SM UB-92

SM UB-92

SM UB-64, okręt siostrzany UB-92
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	Vulcan, Hamburg
Położenie stępki	1917
Wodowanie	25 marca 1918
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-92
Wejście do służby	27 kwietnia 1918
Wycofanie ze służby	listopad 1918
Los okrętu	poddany w Wielkiej Brytanii w 1918, złomowany w latach 1919–1920
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	510 ton 640 ton
Długość	55,52 metra
Szerokość	5,76 metra
Zanurzenie	3,73 metra
Zanurzenie testowe	75 metrów
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13 węzłów 7,4 węzła
Zasięg	na powierzchni: 7120 Mm przy 6 węzłach w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 10,5 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-92 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 jednostek typu UB III zbudowanych dla Kaiserliche Marine.

Okręt miał wyporność 510 ton w położeniu nawodnym i 640 ton w zanurzeniu. Jego główne uzbrojenie stanowiło 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napęd stanowiły silniki wysokoprężne i elektryczne, dzięki którym jednostka rozwijała prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą.

UB-92 został zwodowany 25 marca 1918 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 27 kwietnia 1918 roku. W czasie służby operacyjnej w 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił osiem statków o łącznej pojemności 17 189 BRT. W listopadzie 1918 roku SM UB-92 został poddany Wielkiej Brytanii na mocy postanowień rozejmu w Compiègne, a następnie złomowany w Bo’ness w latach 1919–1920.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, przeznaczonego do działań blokadowych przeciwko Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych trwała zbyt długo, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Prowadziło to do znacznego niedoboru jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, możliwego do szybkiej budowy^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczało się głównie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne miały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich oraz na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano przy tym z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części kadłuba nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych oraz pojemność zbiorników paliwa jednak osiągnięto to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, co przełożyło się na spadek prędkości podwodnej i zasięgu^[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością oraz krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów oznaczonych przez Inspektorat U-Bootów numerem projektu 44, określanych później jako typ UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-92 zamówiono 6 lub 8 lutego 1917 roku w ramach wojennego programu rozbudowy floty „Q” jako jednostkę z liczącej 45 okrętów III serii U-Bootów typu UB III^{[10] [11][a]}. Powstał w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni^[12] . UB-92 otrzymał numer stoczniowy 108 (Werk 108)^[13] [10] . Stępkę okrętu położono w 1917 roku^[10] , a zwodowany został 25 marca 1918 roku^[14][15]. Koszt budowy jednostki wyniósł 3 mln 654 tys. marek^[16].

SM UB-92 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra, a zanurzenie 3,73 metra^[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[16][18] . Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, przedni przedział mieszkalny, centralę, tylny przedział mieszkalny, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[19]. Wysokość okrętu (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra^[16][18] . Dziób jednostki przystosowano do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 510 ton, a w zanurzeniu 640 ton^[7][16].

Na powierzchni okręt napędzały dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN-Vulcan S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, natomiast pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[7][21]. Napęd był przenoszony na dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda za pośrednictwem dwóch wałów napędowych^[9]. Jednostka wyposażono w dwa stery kierunku oraz dwa podwójne stery głębokości^[22]. Okręt osiągał prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu^[7][16]. Zasięg wynosił 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą^[7][16]. Zbiorniki mieściły 71 ton paliwa^{[10] [16][b]}, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, umieszczonych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów^[8][23], a czas wykonania manewru zanurzenia wynosił 30 sekund^[8][24].

Główne uzbrojenie okrętu stanowiło pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna rufowa, z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45, z zapasem od 108 do 192 naboi^[9][10] . Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[20]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów i 31 podoficerów oraz marynarzy^[8][22][c].

SM^[d] UB-92 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 27 kwietnia 1918 roku^[14][25]. Dowództwo okrętu objął kpt. mar. rez. (niem. Kapitänleutnant der Reserve) Franz Krapohl^[26] . 1 lipca nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy – nowym został mianowany por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Johannes Paul Müller^[27] . Po zakończeniu szkolenia załogi 12 lipca 1918 roku U-Boot wszedł w skład 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[13] [28].

