Fenobarbital

Fenobarbital
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
biały lub prawie biały, krystaliczny proszek, lub bezbarwne kryształy[1], bez zapachu[2]
Wzór Hilla

C12H12N2O3

Masa molowa

232,24 g/mol

Identyfikacja
Numer CAS

50-06-6
57-30-7 (sól sodowa)

PubChem

4763

DrugBank

DB01174

Podobne związki
Podobne związki

kwas barbiturowy

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC

N03AA02

Fenobarbital (łac. phenobarbitalum), luminal – organiczny związek chemiczny, fenylowo-etylowa pochodna kwasu barbiturowego. Stosowany jako środek o bardzo silnym działaniu nasennym i uspokajającym, należy do grupy barbituranów. Ma również silne i długotrwałe działanie przeciwdrgawkowe. W dużych dawkach indukuje długi sen z okresem ponarkotycznym[6]. Wprowadzony do lecznictwa w 1912 roku przez firmę farmaceutyczną Bayer pod nazwą handlową Luminal. Działanie opiera się na interakcji z kompleksem receptora GABA. Fenobarbital, jak i inne barbiturany, powoduje zwiększenie powinowactwa receptora do endogennych ligandów. Wpływa także bezpośrednio na kanał chlorkowy. W ten sposób prowadzi do hiperpolaryzacji błony komórkowej neuronu i tłumi jego aktywność.

Działanie

Barbiturany modyfikują przewodnictwo jonów Na+, Cl− i Ca2+. Działają niezależnie od GABA przez swoje miejsce rozpoznawcze (receptor GABA-A), bezpośrednio stymulując przepływ anionów Cl−. Ta niezależność pozwala kwasowi γ-aminomasłowemu (GABA) doprowadzać prawie bez ograniczenia do bardzo głębokiego i długotrwałego hamowania wielu podstawowych funkcji mózgu. Nasilają hamowanie zarówno presynaptyczne, jak i postsynaptyczne. Wiąże się z receptorem GABA-A (nie wiąże się z GABA-C). Przedłuża okres otwarcia kanału Cl− w receptorze GABA-A (Benzodiazepiny zwiększają częstotliwość otwarcia kanału Cl−).

Wywiera działanie przez wpływ na kompleks receptorowy GABA związany z kanałem dla jonów Cl−, po związaniu z kompleksem receptorowym powoduje nasilenie hamowania GABA-ergicznego w wyniku zwiększonego napływu jonów chlorkowych do wnętrza neuronu. Blokuje zależny od napięcia kanał wapniowy. Prawdopodobnie zaburza równowagę między procesami pobudzania a hamowania neuronów w różnych strukturach mózgu, poprzez nasilenie blokującego wpływu GABA na przekaźnictwo nerwowe (receptory GABA-A). Fenobarbital działa hamująco na neurony układu limbicznego, tworu siatkowatego w mózgu, a także podwzgórza, upośledza przekazywanie bodźców do kory mózgowej z tych struktur. Fenobarbital wzmacnia efekt hamujący neuroprzekaźnika GABA a podany w wysokich dawkach działa jak analog GABA. Jest jednym z modulatorów receptora GABA-A. Redukuje pobudzający wpływ glutaminianów.

Eliminacja: ok. 25% przez nerki w postaci niezmienionej (większy odsetek przy moczu alkalicznym lub przy poliurii), reszta metabolizowana w wątrobie. Poziom leczniczy w osoczu 15–40 mg/l.

Wskazania

Napady ogniskowe, lek przeciwdrgawkowy drugiego wyboru przy napadach grand mal, najczęściej w kombinacji. Serie wielkich napadów, stan padaczkowy grand mal: lek drugiego wyboru, jeżeli fenytoina, diazepam lub klonazepam nie są skuteczne. Lek nasenny. Powoduje również zmniejszenie poziomu bilirubiny we krwi. Skuteczne jest również podawanie fenobarbitalu w żółtaczce fizjologicznej noworodków ze względu na zdolność indukowania układu metabolizującego bilirubinę niesprzężoną.

Przeciwwskazania

Dawkowanie

  • dożylnie 100 mg powoli w ciągu co najmniej 4 min
  • perfusor: 600 mg na 50 ml 0,9% NaCl, podawać 0,2–0,4 mg/kg m.c./godz. = 12–24 mg/godz. = 12–24 ml/godz. dla pacjenta 60 kg m.c.
  • maksymalna dawka dzienna 600 mg
  • domięśniowo maksymalnie 800 mg/d jako okresowa ochrona przed atakami, jeżeli doustne podanie innych leków przeciwpadaczkowych nie jest możliwe (np. z powodu zabiegu).

