Skrzypnik

Skrzypnik
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Domaniów

Liczba ludności (2023)

340

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-216[1]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0874472

Położenie na mapie gminy Domaniów
Mapa konturowa gminy Domaniów, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Skrzypnik”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Skrzypnik”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Skrzypnik”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Skrzypnik”
Ziemia50°53′19″N 17°10′40″E/50,888611 17,177778[2]

Skrzypnik (niem. Runzen[3]) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.[4]

Informacje ogólne

Miejscowość położona jest 11 kilometrów od Oławy,[5] 4 kilometry od siedziby gminy w Domaniowie i 27 kilometrów od Wrocławia.[6] We wsi funkcjonuje placówka Poczty Polskiej.[7]

Podział administracyjny

W okresie rządów pruskich wieś znajdowała się na terenie gminy z siedzibą w Goszczynie (Gusten) w powiecie oławskim.[5][8] Wieś od 1816 r. należała do rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.[8][9]

Po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego Śląska Skrzypnik wszedł w skład gminy Kurów jako gromada w latach 1945-1954.[10] Następnie wieś weszła w skład gromady Goszczyna, istniejącej w latach 1954-1960.[11] W 1960 r. Skrzypnik jako jedyna wieś likwidowanej gromady Goszczyna weszła w skład gromady Domaniów, która istniała do 1972 r.[12] W 1973 r. wieś weszła w skład gminy Domaniów, która istnieje do dziś.[13] Do czasu reformy administracyjnej w 1975 r. wieś należała do powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.[13] W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.[14]

Historia

Wieś typu owalnica o pochodzeniu starosłowiańskim. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1201 r., kiedy jako Comasovo jest wspomniana jako własność opactwa św. Wincentego na Ołbinie.[5] W 1323 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim.[15][16] Na północno-zachodnim krańcu wsi istniała do czasu jego zniszczenia w czasie wojny trzydziestoletniej w pierwszej połowie XVII w. wieś folwarczna Lämmerwitz (wzmiankowane są jej nazwy: w 1323 r. Lemberczichowicz, w 1364 r. Lamparthowicz i w 1593 r. Lampersdorf).[5]

W 1842 r. we wsi znajdowały się 54 domy, zaś sama wieś miała sołtysa.[17]

Nazewnictwo

Skrzypnik w swojej historii nosił następujące nazwy[5][3]:

  • 1201 r.: Comasovo
  • 1232 r.: Chomatovo
  • 1305 r.: Chomotow
  • ok. 1320 r.: Runczunt
  • 1352 r.: Ruenczin
  • 1359 r.: Ruwinczun[5][17]
  • 1360 r.: Rowwinczown
  • 1361 r.: Ruwinzin
  • do 1830 r. także Runczun
  • do 1945 r. Runzen (niemiecka nazwa wsi)
  • do 1945 r. Runcoń (polska nazwa wsi)[17]
  • 1945-1947: Rówieńczyn (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego Śląska)[18]
  • od 1947 roku Skrzypnik (obecnie obowiązująca nazwa wsi)[3][5][19]

1 lipca 1947 nadano miejscowości polską nazwę Skrzypnik[3].

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu zaliczał Skrzypnik (Runzen) do grupy miejscowości, których nazwy wywodzą się od cech ukształtowania tereniu i rodzaju okolicznego krajobrazu. Znaczenie nazwy wsi "Runzen" podawał w języku niemieckim jako "Grabendorf".[20]

Własność

Pierwotnie Skrzypnik należał do opactwa św. Wincentego na Ołbinie (obecnie na terenie miasta na prawach powiatu Wrocławia). Około 1232 roku była własnością rycerza Gniewomira z Chomatowa, jednego z fundatorów kościoła w Brzezimierzu.[5][21] W 1315 r. wieś należała do Jana z Siecieborowic (Johann von Zezeborowicz),[21][5] a w 1360 r. do rodu Pogorzelów (von Pogarell), w których rękach pozostawała do ok. 1469 r. Następnie wieś należała do książąt oławskich (jest wzmiankowana jako własność książęca w 1675 r.), a po wojnach śląskich podlegała pruskiemu urzędowi królewskiemu w Oławie.[5] Wieś podlegała siedzibie gminy i urzędowi stanu cywilnego w Goszczynie (Gusten).[5]

