Grodziszowice

Grodziszowice
Grodzieszowice
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Domaniów

Liczba ludności (III 2011)

106[1]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-216[2]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0874354

Położenie na mapie gminy Domaniów
Mapa konturowa gminy Domaniów, blisko dolnej krawiędzi nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Grodziszowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Grodziszowice”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Grodziszowice”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Grodziszowice”
Ziemia50°50′57″N 17°07′21″E/50,849167 17,122500[3]

Grodziszowice (nazwa historyczna: Grodzieszowice[3], niem. Graduschwitz, 1936-1945 Grasau[4]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.[5]

Położenie

Wieś położona jest 5 kilometrów od Borka Strzelińskiego,[6] 5 kilometrów od siedziby gminy w Domaniowie i 28 kilometrów od Wrocławia.[7] W okolicy wsi znajduje się najwyższy punkt gminy Domaniów o wysokości 156,7 m. n.p.m.[8]

Podział administracyjny

Grodziszowice w okresie pruskim znajdowały się na terenie gminy z siedzibą w Wawrzęcicach (Lorzendorf) i przyporządkowane były urzędowi stanu cywilnego najpierw w Kurowie (Kauern), a potem w Wawrzęcicach (Lorzendorf).[4] Od 1816 r. znajdował się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,[6] a potem od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.[9]

Po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego Śląska w latach 1945-1954 Grodziszowice znajdowały się na terenie gminy Kurów.[10] W latach 1954-1972 wieś znajdowała się na terenie gromady Ośno.[11] Od 1973 r. jest częścią gminy Domaniów.[12] Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.[13][12] W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 była podporządkowana urzędowi rejonowemu w Oławie.[14]

Historia

Teren obecnych Grodziszowic był zasiedlony już w epoce brązu (do 650 roku p.n.e.).[15] Na terenie współczesnej wsi zamieszkiwała ludność kultury łużyckiej.[16] W okresie od ok. 650 do 400 roku p.n.e. był zamieszkiwany przez ludność kultury halsztackiej.[15]

Wieś w układzie ulicówki, istniejąca co najmniej od XII w. W 1320 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim. Od XII w. aż do sekularyzacji na początku XIX w. należała do kapituły katedralnej biskupstwa wrocławskiego. W 1819 r. jest wspomniana jako własność urzędu domenalnego w Kotowicach, a od około 1830 r. pruskiego urzędu królewskiego w Oławie.[4]

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Grodziszowice nosiły następujące nazwy[4]:

  • 1155: Grogesseuici
  • 1245: Grodesouice
  • 1335: Grozeschwicz
  • 1352: Grosszosewicz[4] i Grodischow[17]
  • 1783: Graduschwiz i Graschwiz
  • do 1845 lub ok. 1881 r. także Graschwitz[4][17]
  • do 9 grudnia 1936 r.: Graduschwitz (niemiecka nazwa wsi)
  • 1936-1945: Grasau (nazwa nadana przez władze nazistowskie Niemiec).
  • do 1945 r. Graduszowice (nazwa polska wsi)[17]
  • po 1945 r. Grodziszów,[18] później Grodzieszowice[3][4] (nazwy nadane po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku) i obecnie obowiązujące Grodziszowice[19]

Heinrich Adamy w swoim dziele dotyczącym nazw miejscowości na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu, wywodził niemiecką nazwę wsi Graduschwitz od polskiego Graduszowice i podawał znaczenie nazwy miejscowości w języku niemieckim jako "Hagelsdorf". Zaliczał nazwę wsi Graduschwitz do grupy nazw miejscowości wywodzących się od rodzaju okolicy lub ukształtowania lokalnego krajobrazu wokół niej.[20]

9 grudnia 1936 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z "Graduschwitz" na "Grasau".[4]

