Z-8 (1970)

Z-8
Ilustracja
Z-8 w porcie w Świnoujściu w 2025 roku
Klasa

zbiornikowiec

Projekt

B199

Oznaczenie NATO

Moskit

Historia
Stocznia

Wrocławska Stocznia Rzeczna we Wrocławiu

 Marynarka Wojenna
Nazwa

Z-8

Wejście do służby

21 lipca 1970

Los okrętu

w służbie

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

Pełna – 1225 t

Wyporność standardowa

1196 t

Długość

57,87 m

Szerokość

9,30 m

Zanurzenie

3,32 m

Materiał kadłuba

stal

Napęd
silnik wysokoprężny nawrotny SKL Magdeburg 6NVD48.AU o mocy nominalnej 870 KM (maksymalnej 957 KM), 1 śruba, 1 ster
Prędkość

11,2 w.

Zasięg

1230 Mm

Sensory
W 1995: radar nawigacyjny SRN
Uzbrojenie
2 działka plot. 23 mm ZU-23-2M Wróbel (2 × II)
Załoga

23 osoby

Z-8 – zbiornikowiec paliwowy projektu B199, służący w Marynarce Wojennej RP. Wszedł do służby 21 lipca 1970 roku. Obecnie służy w 12 Wolińskim Dywizjonie Trałowców w 8 Flotylli Obrony Wybrzeża. Bazuje w Porcie Wojennym w Świnoujściu. Według tego samego projektu zbudowano jeszcze inny zbiornikowiec – Z-3.

Geneza i budowa

Po II wojnie światowej w skład Marynarki Wojennej weszły cztery zbiornikowce. Nazwano je: Z-1, Z-2, Z-3 i Z-4. Trzy pierwsze były dawnymi krypami minowymi Marynarki Wojennej II RP, które podczas wojny Niemcy przebudowali na zbiornikowce, czwarty zaś był redowym zbiornikowcem. Jednostki te zabezpieczyły potrzeby MW na lata 50. XX wieku, lecz w dalszej perspektywie potrzebna była wymiana ich na nowe okręty. W roku 1961 podniesiono banderę na trzech nowych jednostkach projektu 500 – Z-5, Z-6 i Z-7. Wiązało się to z wycofywaniem starszych okrętów, co uczyniono w latach 60. i 70. XX wieku. Pod koniec lat 60. zauważono potrzebę budowy nowych większych zbiornikowców paliwowych oraz zbiornikowca wodnego, gdyż zapasy wody i paliwa decydowały o autonomiczności okrętu. Projekt bliźniaczych okrętów wykonało Biuro Projektów i Studiów Taboru Rzecznego (późniejsze Centrum Badawczo-Projektowe Żeglugi Śródlądowej NAVICENTRUM) we Wrocławiu. Projekt dostał oznaczenie B199, które stosowano dla jednostek cywilnych. Zdecydowano się na budowę trzech zbiornikowców – dwóch paliwowych: Z-8 i Z-3 oraz wodnego: Z-9. Budową zajęła się Wrocławska Stocznia Rzeczna, natomiast Z-9 został dodatkowo wyposażony w Stoczni Wisła w Gdańsku[1].

Pierwszy okręt serii – Z-3 wodowano w 1969 roku i wcielono do służby w 1970 roku. Z-8 został wybudowany w tym samym czasie pod numerem stoczniowym B199/2, a banderę PJP podniesiono na nim 21 lipca 1970 roku[1][2]. Z-9 wcielono rok później[1].

