SM UB-73

SM UB-73

SM UB-64, okręt siostrzany UB-73
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	Vulcan, Hamburg
Położenie stępki	1916
Wodowanie	11 sierpnia 1917
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-73
Wejście do służby	2 października 1917
Wycofanie ze służby	listopad 1918
Los okrętu	poddany w 1918 Francji, złomowany w 1921
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	508 ton 639 ton
Długość	55,52 metra
Szerokość	5,76 metra
Zanurzenie	3,7 metra
Zanurzenie testowe	75 metrów
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 780 kW (1060 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13,4 węzła 7,5 węzła
Zasięg	na powierzchni: 8420 Mm przy 6 węzłach w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 8,8 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-73 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.

Okręt miał wyporność 508 ton w położeniu nawodnym i 639 ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13,4 węzła na powierzchni i 7,5 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 8420 Mm przy prędkości 6 węzłów (i 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą).

UB-73 został zwodowany 11 sierpnia 1917 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 2 października 1917 roku. W czasie służby operacyjnej w 5. Flotylli U-Bootów i 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył sześć patroli bojowych, podczas których zatopił osiem statków o łącznej pojemności 18 806 BRT, a także okręt podwodny o wyporności 495 ton. SM UB-73 został poddany Francji w listopadzie 1918 roku w wyniku podpisania rozejmu w Compiègne, a następnie złomowany w Breście w 1921 roku.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych zabierała zbyt wiele czasu, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, jak i pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, przez co spadła prędkość podwodna i zasięg^[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-73 zamówiony został 23 września 1916 roku jako jedna z liczącej 16 jednostek II serii okrętów typu UB III^[10] [11]. Powstał w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni^[12] . UB-73 otrzymał numer stoczniowy 97 (Werk 97)^[10] [13] . Stępkę okrętu położono w 1916 roku^[13] , a zwodowany został 11 sierpnia 1917 roku^[14][15]. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 337 tys. marek^[16].

SM UB-73 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra i zanurzenie 3,7 metra^[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[16][18] . Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centrala, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[19]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra^[16][18] . Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 508 ton, a w zanurzeniu 639 ton^[7][16].

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Körting o łącznej mocy 780 kW (1060 KM) przy 450 obr./min, zaś pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[7][21]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda^[9]. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości^[22]. Okręt osiągał prędkość 13,4 węzła na powierzchni i 7,5 węzła w zanurzeniu^[7][16]. Zasięg wynosił 8420 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą^[7][16]. Zbiorniki mieściły 68 ton paliwa^{[13] [16][a]}, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów^[13] [23], zaś czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund^[8][24].

Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 8,8 cm TK C/08 L/30, z zapasem amunicji wynoszącym od 160 do 296 naboi^[9][13] . W 1918 roku w miejsce działa kalibru 8,8 cm zamontowano działo kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45 (zapas pocisków wynosił od 108 do 192)^[9][25]. Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[20]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy^[8][22][b].

SM^[c] UB-73 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 2 października 1917 roku^[14]. Dowódcą jednostki został mianowany kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Woldemar Adam^[26] . Po okresie szkolenia U-Boot 30 listopada wszedł w skład 5. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte z bazą w Bremerhaven^[10] [27].

W 1918 roku w miejsce działa kalibru 8,8 cm zamontowano działo kalibru 10,5 cm^[9][25]. 1 marca nowym dowódcą U-Boota został kpt. mar. Karl Neureuther, dowodzący wcześniej UC-55 i UB-74^[28] .

7 kwietnia w odległości około 58 Mm na południowy zachód od Egersundu okręt zatrzymał i po ewakuacji załogi zatopił zbudowany w 1902 roku holenderski żaglowiec „Catriena” o pojemności 115 BRT, płynący z Rotterdamu do Egersundu z ładunkiem obręczy wiklinowych i dachówek (na pozycji 58°04′N 4°14′E/58,066667 4,233333)^[29] . 11 kwietnia w odległości 9 Mm na północny wschód od wyspy Inishtrahull UB-73 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1899 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Myrtle Branch” (3741 BRT), płynący z ładunkiem drobnicy i surowców mineralnych na trasie Coronel – Newport News – Liverpool. Na zatopionym statku zginęło 15 członków załogi, w tym kapitan^[30] [31] . Trzy dni później w odległości 10 Mm na północny zachód od Bardsey Island ten sam los spotkał zbudowany w 1906 roku brytyjski parowiec „Chelford” o pojemności 2995 BRT, płynący pod balastem z Glasgow do Barry Roads (na pozycji 52°48′N 5°04′W/52,800000 -5,066667, nikt nie zginął)^[30] [32] . 16 kwietnia UB-73 zatopił dwa brytyjskie parowce transportujące ładunek rudy żelaza: zbudowany w 1914 roku uzbrojony „Ladoga” o pojemności 1917 BRT, płynący z Bilbao do Maryport, storpedowany bez ostrzeżenia i zatopiony w odległości 15 Mm na południowy wschód od latarniowca „South Arklow” (na pozycji 52°33′N 5°35′W/52,550000 -5,583333, śmierć poniosło 29 członków załogi wraz z kapitanem)^[30] [33]  oraz pochodzący z 1905 roku „Lodaner” (3291 BRT), płynący na trasie z Brestu do Glasgow, zatopiony wraz z całą, liczącą 32 osoby załogą na południowy wschód od latarniowca „South Arklow”^[34] . 18 kwietnia o godzinie 13:40 w odległości 12 Mm na południowy zachód od latarni morskiej Hartland Point UB-73 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1914 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Dalegarth Force” o pojemności 684 BRT, płynący pod balastem z Le Tréport do Barry Roads (na pozycji 50°51′N 4°42′W/50,850000 -4,700000, w wyniku ataku zginęło pięciu ludzi)^{[30] [35] [d]}.

