Pantelodes
| Pantelodes | |
| Herbin, 2017 | |
 Pantelodes satellitia, rozpięty okaz | |
 Pantelodes w spoczynku | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Gromada | |
| Rząd | |
| Podrząd | |
| Infrarząd | |
| Nadrodzina |
Bombycoidea |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
Pantelodes |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Pantelodes iracoubo Herbin, 2017 | |
Pantelodes – rodzaj motyli z rodziny Apatelodidae. Obejmuje 10 opisanych gatunków.
Morfologia
Motyle o rozpiętości skrzydeł od 35 do 50 mm. U obu płci czułki są aż po wierzchołek podwójnie grzebykowane[1].
Skrzydło przednie jest wydłużone, trójkątne, z krawędzią zewnętrzną regularnie zaokrągloną, acz lekko poniżej szczytu wklęśniętą, zwłaszcza u samic[1]. Tło jego wierzchu jest różowawoszare do różowawobeżowego z ciemniejszymi rejonami brązowymi u nasady i blisko wierzchołka[1][2], a wzór obejmuje podwójne lub potrójne, mniej lub bardziej kontrastujące z tłem linie przedśrodkowe, podwójną linię zaśrodkową, powrębianą linię najbardziej zewnętrzną[1], umieszczoną na dysku, pomarańczową lub pomarańczowobeżową plamkę o kształcie przecinka z czarnym obrysem[1][2] oraz trzy przezroczyste kropki rozmieszone w okolicy wierzchołkowej w równoległym do zewnętrznej krawędzi szeregu[1][2] – kolejno między trzecią a czwartą gałęzią sektora radialnego, czwartą jego gałęzią a pierwszą gałęzią żyłki medialnej oraz między tą ostatnią a drugą gałęzią żyłki medialnej[2]; kropkom tym towarzyszą od strony zewnętrznej trzy plamki pomarańczowe[1][2]. Skrzydło tylne ma krawędź zewnętrzną równomiernie zaokrągloną[1], a barwę wierzchu jednolicie różowawobrązową do pomarańczowobrązowej, bez linii czy znaków[1][2]. Spody wszystkich skrzydeł mają tło jednolicie beżowe do różowobeżowego, w przypadku przednich występuje pojedyncza, niewyraźna linia zaśrodkowa, przyciemnienie przy wierzchołku i wspomniane kropki przezroczyste[1]. Wędzidełko u samca jest pojedyncze i długie, u samicy ma postać licznych, drobnych szczecinek[2].
Samcze genitalia charakteryzują się rozdwojonym lub poczwórnym (każde rozdwojenie z kolejnym rozdwojeniem) wierzchołkiem unkusa, gnatosem o długich, grubych, stożkowatych, niezrośniętych pośrodkowo, opatrzonych ziarnistościami na szczycie ramionach[1][2] oraz walwami prawie dwupłatowymi wskutek rozszerzenia nasady części spodniej[2].
Genitalia samicy cechują się równej długości, dość długimi przydatkami przednimi i tylnymi[1], ósmym tergitem w formie jajowatej płytki[1][2], a ósmym sternitem w formie płytki prostokątnej, prostokątną do trójkątnej, zesklerotyzowaną płytką antewaginalną, torebką kopulacyjną o znamieniu najczęściej mającym kształt wciętego koła[1], helisowatym, robiącym od półtorej do dwóch skrętów, wzmocnionym przez pasmo zesklerotyzowanego oskórka przewodem tejże torebki[1][2] oraz wydłużonymi brodawkami odbytowymi[1].
Rozprzestrzenienie
Rodzaj neotropikalny, znany z Hondurasu, Nikaragui, Kostaryki, Panamy, Kolumbii, Wenezueli, Gujany, Gujany Francuskiej, Ekwadoru, Peru, Boliwii i Brazylii[1][3].
Taksonomia i ewolucja
Kladogram Apatelodidae wg Orlandina i innych (2024)[2]
|
Kladogram rodzaju wg Herbina (2017)[1]
Kladogram rodzaju wg Orlandina i innych (2024)[2]
|
Rodzaj ten wprowadzony został w 2017 roku przez Daniela Herbina na łamach czasopisma „Antenor”. W tej samej publikacji opisano również większość jego gatunków, których wcześniej nie odróżniano od Apatelodes satellitia. Gatunkiem typowym wybrano tamże opisanego Pantelodes iracoubo[1][2].
Do rodzaju zalicza się 10 opisanych gatunków[3]:
- Pantelodes amazonica Herbin, 2017
- Pantelodes boliviana Herbin, 2017
- Pantelodes camacana Orlandin & Carneiro, 2021
- Pantelodes centralamericana Herbin, 2017
- Pantelodes drechseli Herbin, 2017
- Pantelodes iracoubo Herbin, 2017
- Pantelodes maranhensis Herbin & Mielke, 2017
- Pantelodes organabo Herbin, 2017
- Pantelodes ruschii Herbin, 2017
- Pantelodes satellitia (Walker, 1855)
Według wyników molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej opublikowanych w 2024 roku przez Eltona Orlandina, Mônicę Piovesan i Eduarda Carneira omawiany takson zajmuje pozycję siostrzaną dla rodzaju Caribas, tworząc z nim klad siostrzany dla Mocambo. Z kolei te trzy rodzaje formują klad siostrzany dla rodzaju Arotros. Te same wyniki wskazują na tworzenie w obrębie rodzaju kladu bazalnego przez gatunki P. boliviana, P. organabo i P. camacana[2].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 D. Herbin. Description de nouveaux Hétérocères néotropicaux (Lepidoptera Apatelodidae). „Antenor”. 4 (2), s. 114–134, 2017.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Elton Orlandin, Mônica Piovesan, Eduardo Carneiro. Systematics of Apatelodidae Neumoegen & Dyar, 1894 (Lepidoptera: Bombycoidea) based on molecular and morphological data. „Invertebrate Systematics”. 38, 2024. CSIRO Publishing. DOI: 10.1071/IS24041.
- 1 2 Pantelodes Herbin, 2017. [w:] Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 2026-08-22].