Dane taktyczno-techniczne

Kadłub i architektura

Kadłub okrętów proj. B199 został wykonany ze stali, jest przystosowany do pływania po pokruszonym lodzie i prezentuje typowy dla zbiornikowców układ z podwyższonym dziobem, niskim śródokręciem oraz nadbudówką na rufie. W dziobówce mieszczą się: pomieszczenia techniczne, gospodarcze, dziobowa siłownia pomocnicza oraz awaryjny zespół prądotwórczy. Pokład dziobówki mieści armatę ZU-23-2M Wróbel oraz urządzenia cumowniczo-kotwiczne. Na śródokręciu znajdują się zbiorniki paliwa, pompy, dwa stanowiska przeładunkowe oraz łódź ratowniczo-robocza, natomiast nad nimi biegnie pomost komunikacyjny. Przy wyporności pełnej wysokość wolnej burty na śródokręciu wynosi 43 cm. Na rufie umieszczono jednokondygnacyjną nadbudowę z dwukondygnacyjną nadbudówką. W nadbudowie znajdują się: kajuty załogi, mesa, kambuz, magazyny prowiantu, sanitariat oraz szyb maszynowy. Tylną część nadbudowy zajmują wciągarki oraz bębny z wężem pływającym, wydawanym i wybieranym przez otwór w pawęży rufowej. Wszystkie wymienione pomieszczenia przykrywa pokład rufówki. Na owym pokładzie znajduje się rufowa armata ZU-23-2M Wróbel. W nadbudówce, na pierwszej kondygnacji znajdują się m.in. kajuty oficerskie, ambulatorium i szyb maszynowy, a na drugiej główne stanowisko dowodzenia (GSD), kabina radio i kabina nawigacyjna[1].

Jednostka posiada osiem zbiorników ładunkowych paliwa o różnej pojemności, zbiornik wody słodkiej, zbiornik wyrównawczy systemu chłodzenia wodą słodką, dwa zbiorniki wody balastowej, sześć zbiorników paliwa, zbiornik nieczystości oraz zbiornik oleju zużytego. Z-8 ma dwie kotwice Halla o wadze ok. 800 kg[3].

Wyporność standardowa Z-8 wynosi 1196 ton, normalna – 1211 ton, natomiast pełna 1225 ton. Długość całkowita okrętu wynosi 57,87 metra, a między pionami 53,95 metra. Szerokość całkowita to 9,3 metra, a konstrukcyjna 9 metrów. Zanurzenie wynosi 3,32 metra, natomiast wysokość boczna 3,75 metra[1][2].

Napęd i osiągi

Napęd główny zbiornikowca stanowi jeden NRD-owski silnik wysokoprężny nawrotny SKL Magdeburg 6NVD48.AU. Jego moc maksymalna przy 387 obr./min wynosi 957 KM (704 kW), moc nominalna przy 375 obr./min to 870 KM (640 kW), a napędza on jedną czteroskrzydłową śrubę o stałym skoku. Z-8 ma jeden ster wypornościowy o wymiarach 1,6 na 2,2 metra. Zbiornikowiec ma jeden wał śrubowy oraz dwa wały pośrednie[3]. Prędkość maksymalna wynosi 11,2 węzła[2]. Zasięg pływania jednostki to 1230 Mm, a autonomiczność wynosi 10 dób. Zapasy okrętu to: 18 ton paliwa, 0,9 tony oleju, 5,3 tony wody pitnej oraz 0,9 tony żywności[1].

Energię elektryczną na Z-8 zapewniają dwa agregaty prądotwórcze S324-MEZ-EL o mocy 30,6 kW (41,6 KM) każdy. Składają się one z silnika Diesla oraz prądnicy[1][2].

Zbiornikowce proj. B199 mogły przewozić do 649 ton oleju napędowego, 21,4 ton oleju smarnego i do 3 ton benzyny lakowej lub ekstrakcyjnej albo lotniczej w beczkach[1].

Uzbrojenie i wyposażenie

Od początku służby do przełomu lat 80. i 90. XX wieku jedyne uzbrojenie Z-8 stanowiły dwie przestarzałe podwójne armaty przeciwlotnicze 2M-3M kalibru 25 mm produkcji radzieckiej. Wtedy to zdecydowano o wymianie owych armat, zaprojektowanych jeszcze w latach 50. na nowsze uzbrojenie polskiej produkcji, a mianowicie dwa podwójne zestawy działa plot. ZU-23-2M Wróbel-I kalibru 23 mm. Działa te zaprojektowane w latach 70. znajdują się na okręcie do dziś, po jednym stanowisku na dziobie i rufie[1].

