Peabiru lilacina

Peabiru lilacina – gatunek motyla z rodziny Apatelodidae, jedyny z monotypowego rodzaju Peabiru.

Gatunek ten opisał po raz pierwszy Edward Dukinfield Jones w 1908 roku na łamach „Transactions of the Entomological Society of London” pod nazwą Apatelodes lilacina. Jako miejsce typowe wskazano Castro w brazylijskiej Paranie^[1]. W 2024 roku gatunek przeniesiony został do nowego, monotypowego rodzaju Peabiru przez Eltona Orlandina, Mônicę Piovesan i Eduarda Carneira. Wyróżniono go na podstawie wyników molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej. Nazwa rodzajowa oznacza sieć pradawnych dróg, łączących plemiona zamieszkujące tereny Ameryki Południowej^[2]. Z omawianym gatunkiem zsynonimizowano ponadto Apatelodes xanthapex^[3], opisanego w 1929 roku przez Maxa W.K. Draudta^[4].

Według wyników wspomnianej analizy Orlandina i innych z 2024 roku omawiany takson zajmuje pozycję siostrzaną dla kladu tworzonego przez rodzaje Kaweskar, Asocia i Tapuia^[2].

Motyl podobny do przedstawicieli rodzaju Campesina^[2]. U holotypu rozpiętość skrzydeł wynosi 40 mm. Barwa głowy i tułowia jest szara, odwłoka zaś ochrowobrązowa^[1].

Skrzydło przednie jest trójkątne z wklęśnięciem zewnętrznego brzegu między wierzchołkiem a końcem pierwszej gałęzi żyłki medialnej. Jego użyłkowanie charakteryzuje się obecnością tylko trzech gałęzi sektora radialnego^[2]. Wierzch ma brązowawy z udziałem ochry, a na nim ciemnobrązową do czarnej, niepodzieloną, trójkątną plamkę u okolicy nasadowej i przezroczystą, trójkątną kropkę koło wierzchołka między czwartą gałęzią sektora radialnego a pierwszą gałęzią żyłki medialnej. Spód tego skrzydła jest bardziej żółtawy czy ochroworudy. Skrzydło tylne ma wierzch ochrowy do brązowawego z ciemniejszą kropką u tylnego kąta, a spód ochroworudy do brązowawego z kremowobiałym brzegiem wewnętrznym i kremowobiałą linią od brzegu przedniego do wewnętrznego^[2][1]. Występuje długie i zakrzywione wędzidełko^[2].

Samcze genitalia cechują się tarczowatym, na całej powierzchni zesklerotyzowanym tegumenem, spiczastym wierzchołkiem unkusa, U-kształtnymi wyrostkami towarzyszącymi, brakiem gnatosa, słabiej od unkusa i tegumenu zesklerotyzowaną, niemal dwukrotnie od unkusa dłuższą, prostokątną ze spiczastym szczytem walwą o spiczastym wyrostku na koście oraz krótkim, walcowatym edeagusem ze ściętym, dobrzusznie wystającym cekum oraz pozbawioną cierni wezyką. Samica ma ósme tergum odwłoka z trójkątną płytką i szerokimi ramionami bocznymi. Przydatki przednie i tylne są cienkie, walcowate z nieco szpatułkowatym szczytem i jednakowo długie, a płytka antewaginalna słabo zesklerotyzowana. Torebkę kopulacyjną cechuje jajowaty, błoniasty korpus z sercowatym i opatrzonym dowewnętrznie skierowanymi kolcami znamieniem oraz dwukrotnie od korpusu dłuższy, helisowaty przewód z zesklerotyzowanym pasemkiem koło korpusu. Grzbietobrzusznie wydłużoną, zesklerotyzowaną brodawkę odbytową obrastają szczecinki^[2].

Owad neotropikalny, endemiczny dla południowo-wschodniej Brazylii^[3].