Jodie Foster

Jest córką Evelyn „Brandy” Foster i Luciusa Fishera Fostera III, którzy rozwiedli się jeszcze przed narodzinami ich czwartego dziecka^[1]. Jej matka była agentką prasową^[2], a ojciec – oficerem lotnictwa, który po przejściu w stan spoczynku zajął się sprzedażą nieruchomości i pracą na budowie domów^[3]. Późniejsze kontakty Foster z ojcem ograniczyły się do kilku spotkań w całym jej życiu^[4]. Matka miała duży wpływ na wychowanie i rozwój kariery aktorskiej córki^[5][6], a z czasem została także jej menedżerką^[7]. Foster ma troje starszego rodzeństwa: Lucindę (ur. 1954), Constance (ur. 1955) i Luciusa „Buddy’ego” (ur. 1957)^[2]. Pozostaje w konflikcie z bratem m.in. napisaną przez niego w 1997 i nieautoryzowaną przez nią książkę biograficzną pt. Foster Child^[8]. W dzieciństwie przez dwa lata trenowała karate, poza tym uprawiała inne dyscypliny sportu: jazdę na nartach, pływanie, koszykówkę i tenis^[9].

Ukończyła z wyróżnieniem Lycée Français de Los Angeles^[10], płynnie mówi po francusku^[11] i komunikuje się po włosku i hiszpańsku^[12]. W 1985 ukończyła z wyróżnieniem studia z literatury na Uniwersytecie Yale^[13].

Karierę aktorską rozpoczęła w wieku trzech lat od występów w spocie reklamowym preparatów do opalania marki Coppertone^[14]. Do ukończenia ósmego roku życia zagrała łącznie w 50 reklamach^[15]. W maju 1969 zadebiutowała niewielką rolą w serialu komediowym Mayberry RFD, w którym jej brat grał główną rolę^[16]. Przez kolejne pięć lat wystąpiła jeszcze w kilku serialach i sitcomach, m.in. w Strzałach w Dodge City (Gunsmoke), Zalotach ojca Eddiego (The Courtship of Eddie's Father), Moich trzech synach (My Three Sons), Kung Fu, Julii, Bonanzie, Rodzinie Partridge’ów (The Partridge Family), Perry Masonie, Love Story i Medycznym centrum (Medical Centre)^[17].

Jako aktorka filmowa zadebiutowała rolą siostry chłopca, który po wyjeździe ojca na wojnę musi utrzymać rodzinę, w filmie telewizyjnym Vincenta McEveety’ego Menace on the Mountain (1970). W kinie zadebiutowała tytułową rolą żeńską w filmie Bernarda McEveety’ego Napoleon i Samantha (Napoleon and Samantha, 1972) wyprodukowanym przez wytwórnię Walta Disneya^[18]. Następnie zagrała niewielką rolę w disnejowskiej komedii westernowej Bernarda McEveety’ego Jeden mały Indianin (One Little Indian, 1973)^[19]. Poza tym wystąpiła jako zaniedbana córka królowej derby w filmie Kansas City Bomber (1972)^[19], Elizabeth Henderson w serialu Bob & Carol & Ted & Alice (1973) emitowanym w ABC^[11], Becky Thatcher w Tomku Sawyerze (Tom Sawyer, 1973)^[19] i Addie Pray w serialu Papierowy księżyc (Paper Moon, 1974) opartym na kasowym filmie Petera Bogdanovicha o tym samym tytule z 1973^[20]. Pojawiła się także w filmie telewizyjnym Uśmiechnij się, Jenny, jesteś martwa (Smile Jenny, You’re Dead, 1974)^[11].

Zerwała ze swoim dotychczasowym, grzecznym wizerunkiem rolą dziewczynki wychowującej się na ulicy w filmie Martina Scorsese Alicja już tu nie mieszka (Alice Doesn't Live Here Anymore, 1974)^[21]. Współpracę z reżyserem kontynuowała na planie psychologicznego dramatu kryminalnego Taksówkarz (1976) i choć obsadzenie 13–latki w roli nastoletniej prostytutki Iris wzbudziło kontrowersje, to Foster została doceniona za swój występ w filmie i otrzymała nominację do Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej^[22]. Następnie zagrała Tallulah, wygadaną przyjaciółkę Grubego Sama (John Cassisi) w brytyjskiej parodii filmu gangsterskiego Alana Parkera Bugsy Malone (1976) o wojnie gangów w latach 20. w Nowym Jorku^[23]. Była chwalona przez prasę za występ w roli umierającej dziewczyny Deirdre Striden w filmie Dona Taylora Echa lata (Echoes of a Summer, 1976)^[24]. Zagrała przemądrzałą i nieporządną nastolatkę Annabel Andrews, która zamienia się w swoją schludną i zorganizowaną matkę, w disnejowskiej komedii Gary’ego Nelsona Zwariowany piątek (Freaky Friday, 1976)^[24].

Za tytułową rolę psychopatycznej zabójczyni Rynn Jacobs w thrillerze Nicolasa Gessnera Dziewczynka, która mieszka na końcu drogi (The Little Girl Who Lives Down the Lane, 1976) otrzymała wiele pochwalnych recenzji^[25] i nagrodę Saturna od Amerykańskiej Akademii Filmów Science Fiction, Fantasy i Horrorów. Poprowadziła jeden odcinek programu telewizyjnego Saturday Night Live^[24]. Do końca lat 70. zagrała jeszcze w filmach: Moi, Fleur Bleue (ang. Stop Calling Me Baby, 1977) Érica Le Hunga i Domek na plaży (Il Casotto, 1977) Sergia Cittego, Posiadłość Candleshoe (Candleshoe, 1977) Normana Tokara, Lisice (Foxes, 1980) Adriana Lyne’a i Karnawał (Carny, 1980) Roberta Kaylora, a także w serialu dokumentalnym Desmonda Wilcoksa Amerykanie (Americans, 1978) w BBC2^[26].