Pierwszym radarem zamontowanym na zbiornikowcach projektu B199 był radar lampowy RN-231A produkcji warszawskich zakładów „Radwar”. W późniejszym okresie służby został on zmieniony na nowocześniejszy radar SRN. Obecnie okręt posiada inny, nowszy radar[1].

Urządzenia do radionawigacji, elektronawigacji oraz radiokomunikacji (stan na 1 stycznia 1995 roku)[1]:

Służba

Banderę pomocniczych jednostek pływających podniesiono na Z-8 21 lipca 1970 roku, wcielając go tym samym w skład 45 Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających w 3 Flotylli Okrętów w Gdyni-Oksywiu[1][2]. Pierwszym dowódcą okrętu został kpt. mar. Bolesław Hutyra, który dowodził okrętem do grudnia 1970 roku[4]. W czerwcu 1975 roku zbiornikowiec uczestniczył w krajowych ćwiczeniach morskich o kryptonimie Posejdon-75[5]. Następnie od 4 do 26 maja 1983 roku okręt brał udział w wielkich ćwiczeniach sił Marynarki Wojennej Reda-83[6]. W 1991 roku do służby w MW wszedł nowy zbiornikowiec – ORP „Bałtyk” (Z-1). Pozwoliło to przenieść Z-8 z Gdyni do Helu, do 43 Dywizjonu PJP w ramach 9 Flotylli Obrony Wybrzeża[1]. Tam też służył aż do rozformowania owej flotylli w 2007 roku[2].

1 lipca 2007 roku jednostka została przyjęta do Dywizjonu PJP KPW Świnoujście w ramach 8 Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu. Dowódcą Z-8 był wtedy kpt. mar. Waldemar Koczwara[7]. W czasie służby w tym dywizjonie współtworzył razem z barkami B-11 i B-3 Grupę Zbiornikowców[8]. Od 27 czerwca 2011 roku okręt jest podporządkowany 12 Wolińskiemu Dywizjonowi Trałowców (12 DTR)[9]. W 2013 roku okręt przeszedł remont generalny wykonywany przez szczecińską stocznię Net-Marine za kwotę prawie 18 mln złotych, który znacząco zwiększył jego możliwości operacyjne[10].

