SM UB-90

SM UB-90

SM UB-64, okręt siostrzany UB-90
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	Vulcan, Hamburg
Położenie stępki	1917
Wodowanie	12 lutego 1918
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-90
Wejście do służby	21 marca 1918
Zatopiony	16 października 1918
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	510 ton 640 ton
Długość	55,52 metra
Szerokość	5,76 metra
Zanurzenie	3,73 metra
Zanurzenie testowe	75 metrów
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13 węzłów 7,4 węzła
Zasięg	na powierzchni: 7120 Mm przy 6 węzłach w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 10,5 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-90 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.

Okręt miał wyporność 510 ton w położeniu nawodnym i 640 ton w zanurzeniu, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Jednostka, napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi, rozwijała prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów i 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą.

UB-90 został zwodowany 12 lutego 1918 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 21 marca 1918 roku. W czasie służby operacyjnej w 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił statek o pojemności 3575 BRT i zdobył o pojemności 850 BRT. 16 października 1918 roku okręt został zatopiony na wodach Skagerraku przez brytyjski okręt podwodny HMS L12.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany do działań blokadowych Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych trwała zbyt wiele czasu, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych oraz pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, przez co spadła prędkość podwodna i zasięg^[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-90 zamówiony został 6 lub 8 lutego 1917 roku w ramach wojennego programu rozbudowy floty „Q” jako jednostka z liczącej 45 okrętów III serii U-Bootów typu UB III^{[10] [11][a]}. Powstał w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni^[12] . UB-90 otrzymał numer stoczniowy 106 (Werk 106)^[13] [10] . Stępkę okrętu położono w 1917 roku^[10] , a zwodowany został 12 lutego 1918 roku^[14][15]. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 654 tys. marek^[16].

SM UB-90 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra i zanurzenie 3,73 metra^[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[16][18] . Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centrala, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[19]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra^[16][18] . Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 510 ton, a w zanurzeniu 640 ton^[7][16].

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN-Vulcan S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[7][21]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda^[9]. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości^[22]. Okręt osiągał prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu^[7][16]. Zasięg wynosił 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą^[7][16]. Zbiorniki mieściły 71 ton paliwa^{[10] [16][b]}, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów^[8][23], a czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund^[8][24].

Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym od 108 do 192 naboi^[9][10] . Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[20]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy^[8][22][c].

SM^[d] UB-90 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 21 marca 1918 roku^[14][25]. Dowódcą okrętu został mianowany por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Gottfried von Mayer^[26] . Po okresie szkolenia U-Boot 29 czerwca 1918 roku wszedł w skład 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[13] [27].

29 lipca 1918 roku na wodach Kattegatu UB-90 zatrzymał i zdobył zbudowany w 1889 roku duński parowiec „Douro” o pojemności 850 BRT^[28] [29]. Statek został odesłany do Świnoujścia, a później został zwrócony Duńczykom^[28] [29].

23 września UB-90 wyszedł z Kilonii na drugi rejs bojowy, udając się na wody Zatoki Biskajskiej trasą wokół Wysp Brytyjskich^[27][29]. 3 października w odległości 10 Mm na zachód od przylądka Loop Head U-Boot zatopił w przeprowadzonym bez ostrzeżenia ataku torpedowym zbudowany w 1914 roku uzbrojony brytyjski zbiornikowiec „Eupion” o pojemności 3575 BRT, przewożący ropę naftową z Filadelfii do Limerick (w wyniku ataku na pokładzie statku śmierć poniosło 11 marynarzy)^[30] [31] . Z powodu uszkodzenia jednej ze śrub i steru głębokości okręt nie mógł kontynuować rejsu ku wybrzeżom Francji i zawrócił do bazy^[27][29]. 15 października nadał przez radio meldunek o swojej pozycji, znajdując się w odległości 70 Mm na zachód od Stavanger^[27].

16 października o godzinie 16:33 na wodach Skagerraku (na pozycji 57°55′N 10°27′E/57,916667 10,450000) UB-90 został storpedowany i zatopiony przez brytyjski okręt podwodny HMS L12, dowodzony przez kmdra ppor. (ang. Lieutenant commander) Philipa Esmonde Phillipsa^[14][32]. Znajdujący się na głębokości peryskopowej brytyjski okręt zauważył płynącego na powierzchni U-Boota i po 20 minutach odpalił salwę czterech torped^[32]. Zginęła cała, licząca w tym rejsie 38 osób załoga niemieckiego okrętu podwodnego^[14][33][e].

SM UB-90 odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 3575 BRT i zdobył jeden o pojemności 850 BRT^[34] . Na pokładach zatopionych jednostek zginęło co najmniej 11 osób (na brytyjskim zbiornikowcu „Eupion”)^[31] . Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela^[34] :

Lista zatopionych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[f]	Los jednostki
29 lipca 1918	„Douro”	Dania	850	zdobyty
3 października 1918	„Eupion”	Wielka Brytania	3575	zatopiony
RAZEM		zatopione:		1
		zdobyte:		1

• British Merchant Ships Lost to Enemy Action Part 3 of 3 – September 1917-November 1918 in date order. naval-history.net, 2011-02-08. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
• Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
• Ivan Gogin: UB48 (UB III) medium submarines (1917 - 1918). Navypedia. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
• Guðmundur Helgason: Douro. uboat.net. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Eupion. uboat.net. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Oberleutnant zur See Gottfried von Mayer. uboat.net. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Ships hit by UB 90. uboat.net. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB 90. uboat.net. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB III. uboat.net. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Vulcan, Hamburg. uboat.net. [dostęp 2026-06-07]. (ang.).
• Bodo Herzog: Deutsche U-Boote 1906–1966. Erlangen: Karl Müller Verlag, 1993. ISBN 3-86070-036-7. (niem.).
• Ulf Kaack: Niemieckie okręty podwodne: pełna historia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2023, seria: Panorama Techniki Wojskowej. ISBN 978-83-7020-879-0. (pol.).
• Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• Andrzej Perepeczko: U-Booty I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-071-3.
• Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
• Miłosz Iwo Sosnowski: Podwodne pojedynki 1. Spotkania okrętów podwodnych podczas I wojny światowej. Gdańsk: Wydawnictwo Finna, 2020. ISBN 978-83-66649-10-1.
• Gordon Williamson: U-booty Kajzera. Niemieckie okręty podwodne I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-73-7. (pol.).