SM UB-83

SM UB-83

SM UB-64, okręt siostrzany UB-83
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	AG Weser, Brema
Położenie stępki	15 stycznia 1917
Wodowanie	15 września 1917
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-83
Wejście do służby	15 października 1917
Zatopiony	10 września 1918
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	516 ton 647 ton
Długość	55,85 metra
Szerokość	5,8 metra
Zanurzenie	3,72 metra
Zanurzenie testowe	50 metrów
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 780 kW (1060 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13,4 węzła 7,5 węzła
Zasięg	na powierzchni: 8180 Mm przy 6 węzłach w zanurzeniu: 50 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 8,8 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-83 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.

Okręt miał wyporność 516 ton w położeniu nawodnym i 647 ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13,4 węzła na powierzchni i 7,5 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 8180 Mm przy prędkości 6 węzłów (i 50 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą).

UB-83 został zwodowany 15 września 1917 roku w stoczni AG Weser w Bremie, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 15 października 1917 roku. W czasie służby operacyjnej w 5. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył sześć patroli bojowych, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 634 BRT i uszkodził jeden o pojemności 6970 BRT. SM UB-83 został zatopiony 10 września 1918 roku na Morzu Północnym bombami głębinowymi przez brytyjski niszczyciel HMS „Ophelia”.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych trwała zbyt wiele czasu, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, jak i pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, przez co spadła prędkość podwodna i zasięg^[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-83 zamówiony został 23 września 1916 roku jako jednostka z liczącej 16 okrętów II serii U-Bootów typu UB III^[10] [11]. Powstał w stoczni AG Weser w Bremie jako jeden z 36 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni^[11][12] . UB-83 otrzymał numer stoczniowy 283 (Werk 283)^[10] [13] . Stępkę okrętu położono 15 stycznia 1917 roku^[10] , a zwodowany został 15 września 1917 roku^[14][15][a]. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 341 tys. marek^[16].

SM UB-83 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,85 metra, szerokość 5,8 metra i zanurzenie 3,72 metra^[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[16][18] . Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centrala, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[19]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra^[16][18] . Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 516 ton, a w zanurzeniu 647 ton^[7][16].

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Daimler MU336 o łącznej mocy 780 kW (1060 KM) przy 450 obr./min, zaś pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym Brown Boveri o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[13] [21]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda^[9]. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości^[22]. Okręt osiągał prędkość 13,4 węzła na powierzchni i 7,5 węzła w zanurzeniu^[7][16]. Zasięg wynosił 8180 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą^[7][16]. Zbiorniki mieściły 68 ton paliwa^{[13] [16][b]}, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów^[8][23][c], zaś czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund^[8][24].

Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 8,8 cm TK C/08 L/30, z zapasem amunicji wynoszącym od 160 do 296 naboi^[9][13] . Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[20]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy^[8][22][d].

SM^[e] UB-83 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 15 października 1917 roku^[14][25]. Dowódcą okrętu został mianowany por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Günther Krause, dowodzący wcześniej UB-41^[26] . Po okresie szkolenia U-Boot 24 grudnia wszedł w skład 5. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte (niem. V. U-Flotille) z bazą w Bremerhaven^{[10] [27][f]}.

W 1918 roku okręt odbył sześć patroli bojowych^[28]. 23 marca w odległości 9 Mm na południowy wschód od Berwick-upon-Tweed UB-83 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1899 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Aulton” o pojemności 634 BRT, płynący z Seaham do Aberdeen z ładunkiem węgla (w wyniku ataku na pokładzie statku śmierć poniosły dwie osoby)^[29] [30] . Tego samego dnia w odległości 6 Mm na południowy wschód od Berwick-upon-Tweed okręt podwodny uszkodził w ataku torpedowym zbudowany w 1918 roku brytyjski zbiornikowiec „Meline” o pojemności 6970 BRT, który płynął pod balastem na trasie Newcastle upon Tyne – Nowy Jork (obyło się bez strat w ludziach)^[31] .

10 czerwca nowym dowódcą U-Boota został mianowany por. mar. Hans Buntebardt^[10] [32] .

7 września 1918 roku okręt wyszedł z Helgolandu na patrol, kierując się w stronę zachodnich wybrzeży Wysp Brytyjskich^[33]. 10 września o godzinie 6:34 na południowy wschód od Orkadów SM UB-83 został zaatakowany bombami głębinowymi przez brytyjski niszczyciel HMS „Ophelia”^[14][34]. U-Boot został zatopiony wraz z całą, liczącą w tym rejsie 37 osób załogą na pozycji 58°28′N 1°50′W/58,466667 -1,833333^{[10] [34][g]}.

SM UB-83 odbył sześć patroli bojowych, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 634 BRT i uszkodził jeden o pojemności 6970 BRT^[35] . Na pokładach zatopionych jednostek zginęły dwie osoby (na brytyjskim parowcu „Aulton”)^[29] [35] . Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela^[35] :

Lista zatopionych i uszkodzonych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[h]	Los jednostki
23 marca 1918	„Aulton”	Wielka Brytania	634	zatopiony
23 marca 1918	„Meline”	Wielka Brytania	6970	uszkodzony
RAZEM		zatopione:		1
		uszkodzone:		1

• British Merchant Ships Lost to Enemy Action Part 3 of 3 – September 1917-November 1918 in date order. naval-history.net, 2011-02-08. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
• Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
• Ivan Gogin: UB48 (UB III) medium submarines (1917 – 1918). Navypedia. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
• Guðmundur Helgason: A.G. Weser, Bremen. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Aulton. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Meline. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Oberleutnant zur See Günther Krause. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Oberleutnant zur See Hans Buntebardt. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Ships hit by UB 83. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB 83. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB III. uboat.net. [dostęp 2026-03-02]. (ang.).
• Bodo Herzog: Deutsche U-Boote 1906–1966. Erlangen: Karl Müller Verlag, 1993. ISBN 3-86070-036-7. (niem.).
• Ulf Kaack: Niemieckie okręty podwodne: pełna historia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2023, seria: Panorama Techniki Wojskowej. ISBN 978-83-7020-879-0.
• Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• Andrzej Perepeczko: U-Booty I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-071-3.
• Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
• Gordon Williamson: U-booty Kajzera. Niemieckie okręty podwodne I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-73-7.