Zbiornikowiec Z-8 od rufy w 2016 roku
Emblemat zbiornikowca Z-8

W dniach 19 do 23 maja 2014 roku Z-8 uczestniczył w ćwiczeniach Okrętowej Grupy Zadaniowej połączonych sił 3 FO i 8 FOW oraz Brygady Lotnictwa MW[11]. 25 maja 2017 roku nowym dowódcą okrętu został kpt. mar. Karol Zabłocki, dotychczasowy dowódca Grupy Jednostek Pływających w 12 DTR, której jednostką flagową jest Z-8[12]. Do 2019 roku okręt miał na koncie przebyte ok. 70 tys. Mm oraz udział w wielu ćwiczeniach takich jak Anakonda i Wargacz[2]. W czerwcu 2019 roku jednostka brała udział w ćwiczeniach MW pod kryptonimem Dragon-19, razem z 15 innymi jednostkami Marynarki Wojennej takimi jak okręt transportowo-minowy ORP „Kraków” i trałowiec ORP „Bukowo”[13]. W dniach 8-9 września 2020 roku zbiornikowiec brał udział w ćwiczeniach reagowania kryzysowego Kaper-20, w których grał rolę zajętej przez terrorystów jednostki cywilnej[14]. W sierpniu 2021 roku Z-8 brał udział w ćwiczeniach ratowniczych, gdzie grał płonącą jednostkę[15]. W październiku i listopadzie tego samego roku okręt brał udział w szkoleniu sił przeciwminowych 8 FOW[16][17]. Ćwiczono obronę przeciwlotniczą, przeciwminową, ochronę szlaków komunikacyjnych i strzelanie artyleryjskie. W 2023 roku okręt został wyremontowany przez gdańską stocznię Baltic Engineering za kwotę 4,9 mln złotych[18].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Ciślak 1995 ↓, s. 153-154.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Koszela 2019 ↓, s. 96=97.
  3. 1 2 Naprawa dokowa Z-8 [PDF], 2020 [dostęp 2026-08-23] (pol.).
  4. ↑ Królikowski i Wierzykowski 2019 ↓, s. 110.
  5. ↑ Rochowicz 2021 ↓, s. 29.
  6. ↑ Rochowicz 2020 ↓, s. 45-46.
  7. ↑ 8 Flotylla Obrony Wybrzeża [online] [dostęp 2026-08-18] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-22] (pol.).
  8. ↑ Ciślak 2012 ↓, s. 17.
  9. ↑ Zbiornikowiec [online], Wojsko polskie [dostęp 2026-08-24] (pol.).
  10. ↑ Tomasz Grotnik, Pomocnicze jednostki pływające Marynarki Wojennej do naprawy [online], Wydawnictwo militarne ZBIAM, 21 listopada 2022 [dostęp 2026-08-18].
  11. ↑ Okrętowa Grupa Zadaniowa wraca z morza [online], Nasz Bałtyk, 23 maja 2014 [dostęp 2026-08-18] (pol.).
  12. ↑ AL / REL, Nowy dowódca zbiornikowca paliwowego Z-8 | PortalMorski.pl [online], www.portalmorski.pl [dostęp 2026-08-18].
  13. ↑ n, Trwają manewry Dragon-19 [zdjęcia] [online], DZIWNOW.NET, 24 czerwca 2019 [dostęp 2026-08-18].
  14. ↑ Ćwiczenia z zakresu reagowania kryzysowego pk. Kaper-20 [online], Wojsko Polskie, 2020 [dostęp 2026-08-18] (pol.).
  15. ↑ Lotnicy morscy i marynarze na ratunek z powietrza i wody | dlapilota.pl [online], dlapilota.pl [dostęp 2026-08-18].
  16. ↑ Wojciech Basałygo, Szkolenie sił przeciwminowych 8. Flotylli Obrony Wybrzeża [online], 13 października 2021 [dostęp 2026-08-18].
  17. ↑ Ćwiczenie Okrętowej Grupy Zadaniowej 8.FOW [online], 20 listopada 2021 [dostęp 2026-08-18].
  18. ↑ Łukasz Pacholski, Jednostki pomocnicze 8. Flotylli Obrony Wybrzeża do remontu [online], Wydawnictwo militarne ZBIAM, 13 sierpnia 2023 [dostęp 2026-08-18].

Bibliografia

  • Robert Rochowicz. Ostatnia parada MW PRL. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 5-6/2021. XXVI (204), maj–czerwiec 2021. Magnum-X. ISSN 1426-529X. 
  • Robert Rochowicz. Reda-83 – kiedyś to były ćwiczenia. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 7-8/2020. XXV (199), lipiec–sierpień 2020. Magnum-X. ISSN 1426-529X. 
  • Jarosław Ciślak: Polska Marynarka Wojenna 1995. Warszawa: Lampart & Bellona, 1995. ISBN 83-86776-08-0.
  • Witold Koszela: Biało-Czerwona Flota. Oświęcim: Napoleon V, 2019. ISBN 978-83-8178-020-9.
  • Janusz Królikowski, Waldemar Wierzykowski: Wielka księga dowódców okrętów Polskiej Marynarki Wojennej 1918-2018. Gdynia: Akademia Marynarki Wojennej, 2019. ISBN 978-83-952141-6-5.
  • Jarosław Ciślak. Rozformowanie Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających KPW Świnoujście. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 1-2012, styczeń 2012. Magnum-X. ISSN 1426-529X. 
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.