SM UB-94

SM UB-94

SM UB-64, okręt siostrzany UB-94
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	Vulcan, Hamburg
Położenie stępki	1917
Wodowanie	26 kwietnia 1918
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-94
Wejście do służby	1 czerwca 1918
Wycofanie ze służby	listopad 1918
Marine nationale
Nazwa	„Trinité-Schillermans”
Wejście do służby	1918?
Wycofanie ze służby	24 lipca 1935
Los okrętu	złomowany w 1935
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	510 ton 640 ton
Długość	55,52 m
Szerokość	5,76 m
Zanurzenie	3,73 m
Zanurzenie testowe	75 m
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13 węzłów 7,4 węzła
Zasięg	na powierzchni: 7120 Mm przy 6 węzłach w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 10,5 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-94 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 jednostek typu UB III zbudowanych dla Kaiserliche Marine.

Okręt miał wyporność 510 ton w położeniu nawodnym i 640 ton w zanurzeniu. Jego główne uzbrojenie stanowiło 10 torped kalibru 500 mm, wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą.

UB-94 został zwodowany 26 kwietnia 1918 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a 1 czerwca 1918 roku wcielono go do służby w Kaiserliche Marine. Podczas służby operacyjnej w 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył dwa patrole bojowe, w trakcie których zatopił dwa statki o łącznej pojemności 3261 BRT. W listopadzie 1918 roku SM UB-94 został poddany Francji na mocy postanowień rozejmu w Compiègne, po czym wcielono go do Marine nationale pod nazwą „Trinité-Schillermans”. Okręt wycofano ze służby 24 lipca 1935 roku, a następnie zezłomowano.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, przeznaczonego do działań blokadowych przeciwko Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych trwała zbyt długo, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy, co skutkowało znacznym niedoborem jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można byłoby szybko budować^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczało się głównie do wód Morza Północnego i kanału La Manche. Nowo projektowane torpedowe okręty podwodne miały natomiast być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich oraz na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano przy tym z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego średniej wielkości okrętu podwodnego oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części kadłuba nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych oraz pojemność zbiorników paliwa, co odbyło się jednak kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, co spowodowało zmniejszenie prędkości i zasięgu pod wodą^[4]. Okręty charakteryzowały się bardzo dobrą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów oznaczonych przez Inspektorat U-Bootów numerem projektu 44, określanych później jako typ UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-94 zamówiono 6 lub 8 lutego 1917 roku w ramach wojennego programu rozbudowy floty „Q” jako jednostkę należącą do liczącej 45 okrętów III serii U-Bootów typu UB III^{[10] [11][a]}. Jednostkę zbudowano w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III powstałych w tej stoczni^[12] . UB-94 otrzymał numer stoczniowy 110 (Werk 110)^[13] [10] . Stępkę okrętu położono w 1917 roku^[10] , a zwodowano go 26 kwietnia 1918 roku^[14][15][b]. Koszt budowy jednostki wyniósł 3 mln 654 tys. marek^[16].

SM UB-94 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra, a zanurzenie 3,73 metra^[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[16][18] . Był podzielony grodziami na następujące przedziały, licząc od dziobu: przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centralę, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[19]. Wysokość okrętu od stępki do szczytu kiosku wynosiła 8,25 metra^[16][18] . Dziób jednostki przystosowano do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 510 ton, a w zanurzeniu 640 ton^[7][16].

Na powierzchni okręt był napędzany przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN-Vulcan S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, natomiast w zanurzeniu napęd zapewniały dwa silniki elektryczne SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[7][21]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda^[9]. Jednostka była wyposażona w dwa stery kierunku oraz dwa podwójne stery głębokości^[22]. Okręt osiągał prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu^[7][16]. Zasięg w położeniu nawodnym wynosił 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów, natomiast w zanurzeniu 55 Mm przy prędkości 4 węzłów^[7][16]. Zbiorniki mieściły 71 ton paliwa^{[10] [16][c]}, a energia elektryczna była magazynowana w dwóch bateriach akumulatorów, po 62 ogniwa każda, umieszczonych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów^[8][23], a czas wykonania manewru zanurzenia – 30 sekund^[8][24].