Na początku lat 80. zawiesiła karierę, by skupić się na studiach^[27]. Podczas studiów zagrała Arlie, byłą prostytutkę odsiadującą wyrok ośmiu lat pozbawienia wolności za zamordowanie taksówkarza, w spektaklu Marshy Norman Getting Out (reż. Tina Landau) w Calhoun Community College’s Theatre^[28]. Do kina wróciła rolą córki Boba O’Hary (Edward Asner) w filmie Williama Bartmana Żona O’Hary (O’Hara’s Wife, 1982)^[29]. Poza tym zagrała piosenkarkę rockową Zoe Alexander w filmie telewizyjnym Anthony’ego Harveya Svengali (1983)^[30], Franny Berry w Hotelu Hampshire (1984) Tony’ego Richardsona^[31] i pomocnicę projentantki strojów, która przeżywa trudny romans z żołnierzem Ruchu Oporu, w dramacie wojennym Claude’a Chabrola Cudza krew (Le sang des autres, 1984)^[32].

Niezrównoważony psychicznie John Hinckley Jr., chcąc zaimponować Foster^[33], 30 marca 1981 postrzelił prezydenta USA Ronalda Reagana^[34]. Zamach Hinckleya był dla Foster traumatycznym przeżyciem i przez kolejne lata rzadko udzielała wypowiedzi na ten temat; do sprawy odniosła się szerzej jedynie w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Esquire” i na zorganizowanej dla dziennikarzy konferencji prasowej^[35]. Hinckley został uniewinniony ze względu na niepoczytalność i osadzony w zakładzie psychiatrycznym^[36].

Po ukończeniu studiów w 1985 zagrała Lindę w Dzielnicy Pięciu Narożników (Five Corners, 1987) Tony’ego Billa^[37], zmarłą przyjaciółkę Billy’ego Wyatta (Mark Harmon) w krytycznie przyjętym komediodramacie Stevena Hampmanna Stealing Home (1988)^[38] i Anne Benton, która jest ścigana przez mordercę, w filmie akcji Dennisa Hoppera Backtrack (1990)^[39]. Uznanie widzów i krytyków zyskała za sprawą roli Sary Tobias, ofiary zbiorowego gwałtu walczącej o sądowe ukaranie winnych, w dramacie psychologicznym Jonathana Kaplana Oskarżeni (The Accused, 1988)^[40], za którą otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki^[41]. Następnie zagrała gangsterkę w fatalnie przyjętym filmie Mary Lambert Siesta (1987)^[42].

Za główną rolę Clarice Starling, agentki FBI usiłującej uzyskać od psychopatycznego Hannibala Lectera (Anthony Hopkins) pomoc w znalezieniu i aresztowaniu seryjnego mordercy, Buffalo Billa (Ted Levine), w kasowym horrorze kryminalnym Jonathana Demme’a Milczenie owiec (The Silence of the Lambs, 1991) otrzymała drugiego w karierze Oscara dla najlepszej aktorki^[43]. Po zakończeniu zdjęć do Milczenia… zadebiutowała jako reżyserka ciepło przyjętym przez krytyków dramatem Mały geniusz Tate (Little Man Tate, 1990), w którym poza tym odegrała rolę Dede, matki niezwykle uzdolnionego siedmiolatka, Freda Tate’a (Adam Hann-Byrd)^[44]. Następnie zagrała epizodyczną rolę prostytutki w filmie Woody’ego Allena Cienie we mgle (Shadows and Fog, 1992), wykreowała chwaloną przez krytyków postać farmerki Laurel Sommerbsy w dramacie romantycznym Jona Amiela Sommerbsy (1993) u boku Richarda Gere’a i wystąpiła jako drobna złodziejka Annabell Branford w komediowym westernie Richarda Donnera Maverick (1994)^[45].

W 1992 założyła własną wytwórnię filmową Egg Pictures^[46], pod której szyldem wyprodukowała kilka niskobudżetowych filmów, w tym: Wakacje w domu (Home for the Holidays, 1995, reż. Jodie Foster), Ministranci (The Dangerous Lives of Altar Boys, 2002, reż. Peter Care) i Nell (1994, reż. Michael Apted). Za tytułową rolę Nell Kellty, młodej dziewczyny wychowywanej w odosobnieniu, w ostatnim z filmów otrzymała kolejne w karierze nominacje do Oscara i Złotego Globu.

Zagrała główne role w filmach: Kontakt (Contact, 1997) Roberta Zemeckisa), Anna i król (Anna and the King, 1999) Andy’ego Tennanta, Azyl (Panic Room, 2002) Davida Finchera, Plan lotu (Flightplan, 2005) Roberta Schwentke i Odważna (The Brave One, 2007) Neila Jordana). Pojawiła się w drugoplanowych rolach w filmach: Bardzo długie zaręczyny (Un long dimanche de fiançailles, 2004) Jean-Pierre’a Jeunety i Plan doskonały (Inside Man, 2006) Spike’a Lee. Zagrała ekscentryczną autorkę powieści przygodowych, która rusza na pomoc ojcu największej fanki swoich książek, w filmie familijnym Jennifer Flackett i Marka Levina Wyspa Nim (Nim's Island, 2008).