Gospodarka

W pierwszej połowie XIX w. na terenie wsi funkcjonowała karczma, cegielnia, młyn z wiatrakiem, 7 warsztatów rzemieślniczych i zakład stolarski. Na terenie wsi funkcjonował również przybytek dla ubogich.[5] W 1845 r. odnotowano hodowlę 679 owiec, 155 sztuk bydła i 118 sztuk trzody chlewnej, a także pszczół. Odnotowano również w tym samym roku uprawę lnu. Powierzchnia katastralna wsi w 1931 r. wynosiła 838,7 ha, a dochód netto z podatku gruntowego w 1925 r. wynosił 30,69 reichsmarek za hektar.[5] Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Polwicy.[5] W miejscowości istniał przystanek kolejowy Skrzypnik, położony na szlaku linii kolejowej Domaniów – Wyszkowice Jędrzychowice.[19] Przystanek ten posiadał też ładownię kolejową i funkcjonował w latach 1910-1966, a zlikwidowany został w 1973 r.[22]

Teraźniejszość

We wsi znajduje się świetlica wiejska, a także boisko trawiaste.[23]

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki[24]:

  • historyczny układ ruralistyczny wsi
  • remiza
  • budynek gospodarczy nr 1
  • dom mieszkalny nr 3 z budynkiem gospodarczym
  • dom mieszkalny nr 4 ze stodołą
  • zespół mieszkalno-gospodarczy nr 5 (dom mieszkalny, budynek gospodarczy i stodoła)
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 6
  • dom mieszkalny nr 7 z zabudową gospodarczą
  • zespół mieszkalno-gospodarczy nr 8 (dawna gospoda) z domem mieszkalnym i budynkiem mieszkalno-gospodarczym (dawną stodołą)
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 9
  • zespół mieszkalno-gospodarczy nr 10 (dom mieszkalny, budynek gospodarczy i stodoła)
  • dom mieszkalny nr 12
  • dom mieszkalny nr 14 z budynkiem gospodarczym
  • transformator przy budynku nr 14
  • dom mieszkalny nr 16 z budynkiem gospodarczym
  • dom mieszkalny nr 17 ze stodołą
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 18
  • dom mieszkalny nr 19 z budynkiem gospodarczym
  • dom mieszkalny nr 20 z oborą
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 21
  • dom mieszkalny nr 22
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 23 z zabudową gospodarczą
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 28 ze stodołą
  • dom mieszkalny nr 30 z budynkiem gospodarczym
  • dom mieszkalny nr 32 (dawna mleczarnia)
  • stodoła naprzeciwko budynku nr 33
  • dom mieszkalny nr 35 z budynkiem gospodarczym
  • budynek gospodarczy nr 36
  • dom mieszkalny nr 38
  • dom mieszkalny nr 39 z budynkiem gospodarczym, mieszczącym obecnie dom mieszkalny i sklep
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 40
  • dom mieszkalny nr 41 ze stodołą
  • dom mieszkalny nr 42 z budynkiem gospodarczym
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 43 ze stodołą
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 44 z zabudową gospodarczą
  • dom mieszkalny nr 45 z oborą
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 46 ze stodołą
  • domy mieszkalne nr 47 i 48
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 49
  • zespół mieszkalno-gospodarczy nr 50 (dom mieszkalny, stodoła i obora)
  • domy mieszkalne nr 51 i 52
  • dom mieszkalny nr 53 ze stodołą
  • domy mieszkalne nr 54 i 56
  • dom mieszkalny nr 57 z budynkiem gospodarczym
  • domy mieszkalne nr 58 i 59
  • zespół zabudowań gospodarczych nr 60 z budynkiem gospodarczym i stodołą
  • dom mieszkalny nr 62 ze stodołą na nawsi
  • dom mieszkalny nr 63 ze stodołą na nawsi
  • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 64 z budynkiem gospodarczym na nawsi.