Główne uzbrojenie okrętu stanowiło pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm – cztery dziobowe i jedna rufowa – z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45, z zapasem od 108 do 192 naboi^[9][10] . Okręt był wyposażony w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[20]. Wyposażenie ratownicze obejmowało umieszczoną na pokładzie łódź ratunkową^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy^[8][22][d].

SM^[e] UB-94 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 1 czerwca 1918 roku^[14][25]. Dowództwo okrętu objął kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Waldemar Haumann, dowodzący wcześniej U-52^[26] . Po zakończeniu szkolenia U-Boot 16 sierpnia 1918 roku wszedł w skład 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[13] [27].

18 października 1918 roku na Morzu Irlandzkim, u wybrzeży hrabstwa Down, UB-94 bez ostrzeżenia storpedował i zatopił zbudowany w 1911 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Hunsdon” o pojemności 2899 BRT, płynący pod balastem z Hawru do Belfastu. Statek zatonął na pozycji 54°19′N 5°27′W/54,316667 -5,450000, a w wyniku ataku zginął jeden marynarz^[28] [29] . Trzy dni później, na tych samych wodach, w odległości 4 Mm od St John’s Point, UB-94 zatopił zbudowany w 1917 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Saint Barchan” (362 BRT), przewożący ładunek węgla z Ayr do Dublina. W wyniku ataku zginęło ośmiu członków załogi wraz z kapitanem. „Saint Barchan” był ostatnią jednostką utraconą przez Brytyjczyków podczas I wojny światowej na wodach przybrzeżnych^[28] [30] .

Po zakończeniu działań wojennych, zgodnie z postanowieniami rozejmu w Compiègne, SM UB-94 został 22 listopada 1918 roku poddany Francji, po czym wcielono go do Marine nationale pod nazwą „Trinité-Schillermans”^[14][31][f]. Jednostkę wycofano ze służby 24 lipca 1935 roku, a w tym samym roku zezłomowano^[14][17].

SM UB-94 odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił dwa statki o łącznej pojemności 3261 BRT^[32] . W wyniku zatopienia tych jednostek śmierć poniosło dziewięć osób, w tym osiem na brytyjskim parowcu „Saint Barchan”^[30] [32] . Pełne zestawienie sukcesów bojowych okrętu przedstawia poniższa tabela^[32] :

Lista zatopionych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[g]	Los jednostki
18 października 1918	„Hunsdon”	Wielka Brytania	2899	zatopiony
21 października 1918	„Saint Barchan”	Wielka Brytania	362	zatopiony
RAZEM		zatopione:		2

• BRITISH MERCHANT SHIPS LOST to ENEMY ACTION Part 3 of 3 – September 1917-November 1918 in date order. naval-history.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
• Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
• Ivan Gogin: UB48 (UB III) medium submarines (1917 – 1918). Navypedia. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
• Guðmundur Helgason: Hunsdon. uboat.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Waldemar Haumann. uboat.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Saint Barchan. uboat.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Ships hit by UB 94. uboat.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB 94. uboat.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB III. uboat.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Vulcan, Hamburg. uboat.net. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
• Bodo Herzog: Deutsche U-Boote 1906–1966. Erlangen: Karl Müller Verlag, 1993. ISBN 3-86070-036-7. (niem.).
• Ulf Kaack: Niemieckie okręty podwodne: pełna historia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2023, seria: Panorama Techniki Wojskowej. ISBN 978-83-7020-879-0. (pol.).
• Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• Andrzej Perepeczko: U-Booty I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-071-3.
• Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
• Gordon Williamson: U-booty Kajzera. Niemieckie okręty podwodne I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-73-7. (pol.).