИЯ. W: Encyklopedia Filozoficzna. Pod redakcją Fiodora Konstantinowa. T. 5: СИГНАЛЬНЫЕ СИСТЕМЫ — ЯШТЫ. Moskwa: Sowietskaja encykłopiedija, 1970, s. 496–498. (ros.).
- ЛИЛЕКВИСТ (Liljequist) Пер Эфрайм; Шведская философия (Filozofia szwedzka). W: Философский энциклопедический словарь (Filozoficzny Słownik Encyklopedyczny). Редакторы-составители Е.Ф.Губский, Г.В.Кораблева, В.А.Лутченко. Москва: Изд. дом "ИНФРА-М", 1997, s. 242, 516, seria: Библиотека словарей "ИНФРА-М", БСИ. (ros.).