W trakcie pierwszego rejsu bojowego, 20 sierpnia 1918 roku w odległości 34 Mm na południowy zachód od Bardsey Island UB-92 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1900 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Boltonhall” o pojemności 3595 BRT, który płynął z Manchesteru do Gibraltaru z ładunkiem węgla (na pokładzie zginęło pięciu marynarzy)^[29] [30] . Nazajutrz w odległości 23 Mm na północny zachód od Bardsey Island (na pozycji 52°46′N 5°24′W/52,766667 -5,400000) ten sam los spotkał uzbrojony brytyjski parowiec „Boscawen” (1936 BRT), zwodowany w 1909 roku, płynący pod balastem z Birkenhead do Barry (w wyniku ataku śmierć poniósł jeden członek załogi)^[29] [31] . 22 sierpnia w odległości 25 Mm na północny zachód od wyspy South Stack U-Boot storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1913 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Palmella” o pojemności 1352 BRT, płynący na trasie z Liverpoolu do Lizbony. Statek zatonął na pozycji 53°28′N 5°20′W/53,466667 -5,333333, a na jego pokładzie zginęło 28 załogantów wraz z kapitanem^[29] [32] . Dwa dni później w odległości 38 Mm na południowy zachód od wysp The Smalls identyczny los spotkał zbudowany w 1902 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Virent” (3771 BRT), transportujący ładunek rudy żelaza z Kartageny do Glasgow, który zatonął po storpedowaniu bez strat w załodze^[29] [33] . 25 sierpnia w odległości 4 Mm na północ od przylądka Towan Head UB-92 zatopił zbudowany w 1911 roku hiszpański parowiec „Carasa” o pojemności 2099 BRT, płynący z Bilbao do Cardiff z ładunkiem rudy żelaza (w wyniku przeprowadzonego na pozycji ataku 50°29′N 5°07′W/50,483333 -5,116667 zginęło sześć osób)^[34] .

Podczas drugiego wojennego patrolu, 17 października w odległości 9,5 Mm na północny zachód od przylądka Corsewall Point U-Boot storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1893 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Bonvilston” o pojemności 2865 BRT, płynący pod balastem z Ayr do Barry (obyło się bez ofiar wśród załogi)^[29] [35] . Następnego dnia na Morzu Irlandzkim u wybrzeży hrabstwa Down UB-92 zatopił zbudowany w 1901 roku brytyjski parowiec „Industry” (1460 BRT), pływający pod banderą Royal Fleet Auxiliary (w wyniku ataku śmierć poniosło 21 członków załogi jednostki)^[36] . 20 października w odległości 13 Mm na północny wschód od Bishop Rock załoga okrętu podwodnego zatrzymała i po ewakuacji załogi zatopiła z działa pokładowego zbudowany w 1876 roku drewniany szkuner „Emily Millington” o pojemności 111 BRT, transportujący glinkę kaolinową z Par do Preston^[29] [37] .

Po zakończeniu działań wojennych, zgodnie z postanowieniami rozejmu w Compiègne, SM UB-92 został 21 listopada 1918 roku poddany Wielkiej Brytanii, po czym w latach 1919–1920 złomowano go w Bo’ness^[14][38][e].

SM UB-92 odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił osiem statków o łącznej pojemności 17 189 BRT^[39] . W wyniku zatopienia tych jednostek śmierć poniosło 61 osób, w tym 28 na brytyjskim parowcu „Palmella”^[32] [39] . Pełne zestawienie sukcesów bojowych okrętu przedstawia poniższa tabela^[39] :

Lista zatopionych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[f]	Los jednostki
20 sierpnia 1918	„Boltonhall”	Wielka Brytania	3595	zatopiony
21 sierpnia 1918	„Boscawen”	Wielka Brytania	1936	zatopiony
22 sierpnia 1918	„Palmella”	Wielka Brytania	1352	zatopiony
24 sierpnia 1918	„Virent”	Wielka Brytania	3771	zatopiony
25 sierpnia 1918	„Carasa”	Hiszpania	2099	zatopiony
17 października 1918	„Bonvilston”	Wielka Brytania	2865	zatopiony
18 października 1918	RFA „Industry”	Royal Navy	1460	zatopiony
20 października 1918	„Emily Millington”	Wielka Brytania	111	zatopiony
RAZEM		zatopione:		8

• BRITISH MERCHANT SHIPS LOST to ENEMY ACTION Part 3 of 3 - September 1917-November 1918 in date order. naval-history.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
• Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
• Ivan Gogin: UB48 (UB III) medium submarines (1917 - 1918). Navypedia. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
• Guðmundur Helgason: Boltonhall. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Bonvilston. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Boscawen. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Carasa. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Emily Millington. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Industry. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant der Reserve Franz Krapohl. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Oberleutnant zur See Johannes Paul Müller. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Palmella. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Ships hit by UB 92. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB 92. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB III. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Virent. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Vulcan, Hamburg. uboat.net. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
• Bodo Herzog: Deutsche U-Boote 1906–1966. Erlangen: Karl Müller Verlag, 1993. ISBN 3-86070-036-7. (niem.).
• Ulf Kaack: Niemieckie okręty podwodne: pełna historia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2023, seria: Panorama Techniki Wojskowej. ISBN 978-83-7020-879-0. (pol.).
• Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• Andrzej Perepeczko: U-Booty I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-071-3.
• Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
• Gordon Williamson: U-booty Kajzera. Niemieckie okręty podwodne I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-73-7. (pol.).