Kurzątkowice

Kurzątkowice
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Domaniów

Liczba ludności (2022)

88[1]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-216[2]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0874390

Położenie na mapie gminy Domaniów
Mapa konturowa gminy Domaniów, na dole znajduje się punkt z opisem „Kurzątkowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Kurzątkowice”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Kurzątkowice”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Kurzątkowice”
Ziemia50°51′42″N 17°08′45″E/50,861667 17,145833[3]

Kurzątkowice (niem. Chursangwitz[4][5]) – wieś w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.

Nazwa

Heinrich Adamy wywodzi pierwotną nazwę wsi "Criva sosna" lub "Krzywa sosna" od polskiej nazwy drzewa - sosna[6], zaliczając ją do grupy miejscowości, których nazwy wywodzą się "von sosna = Kiefer (pinus silvestris)"[6]. Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu tłumaczył znaczenie nazwy "Criva (Krzywa) sosna" na język niemiecki jako "Krumme Kiefer"[6].

Około 1315 r. pojawiła się kolejna nazwa wsi, mianowicie Cursantkowicz (w 1358 r. Curzantka)[5][7], którą Niemcy zgermanizowali jako Chursangwitz.[5] Po II wojnie światowej polska administracja spolonizowała zgermanizowaną nazwę na Kurzątkowice.[4]

Miejscowość została wymieniona w staropolskiej formie Cirvasosna w łacińskim dokumencie wydanym 13 sierpnia 1299 w Legnicy[8][9].

12 lutego 1948 r. ustalono urzędową polską nazwę miejscowości – Kurzątkowice, określając drugi przypadek jako Kurzątkowic, a przymiotnik – kurzątkowicki[4].

W ciągu swojego istnienia Kurzątkowice nosiły następujące nazwy[5]:

  • 1232, 1285: Crivasosna
  • 1299: Cirvasosna[8]
  • 1315: Cursantkowitz, Cirunsosna[5] (lub Ciruasosna)[7]
  • 1358: Curzantka[5][7]
  • 1380: Kursanck(o)wicz
  • 1393: Curzantkowicz
  • 1783: Chursangwitz (nazwa niemiecka wsi do 1945 r.)
  • 1845: Kurzantków (nazwa polska wsi)
  • 1883: Kurzątków (nazwa polska wsi do 1945 r.)[7]
  • 1945-1948: Mały Kurzątków (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku)[4][10]
  • od 1948 r.: Kurzątkowice (nazwa urzędowa nadana przez polską administrację)[4]

Podział administracyjny

W okresie pruskim Kurzątkowice dzieliły się na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) i obszar dworski (Gutsbezirk), które należały do gminy z siedzibą w Wawrzęcicach (Lorzendorf).[5] Kurzątkowice od 1816 r. należały do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk,[11] a od 1919 r. do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.[12] W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Kurzątkowice został połączony ze wsią o tej samej nazwie.[13][12]

Po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego Śląska Kurzątkowice wchodziły w latach 1945-1954 w skład gminy Kurów.[14] W latach 1954-1972 wieś wchodziła w skład gromady Ośno.[15] Od 1973 r. jest częścią gminy Domaniów.[16] Do 1975 r. Kurzątkowice były częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.[16][17] W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.[18]

Historia

Teren wsi był zasiedlony już w okresie neolitu.[19]

Wieś pierwszy raz wzmiankowana w 1232 r., o układzie osady majątkowej. W 1232 r. była własnością rycerza Mikołaja de Crivasosna et de Lavinstein,[5][20] który oprócz dzisiejszych Kurzątkowic posiadał też Lavinstein część dzisiejszej wsi Wyszkowice.[20] W 1285 r. wieś była w posiadaniu Jeska zwanego Kurczątkiem lub Cursantko (stąd dzisiejsza nazwa wsi "Kurzątkowice").[5][20] Następnie do 1551 r. była w posiadaniu rodu von Zedliz (ostatnią wspomnianą właścicielką wsi z rodu była Barbara von Zedliz), a potem do około 1609-1614 roku w posiadaniu rodu von Sebottendorf.[5]

W 1614 r. jest wspomniana jako własność Hansa von Stoscha, a w 1630 r. jako własność Adama von Pfeila, a w 1660 r. wieś znajdowała się w posiadaniu Martina Friemela von der Witte. W 1675 r. wieś posiadała wdowa po Martinie Friemelu von der Witte, czyli Maria, pochodząca z rodu Hallmann von Strachwizbis. W 1681 r. Kurzątkowice znajdowały się w posiadaniu Wilhelma Christiana zu Rogendorf, barona (Freiherr) von Mollenburg. W 1694 r. wieś posiadał Johann Siegismund von Vogt, a dwa lata później Barbara Eleonora von Wolmmersdorf pochodząca z rodu von Vogt.[5]