Gospodarka

W pierwszej połowie XIX w. we wsi funkcjonowała karczma, kuźnia, gorzelnia, trzy zakłady rzemieślnicze i sklep z płótnem z lna. W 1845 r. odnotowano uprawę lnu we wsi.[4][17] Powierzchnia katastralna wsi w 1885 r. wynosiła 272 ha, z czego pola uprawne stanowiły 253 ha, a łąki 9 ha. Dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 24,07 marek niemieckich za hektar, a z łąk 29,77 marek za hektar.[4]

Teraźniejszość

We wsi znajduje się świetlica wiejska,[21] a także cmentarz parafialny z kaplicą cmentarną należący do parafii św. Jakuba Apostoła w Brożcu będącej częścią dekanatu Wiązów archidiecezji wrocławskiej.[22]

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu we wsi znajdowały się następujące zabytki[23]:

  • historyczny układ ruralistyczny wsi
  • domy mieszkalne nr 1 i 2
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 3
  • domy mieszkalne nr 11 i 18
  • dom mieszkalny nr 13 z kapliczką domową.

Demografia

W 1783 r. we wsi mieszkało 89 osób. W 1819 r. wieś miała 138 mieszkańców, w 1830 r. mieszkało 141 osób, w 1845 r. 177 osób, w 1871 r. 162 osoby, w 1885 r. 176 osób, a w 1895 r. 147 osób. W 1905 r. we wsi mieszkało 159 osób, 20 lat później 150 osób, w 1935 r. 144 osoby, a w 1939 r. 162 osoby.[4] W 2011 r. w Grodziszowicach mieszkało 106 osób,[1] a w 2023 r. 89 osób.[24]

W 1925 r. na 150 mieszkańców wsi było 75 mężczyzn i 75 kobiet. We wsi mieszkało 93 ewangelików i 51 katolików. Ewangelicy przynależeli do zboru w Borku Strzelińskim (Großburg), a katolicy do parafii w Brożcu (Brosewitz).[4]

Liczba ludności Grodziszowic

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 345 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. 1 2 3 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 38977.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Grasau (=Graduschwitz) Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-07-15].
  5. ↑ Grodziszowice, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy w Domaniowie, bip.gminadomaniow.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  6. 1 2 Graduschwitz, [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 1, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 608 [dostęp 2026-07-15] (ang. • niem.).
  7. ↑ Mapa Grodziszowice - Grodziszowice plan miasta, Grodziszowice na mapie [online], www.fajnewczasy.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  8. ↑ Strategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 116
  9. ↑ Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-15] (niem.).
  10. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  11. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  12. 1 2 Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  13. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych., isap.sejm.gov.pl, 29 maja 1946 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  14. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  15. 1 2 Zbigniew Jakubowicz, Domaniów znany i nieznany (1), Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 40 (386), dodatek "Magazyn", s. IV, Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 5 października 2000, s. 28 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  16. ↑ Rys historyczny, [w:] Charakterystyka Gminy, Gmina Domaniów [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  17. 1 2 3 4 Graduszowice, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II (Derenek – Gżack), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1881, s. 790 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  18. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  19. ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy w Domaniowie [online], bip.gminadomaniow.pl [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  20. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Śląska Biblioteka Cyfrowa, Breslau 1888, s. 67 [dostęp 2026-07-15] (pol. • niem.).
  21. ↑ Strategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158
  22. ↑ Brożec, [w:] Archidiecezja Wrocławska, www.archidiecezja.wroc.pl [dostęp 2026-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-14] (pol.).
  23. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  24. ↑ Raport o stanie gminy Domaniów za 2023 rok, s. 4

Bibliografia

  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Christa Dziedo, Großburg – eine Dorfgeschichte, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/1977, s. 15
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 53
  • Beiträge zur Vorgeschichte von Graduschwitz (sp. Grasau) und Lorzendorf, von Alexander Dasler im Heimatkalender für Stadt und Kreis Ohlau 1928, S 136 ff., [w:] Heinz Quester, Aus der Geschichte von Kreis und Stadt Ohlau in Schlesien, Alfter 2010, t. 3 (Beiheft 3 zu Günther/Quester, Kreis und Stadt Ohlau in Schlesien von den Anfängen bis 1945), s. 340

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.