2 maja UB-73 został włączony do 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[10] . 23 czerwca w odległości 25 Mm na północny zachód od wyspy Rathlin okręt podwodny zatopił zbudowany w 1865 roku norweski bark „Mountain Laurel” o pojemności 705 BRT, płynący z ładunkiem węgla z Barrow-in-Furness do Seyðisfjörður (na pozycji 55°38′N 6°38′W/55,633333 -6,633333, śmierć poniosło 11 członków załogi statku)^[36] [37]. Następnego dnia wieczorem w odległości 12 Mm na północ od wyspy Inishtrahull płynący na powierzchni UB-73 zauważył również przebywający w położeniu nawodnym brytyjski okręt podwodny HMS D6, dowodzony przez kpt. mar. (ang. Lieutenant) Samuela Arthura Brooksa^[38][39] . U-Boot zanurzył się i po blisko dwugodzinnym manewrowaniu o godzinie 18:15 wystrzelił jedną torpedę z odległości 200 metrów, która trafiła brytyjski okręt w części dziobowej z prawej burty i zatopiła go^[37]. Na HMS D6 zginęło 24 z liczącej 26 osób załogi (na pozycji 55°37′N 7°15′W/55,616667 -7,250000; dwóch rozbitków – dowódca i jego zastępca, Frederick S. Bell – zostało uratowanych i podjętych na pokład U-Boota)^[39] [40]. 25 czerwca w odległości 21 Mm na południowy zachód od latarni morskiej Skerryvore okręt storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1895 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Orissa” o pojemności 5358 BRT, płynący pod balastem w konwoju OL-19 z Liverpoolu do Filadelfii (na pozycji 56°20′N 7°20′W/56,333333 -7,333333, zginęło sześciu marynarzy)^[30] [41] .

8 lipca dokonano zmiany dowódcy jednostki – kpt. mar. Karla Neureuthera zastąpił kpt. mar. Max Bräutigam, który wcześniej sprawował dowództwo nad UB-84^[42] . Po zakończeniu działań wojennych, w myśl postanowień rozejmu w Compiègne, SM UB-73 został 21 listopada 1918 roku poddany Francuzom, a w lipcu 1921 roku złomowano go w Breście^[10] [14].

W latach 1917–1918 SM UB-73 odbył łącznie sześć patroli bojowych, podczas których zatopił osiem statków o łącznej pojemności 18 806 BRT i okręt podwodny o wyporności 495 ton^[10] [43] . Na pokładach zatopionych jednostek zginęły co najmniej 122 osoby, w tym 32 na brytyjskim parowcu „Lodaner”^[34] [43] . Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela^[43] :

Lista zatopionych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[e]	Los jednostki
7 kwietnia 1918	„Catriena”	Holandia	115	zatopiony
11 kwietnia 1918	„Myrtle Branch”	Wielka Brytania	3741	zatopiony
14 kwietnia 1918	„Chelford”	Wielka Brytania	2995	zatopiony
16 kwietnia 1918	„Ladoga”	Wielka Brytania	1917	zatopiony
16 kwietnia 1918	„Lodaner”	Wielka Brytania	3291	zatopiony
18 kwietnia 1918	„Dalegarth Force”	Wielka Brytania	684	zatopiony
23 czerwca 1918	„Mountain Laurel”	Norwegia	705	zatopiony
24 czerwca 1918	HMS D6	Royal Navy	495	zatopiony
25 czerwca 1918	„Orissa”	Wielka Brytania	5358	zatopiony
RAZEM		zatopione:		9