5-Fluorocytozyna

5-Fluorocytozyna
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
bezwonny[1], biały lub prawie biały, krystaliczny proszek[2]
Wzór Hilla

C4H4FN3O

Masa molowa

129,09 g/mol

Identyfikacja
Numer CAS

2022-85-7

PubChem

3366

DrugBank

DB01099

Podobne związki
Podobne związki

5-fluorouracyl

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC

D01AE21, J02AX01

5-Fluorocytozyna, FC – organiczny związek chemiczny z grupy analogów pirymidyny. Od naturalnej cytozyny różni się obecnością atomu fluoru w pozycji 5. Pod nazwą flucytozyna stosowana jako lek przeciwgrzybiczny. Nie wykazuje działania przeciwbakteryjnego ani przeciwnowotworowego[7]. Jest substratem do syntezy chemicznej fluorocytydyny i innych 5-fluorowych analogów pirymidyn i nukleozydów pirymidynowych[7][8].

Zastosowania medyczne

Mechanizm działania

Fluorocytozyna zaburza proces syntezy DNA oraz blokuje biosyntezę białek. Komórki drobnoustrojów wrażliwe na 5-fluorocytozynę pobierają ją aktywnie i przy udziale deaminazy cytozynowej przekształcają ją we fluorouracyl. Związek ten działa następnie na dwóch szlakach metabolicznych: może zostać przekształcony do 5-fluorodeoksyurydyno-5′-monofosforanu (FdUMP), który jest inhibitorem syntazy tymidylanowej i hamuje syntezę DNA. Alternatywnie FC może zostać przekształcona w kilku etapach do fluorourydyny, która po fosforylacji do 5-fluorourydyno-5'-trifosforanu (FUTP) wbudowuje się do RNA grzybów (zamiast naturalnego UTP), co zakłóca syntezę białek[9].

Spektrum aktywności

Flucytozyna jest aktywna przeciwko infekcjom grzybami z rodzajów[10]:

Działanie grzybostatczne jest tym większe, im więcej fluorouracylu wbudowanego zostanie do RNA grzybów. W dłuższym kontakcie lek wykazuje działanie grzybobójcze. Podczas dłuższego podawania może pojawić się oporność u szczepów pierwotnie wrażliwych. Dlatego nie należy stosować leku profilaktycznie. Flucytozynę podaje się zazwyczaj w czasie kuracji razem z amfoterycyną B. Jednoczesne stosowanie tych dwóch substancji prowadzi do nasilenia działania obu leków przeciw patogenom[11].

Dawkowanie

W dawkach co 6 godzin 50–150 mg na dobę na kilogram masy ciała. Czas leczenia powinien trwać 4–6 tygodni, w zależności od rodzaju infekcji i jej nasilenia. W kryptokokozie lek należy podawać przez 12 tygodni[10].

Działania niepożądane

Flucytozyna jest na ogół dobrze tolerowana przez pacjentów. Najczęściej występującymi skutkami ubocznymi są nudności, wymioty, wysypka skórna i biegunka. Rzadziej są to omamy, bóle głowy, zaburzenia aktywności enzymów wątrobowych, zapalenie wątroby, czy martwica komórek wątrobowych. W przebiegu leczenia obserwowano również zmiany w obrazie krwi obwodowej, głównie leukopenię, trombocytopenię i agranulocytozę. U pacjentów z niedoborami odporności, w tym u chorych na AIDS, zauważono zahamowanie czynności szpiku kostnego[11].

Interakcje

  • Arbinozyd cytozyny (lek cytostatyczny) powoduje zanik grzybobójczego działania flucytozyny.
  • Roztwory zawierające flucytozynę i amfoterycynę B należy podawać w osobnych wlewach z powodu ich niezgodności.

Preparaty

  • Ancotil – tabletki lub 1% roztwór do wstrzykiwań (10 mg/1 ml). Lek dostępny m.in. we Francji (możliwość importowania przez francuskie i niemieckie apteki, gdzie honorowane są polskie recepty).

Przypisy

  1. 1 2 3 4 4156. Flucytosine, [w:] Merck Index. An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals, Maryadele J. O’Neil (red. nacz.), wyd. 15, Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2013, s. 756, ISBN 978-1-84973-670-1, OCLC 825559753 (ang.).
  2. 1 2 Farmakopea Polska VIII, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491, ISBN 978-83-88157-53-0.
  3. CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
    1. ↑ Physical Constants of Organic Compounds, s. 3-274.
    2. ↑ Dissociation Constants of Organic Acids and Bases, s. 5-92.
  4. ↑ Flucytosine, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01099 [dostęp 2026-04-22] (ang.).
  5. 1 2 Iris Wempen, Jack J. Fox, Pyrimidines. I. The Synthesis of 6-Fluorocytosine and Related Compounds 1,2, „Journal of Medicinal Chemistry”, 6 (6), 1963, s. 688–693, DOI: 10.1021/jm00342a013 [dostęp 2026-08-26] (ang.).
  6. ↑ 5-Fluorocytosine [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 5 listopada 2022, numer katalogowy: 46850 [dostęp 2026-04-22].
  7. 1 2 R. Duschinsky i inni, Nucleosides. XXXIII. N4-Acylated 5-Fluorocytosines and a Direct Synthesis of 5-Fluoro-2′-deoxycytidine, „Journal of Medicinal Chemistry”, 9 (4), 1966, s. 566–572, DOI: 10.1021/jm00322a028, PMID: 4961226 (ang.).
  8. ↑ Alan F. Cook, Michael J. Holman, Alexander L. Nussbaum, Nucleoside S-alkyl phosphorothioates. II. Preparation and chemical and enzymic properties, „Journal of the American Chemical Society”, 91 (6), 1969, s. 1522–1527, DOI: 10.1021/ja01034a040 (ang.).
  9. ↑ J. Sastre Toraño, A. Vermes, H.J. Guchelaar, Simultaneous determination of flucytosine and fluorouracil in human plasma by high-performance liquid chromatography, „Biomedical Chromatography”, 15 (2), 2001, s. 89–94, DOI: 10.1002/bmc.38, PMID: 11268048 (ang.).
  10. 1 2 Flucytozyna, [w:] Polski serwis antybiotykowy [online] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-24].
  11. 1 2 Charakterystyka produktu leczniczego. Ancotil, 10 mg/ml, roztwór do infuzji, ICN Polfa Rzeszów, 2010 [zarchiwizowane z adresu 2014-09-03].

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.