Izoniazyd

Izoniazyd

Nazewnictwo Nomenklatura systematyczna (IUPAC) pirydyno-4-karbohydrazyd Inne nazwy i oznaczenia farm. łac. isoniazidum inne hydrazyd kwasu izonikotynowego, INH
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
biały krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy bez zapachu[1]
Wzór Hilla	C6H7N3O
Masa molowa	137,14 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS	54-85-3
PubChem	3767
DrugBank	DB00951
SMILES C1=CN=CC=C1C(=O)NN
InChI InChI=1S/C6H7N3O/c7-9-6(10)5-1-3-8-4-2-5/h1-4H,7H2,(H,9,10) InChIKey QRXWMOHMRWLFEY-UHFFFAOYSA-N
Właściwości Rozpuszczalność w wodzie 140 g/l[1][2] w innych rozpuszczalnikach etanol: ~2% (25 °C) do ~10% (78 °C)[1] chloroform: ~0,1%[1] benzen i eter: nierozpuszczalny[1] Temperatura topnienia 169–174 °C[1][2][3][4] logP -0,7[1] Wartości pK pKBH+ 1,8 pKBH22+ 3,6 pKBH33+ 10,8[1]
Niebezpieczeństwa Globalnie zharmonizowany system klasyfikacji i oznakowania chemikaliów[5] Uwaga Zwroty H H302, H315 Zwroty P brak zwrotów P Numer RTECS NS1751850 Dawka śmiertelna LD50 50 mg/kg (pies, doustnie)
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC	J04AC01, J04AC51, J04AM01, J04AM02, J04AM03, J04AM04, J04AM05, J04AM06 J04AM09 J04AM12
Farmakokinetyka Działanie przeciwgruźlicze Okres półtrwania 0,5–5 h Wiązanie z białkami osocza i tkanek 0–10% Metabolizm wątrobowy Wydalanie 50–96% z moczem, reszta ze śliną i kałem
Uwagi terapeutyczne Stosowanie w ciąży kategoria C Drogi podawania doustnie, domięśniowo

Izoniazyd (łac. isoniazidum) – organiczny związek chemiczny, powszechnie używany lek przeciwgruźliczy, zaliczany do tzw. leków pierwszego rzutu. Jest stosowany także w leczeniu niektórych innych mykobakterioz (chorób powodowanych przez prątki).

Wobec prątków wrażliwych izoniazyd jest lekiem bakteriobójczym, wykazującym aktywność wobec szybko namnażających się bakterii wewnątrz komórek i poza nimi.

Pod względem chemicznym izoniazyd jest hydrazydem kwasu izonikotynowego. Rozpuszcza się w wodzie. Ma właściwości zasadowe.

Został wprowadzony na rynek farmaceutyczny w 1952 roku przez koncern Roche pod nazwą Rimifon^[6].

Izoniazyd jest prolekiem, ponieważ musi zostać aktywowany przez katalazę bakteryjną. Mechanizm działania polega na wpływie na aktywność dinukleotydu nikotynamidoadeninowego (NADH) w komórce bakterii. Tworzy się nieaktywny analog NADH, co zaburza szereg procesów życiowych prątków. Najważniejszym efektem jego działania jest hamowanie syntezy kwasów mikolowych, które wchodzą w skład ściany komórkowej prątka.

Leczenie gruźlicy. Ze względu na łatwo rozwijającą się lekooporność powinien być stosowany wyłącznie w połączeniu z innymi lekami przeciwgruźliczymi. Leczenie i profilaktyka gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych ze względu na dobrą penetrację leku do OUN.

Uszkodzenie wątroby, aktywne schorzenie wątroby, przebyte reakcje hepatotoksyczności lub uczulenie na lek. Inne przeciwwskazania:

• padaczka i inne stany drgawkowe
• psychozy
• zapalenie wielonerwowe
• uszkodzenia nerek

Spożycie alkoholu zwiększa jego toksyczność, dlatego u alkoholików stosuje się go z zachowaniem szczególnej ostrożności.

Jest silnym inhibitorem kilku izoenzymów cytochromu P450 (CYP2A6, CYP2C19, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4) co powoduje zwolnienie wątrobowego metabolizmu szeregu leków i zwiększenie ryzyka wystąpienia działań toksycznych. Do leków tych należą np. fenytoina, karbamazepina, etosuksymid czy prymidon. Leki zobojętniające zmniejszają wchłanianie izoniazydu.

Może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby i zmian toczniopodobnych. W 10% przypadków dochodzi do zaburzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego (np. zawroty i bóle głowy, stan splątania, hiperrefleksja i zapalenie nerwów) W 5% przypadków dochodzi do leukopeni i reakcji alergicznych. Może dochodzić do rozwoju polineuropatii związanych z hamowaniem aktywności witaminy B₆. U osób z grupy ryzyka (z zakażeniem HIV, niedożywieniem, cukrzycą i u ciężarnych) konieczna jest suplementacja tej witaminy w ilości 10–50 mg na dobę. Poza tym może wystąpić utrata łaknienia, zaparcie oraz drżenie mięśni. Izoniazyd obniża próg drgawkowy poprzez hamowanie syntezy kwasu γ-aminomasłowego. Może wywołać zaburzenia afektywne (nastrój wzmożony) poprzez hamowanie monoaminooksydazy. Wchodzi z tego powodu w niebezpieczne interakcje z wieloma lekami (np. SSRI).

Dostępne są jego preparaty proste oraz w połączeniu z ryfampicyną.

• Isoniazidum tabl. 50 mg i 300 mg
• Rifamazid kaps. 150 mg ryfampicyny i 100 mg izoniazydu oraz kaps. 300 mg ryfampicyny i 150 mg izoniazydu