Tuyvae

Tuyvae – rodzaj motyli z rodziny Apatelodidae. Obejmuje pięć opisanych gatunków.

Motyle stosunkowo niewielkich rozmiarów, osiągające około 30 mm rozpiętości skrzydeł. Opisane naukowo są jedynie dorosłe samce^[1].

Głowa jest ochrowobrązowa do gliniastobrązowej. Czułki aż po sam wierzchołek są podwójnie grzebykowane^[1].

Osiągające od 10 do 15 mm długości przednie skrzydła^[1] są wydłużone, trójkątne^[2] lub prawie trójkątne^[1] z płytkim wklęśnięciem zaczynającym się u szczytu drugiej gałęzi żyłki medialnej i wypustką na wewnętrznej krawędzi^[2]. Wierzch ich ma tło brązowe^[2][1], czasem miejscami ciemniejsze^[1], a na nim biegnące od krawędzi przedniej do wewnętrznej, zygzakowate, ciemnobrązowe linie w okolicy dyskalnej i zadyskowej (linie przedśrodkowe są grube i równoległe), trzy brązowawe kropki w szeregu poniżej wierzchołka oraz, nie zawsze obecną, białą kropkę w górnym końcu komórki dyskalnej. Spód jest nieco jaśniejszy, brązowy^[2][1], pozbawiony wzoru^[2] lub z zygzakowatymi liniami zaśrodkowymi^[1]. W użyłkowaniu skrzydła przedniego obecne są tylko trzy gałęzie sektora radialnego^[2][1], przypuszczalnie w wyniku całkowitego zlania się gałęzi pierwszej i drugiej^[1]. Skrzydło tylne ma wierzch jaśniejszy niż przednie^[2], jednorodnie brązowy, acz z łatką nieco dłuższych, grubszych, ciemniejszych łusek biegnącą od środka długości do szczytu krawędzi tylnej^[1]. Spód jego jest beżowy z rozproszonymi ciemniejszymi łuskami, zwykle też z dwoma zygzakowatymi, ciemniejszymi liniami od krawędzi przedniej po wewnętrzną^[2][1]. Wędzidełko jest długie i zakrzywione^[2]. We wszystkich skrzydłach druga gałąź żyłki medialnej biegnie bliżej gałęzi pierwszej niż trzeciej. Przednie odnóża mają grube biodra o połowę krótsze od ud oraz epifizy o długości ⅔ goleni. Przednie golenie pozbawione są ostróg, środkowe mają ich dwie sztuki, a tylne cztery^[1].

Chudy, dłuższy od skrzydeł odwłok zwykle wieńczy wyraźna kępka łusek^[1]. Samcze genitalia cechują się tarczowatym, na całej powierzchni zesklerotyzowanym tegumenem, szerokim sakusem^[2], pozbawionym wyrostków towarzyszących unkusem^[2][1] o dwóch lub trzech zesklerotyzowanych wyrostkach szczytowych^[1], słabiej od tegumenu i unkusa zesklerotyzowaną^[2], prostokątną z zaokrąglonym szczytem walwą^[2][1] oraz sięgającym połowy długości walwy sakulusem z kilkoma spiczastymi wyrostkami. Gnatos obecny jest tylko u części gatunków. Spód edeagusa jest nieco zesklerotyzowany, podczas gdy jego wierzch pozostaje błoniasty^[2]. W wezyce brak jest cierni^[1].

Rodzaj neotropikalny, południowoamerykański, znany z wschodniej Kolumbii, Peru^[1], Gujany Francuskiej i Brazylii^[3][1].

Rodzaj ten wprowadzony został w 2024 roku przez Eltona Orlandina, Mônicę Piovesan i Eduarda Carneira na łamach „Invertebrate Systematics”. Wyróżniono go na podstawie wyników molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej. Gatunkiem typowym wyznaczono Parathyris orion. W nawiązaniu do epitetu gatunku typowego rodzajowi nadano nazwę Tuyvae wywodzącą się od słowa Tuyvaé, którym lud Tupinambá określa konstelację Oriona i Byka – czas jej całkowitego wyłonienia się o zmierzchu wyznacza początek lata dla południowej Brazylii i początek pory deszczowej dla północnej części tego kraju^[2]. W 2024 roku Daniel Herbin, Alessandro Giusti i Carlos G.C. Mielke dokonali rewizji rodzaju, opisując dwa nowe gatunki^[1].

Do rodzaju zalicza się pięć opisanych gatunków^[3]:

• Tuyvae carabaya Giusti, Herbin et Mielke, 2024
• Tuyvae douglasboyesi Giusti, Herbin et Mielke, 2024
• Tuyvae guyranhandu Orlandin, Piovesan et Carneiro, 2025
• Tuyvae maoma (Schaus, 1920)
• Tuyvae orion (Dognin, 1916)

Według wyników wspomnianej analizy Orlandina i innych z 2024 roku omawiany takson zajmuje pozycję siostrzaną dla kladu tworzonego przez rodzaje Carnotena i Prothysana, formując z nimi klad siostrzany dla wszystkich Apatelodidae z wyjątkiem bazalnego rodzaju Drepatelodes^[2].