W pierwszej połowie XVIII w. wieś na powrót stała się własnością rodu von Sebottendorf, a od 1743 r. wieś jest wspomniana jako własność rodu von Wenzki (Wensky, Wentzki, Wenzki und Petersheide), która posiadała miejscowość przez następne stulecie. W 1845 r. jako właściciel wsi wspomniany jest C. R. Leopold Giese., a w 1894 r. właścicielem majątku rycerskiego w Kurzątkowicach był Oswald Schöps. W 1937 r. właścicielami majątku w Kurzątkowicach byli Otto Buschendorff i Ruth Schoeps.[5]

Gospodarka

We wsi znajdował się pod koniec XVIII w. folwark. W pierwszej połowie XIX w. w Kurzątkowicach oprócz pałacu rodowego i folwarku znajdowała się karczma. W 1845 r. odnotowano we wsi uprawę rzepaku oraz działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej wynosiła 21 ha, z czego pola uprawne stanowiły 20 ha, a dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 27,02 marek niemieckich za hektar. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego w tym samym roku wynosiła 176 ha, z czego pola uprawne stanowiły 168 ha, łąki 1 ha i lasy również 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 22,32 marek niemieckich za hektar, z łąk 18,41 marek za hektar i z lasów 13,32 marek za hektar. W 1931 r. powierzchnia gruntowa wsi wynosiła 196,4 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 22,63 reichsmarek za hektar.[5] Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Boreczku (Wäldchen).[5]

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie Kurzątkowic znajdują się następujące zabytki[21]:

Demografia

W 1783 r. we wsi mieszkało 94 osoby, w 1819 r. 88 osób, w 1830 r. 84 osoby, a w 1845 r. wieś miała 105 mieszkańców. W 1871 r. wieś gminna (Landgemeinde) miała 54 mieszkańców, a obszar dworski (Gutsbezirk) 53 mieszkańców, w 1885 r. wieś gminną zamieszkiwało 48 osób, a obszar dworski 70 osób, w 1895 r. wieś gminna miała 40 mieszkańców, a obszar dworski 65 mieszkańców, a w 1905 r. wieś gminną zamieszkiwało 41 osób, a obszar dworski 74 osób. W 1925 r. w Kurzątkowicach mieszkało 124 osoby, w 1935 r. 117 osób, a 4 lata później 106 osób.[5] W 2022 r. wieś zamieszkiwało 88 osób.[22]

W 1925 r. na 124 mieszkańców wsi przypadało 54 mężczyzn i 70 kobiet. 118 mieszkańców wsi było ewangelikami, a 6 było katolikami. Ewangelicy przynależeli do zboru w Witowicach (Weigwitz), a katolicy do parafii w Domaniowie (Thomaskirch), a do ok. 1830 r. do parafii w Brożcu (Brosewitz).[5]

Liczba ludności Kurzątkowic (nota: dane dla lat 1871-1905 stanowią sumę ludności wsi gminnej i obszaru dworskiego)

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-03].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 644 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 65642.
  4. 1 2 3 4 5 Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 grudnia 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (M.P. z 1948 r. Nr 14, poz. 55 (ISAP))
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Chursangwitz Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-07-15].
  6. 1 2 3 Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 53, OCLC 456751858 (niem.).
  7. 1 2 3 4 Kurzątków, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IV (Kęs – Kutno), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1883, s. 944 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  8. 1 2 Colmar Grünhagen (red.), Codex Diplomaticus Silesiae T.9 Urkunden der Stadt Brieg, urkundliche und chronikalische Nachrichten über die Stadt Brieg, die dortigen Klöster, die Stadt- und Stiftsgüter bis zum Jahre 1550, Breslau: Josef Max & Comp., 1870, s. 6 [dostęp 2026-07-15] (pol. • niem.).
  9. ↑ Grünhagen 1870 ↓, s. 6.
  10. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  11. ↑ Chursangwitz, [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 1, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 296 [dostęp 2026-07-15] (ang. • niem.).
  12. 1 2 Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-15] (niem.).
  13. ↑ Amtsblatt der Regierung in Breslau : mit öffentlichem Anzeiger Bd. 119, Stück 38 (22 September 1928) + S.-Beil., „Amtsblatt der Regierung in Breslau mit öffentlichem Anzeiger”, 119 (38), polona.pl, 22 września 1928, s. 362 [dostęp 2026-07-15] (pol. • niem.).
  14. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  15. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  16. 1 2 Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  17. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych., isap.sejm.gov.pl, 29 maja 1946 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  18. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  19. ↑ Zbigniew Jakubowicz, Domaniów znany i nieznany (1), Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 40 (386), dodatek "Magazyn", s. IV, Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 5 października 2000, s. 28 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  20. 1 2 3 Anna Borkowska-Szwarc, Z dziejów Brzezimierza [online], tuolawa.pl, 16 września 2013 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  21. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  22. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-03].

Bibliografia

  • Colmar Grünhagen: Codex Diplomaticus Silesiae T.9 Urkunden der Stadt Brieg. Breslau: Josef Max & COMP., 1870.
  • https://klauskunze.com/ohlau/orte/chursangwitz.htm (dostęp 2026-06-18)
  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 36
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.