Objawy niepożądane

Możliwe działania niepożądane:

Przy długotrwałym podawaniu:

Fenobarbital jest klasyfikowany przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem jako związek możliwie rakotwórczy dla człowieka (grupa 2B) z uwagi na niewystarczające dowody na jego rakotwórczość u ludzi, jednak udowodnioną rakotwórczość w badaniach na zwierzętach laboratoryjnych (m.in. myszach i szczurach)[7].

Interakcje

Inne ośrodkowo działające leki i alkohol powodują wzmocnienie działania uspokajającego fenobarbitalu. Równoczesne stosowanie kwasu walproinowego powoduje podwyższenie poziomu fenobarbitalu w osoczu wskutek zwolnionej eliminacji.

Indukcja enzymatyczna -» przyspieszony rozkład hormonów steroidowych (doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy), inne leki przeciwpadaczkowe, dikumarol, izoniazyd, chloramfenikol i wiele innych.

Zatrucia ostre

Przedawkowanie wywołuje głęboki sen, a następnie śpiączkę wraz z niebezpieczeństwem porażenia układu oddechowego. Niekiedy daje się zauważyć tzw. hippus, swoisty objaw fenobarbitalu polegający na nagłym rozszerzeniu, a następnie zwężeniu źrenic. Fenobarbital przyjęty jednorazowo w dawce 1 g może spowodować zgon, dawka śmiertelna wynosi średnio 4 g. Leczenie polega głównie na przyspieszeniu eliminacji leku z organizmu poprzez diurezę z alkalizacją, hemodializę lub hemoperfuzję oraz wspomaganiu krążenia i oddychania (drenaż dróg oddechowych, tlenoterapia).

Uwagi

Przy dużych dawkach fenobarbital ma ujemny wpływ na serce. Zaleca się oznaczanie poziomu fenobarbitalu w osoczu.

Obecnie, jako lek nasenny i uspokajający fenobarbital nie jest zalecany.

Preparaty

W Polsce dostępne są preparaty proste Phenobarbitalum (subst. do receptury aptecznej) i Luminalum (tabletki lub czopki) oraz preparaty złożone:

Od 1985 roku fenobarbital jest klasyfikowany w Polsce jako substancja psychotropowa grupy IV-P[9].

Przypisy

  1. ↑ Farmakopea Polska VIII, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491, ISBN 978-83-88157-53-0.
  2. ↑ Farmakopea Polska IV, Ministerstwo Zdrowia, t. 1, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1965, s. 1393, OCLC 603050816.
  3. CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
    1. ↑ Aqueous Solubility and Henry's Law Constants of Organic Compounds, s. 5-161.
    2. 1 2 Physical Constants of Organic Compounds, s. 3-446.
    3. 1 2 Dissociation Constants of Organic Acids and Bases, s. 5-95.
  4. ↑ Phenobarbital, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01174 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
  5. 1 2 Phenobarbital [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 10 listopada 2025, numer katalogowy: P1636 [dostęp 2026-04-20].
  6. ↑ Phenobarbital [online], Epilepsy Ontario [dostęp 2024-05-08] (ang.).
  7. ↑ Phenobarbital and Its Sodium Salt, [w:] IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Some Thyrotropic Agents, t. 79, World Health Organization, International Agency for Research on Cancer, 2001, s. 264, ISBN 92-832-1279-7 (ang.).
  8. ↑ Polpharma kończy produkcję leku Milocardin, [w:] RynekAptek.pl [online], PTWP, 31 sierpnia 2018 [dostęp 2020-04-25].
  9. ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 21 września 1985 r. w sprawie środków odurzających i psychotropowych oraz nadzoru nad tymi środkami, „Dziennik Ustaw Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”, 21 listopada 1985, Dz. U. z 1985 r. Nr 53, poz. 275 (ISAP).

Bibliografia

  • Frank Flake, Boris Lutomsky, Leki w medycynie ratunkowej i intensywnej terapii, Andrzej Kübler (red.), wyd. 1, Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2005, ISBN 83-89581-22-1.
  • Farmakologia. Podstawy farmakoterapii, Piotr Kubikowski (red.), Wojciech Kostowski (red.), wyd. 2, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1985, ISBN 978-83-200-0873-9.

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.