Demografia

W 1783 r. we wsi mieszkało 390 osób, w 1819 r. 292 osoby, w 1830 r. 320 osoby, w 1845 r. 354 osoby, w 1871 r. 527 osoby, w 1885 r. 546 osoby, w 1895 r. 560 osób, w 1905 r. 523 osoby, a w 1925 r. 497 osób.[5] W 1933 r. w miejscowości mieszkały 443 osoby,[25] w 1935 r. także 443 osoby,[5] a w 1939 r. – 418 osób[25]. W 2009 r. mieszkały tu 362 osoby, a w 2011 r. – 367 osób[26]. W 2023 r. we wsi mieszkało 340 osób.[27]

W 1925 r. na 497 mieszkańców wsi 253 było mężczyznami, a 244 było kobietami. 464 mieszkańców wsi była wyznania ewangelickiego, a 31 katolickiego. Ewangelicy podlegali zborowi w Brzezimierzu (Wüstebriese), a katolicy parafii w Domaniowie (Thomaskirch).[5]

Liczba ludności Skrzypnika

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1175 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 124246.
  3. 1 2 3 4 Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1947 r. Nr 111, poz. 719 (ISAP)).
  4. ↑ Sołectwa, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy w Domaniowie, bip.gminadomaniow.pl [dostęp 2026-07-11].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Runzen Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-07-09] (niem.).
  6. ↑ Mapa Skrzypnik - Skrzypnik plan miasta, Skrzypnik na mapie [online], www.fajnewczasy.pl [dostęp 2026-07-22] (pol.).
  7. ↑ AP Skrzypnik, Skrzypnik 39, Skrzypnik 55-216, numer telefonu [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-07-22] (pol.).
  8. 1 2 Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-11] (niem.).
  9. ↑ Runzen, [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 653 [dostęp 2026-07-11] (niem. • ang.).
  10. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  11. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  12. ↑ Uchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad
  13. 1 2 Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  14. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-11] (pol.).
  15. ↑ Rys historyczny, [w:] Charakterystyka Gminy, Gmina Domaniów [dostęp 2026-07-21] (pol.).
  16. ↑ Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, 2001, s. 8
  17. 1 2 3 Runcoń, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X (Rukszenice – Sochaczew), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1889, s. 13 [dostęp 2026-07-16] (pol.).
  18. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  19. 1 2 Skrzypnik, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2026-07-11] (pol.).
  20. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau 1888, s. 115 [dostęp 2026-07-11] (pol. • niem.).
  21. 1 2 Anna Borkowska-Szwarc, Z dziejów Brzezimierza [online], tuolawa.pl, 16 września 2013 [dostęp 2026-07-09] (pol.).
  22. ↑ Skrzypnik, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2026-07-16] (pol.).
  23. ↑ Strategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158
  24. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-31] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  25. 1 2 Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Ohlau. 2006. [dostęp 2013-04-05]. (niem.).
  26. ↑ BDL :: Bank Danych Lokalnych. Główny Urząd Statystyczny, 2012. [dostęp 2013-04-05]. (pol.).
  27. ↑ Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, s. 5 (dostępne w Internecie: https://cdn02.sulimo.pl/media/userfiles/gminadomaniow.pl/Raport_za_2023.pdf) [dostęp 2026-07-11]

Bibliografia

  • Urząd Gminy Domaniów, Wielkopolska Akademia Nauki i Rozwoju, Strategia rozwoju gminy Domaniów na lata 2026-2035 (dostęp 2026-07-14)
  • Gmina Domaniów, REGIOPLAN Sp. z o.o., Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Wrocław, 28 czerwca 2001, s. 6-13
  • Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku (dostęp 2026-07-31)
  • Emil Opitz, Die Arten des Rustikalbesitzes und die Laudemien und Markgroschen in Schlesien, Breslau 1904, s. 10, 72, 176 i 264-266
  • Messtischblatt nr. 3018, [w:] Herbert Knothe, Beispiele schlesischer Dorfformen, Breslau 1938 (tabela XXII, rycina 47).
  • Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331–1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów)
  • Herbert Kille, Erinnerungen an Runzen u. Wüstebriese, Kr. Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/1978, s. 6
  • Bernhard Kille, Kille, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1999, s. 31 oraz nr. 7/2000, s. 22
  • Bernhard Kille, Stammfolge Klee in den Kreisen Frankenstein und Ohlau (Schlesien), [w:] Archiv ostdeutscher Familienforscher, t. 16, nr. 11 (2/2006), s. 332-335
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 134
  • Waldemar Kille, Runzen und Wüstebriese; "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/2010, s. 32

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.