SM UB-77

SM UB-77

SM UB-64, okręt siostrzany UB-77
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	Blohm & Voss, Hamburg
Położenie stępki	1916
Wodowanie	5 maja 1917
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-77
Wejście do służby	2 października 1917
Wycofanie ze służby	listopad 1918
Los okrętu	poddany w 1919 Wielkiej Brytanii, złomowany w 1922
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	516 ton 648 ton
Długość	55,3 metra
Szerokość	5,8 metra
Zanurzenie	3,68 metra
Zanurzenie testowe	50 metrów
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13,6 węzła 7,8 węzła
Zasięg	na powierzchni: 8680 Mm przy 8 węzłach w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 8,8 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-77 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.

Okręt miał wyporność 516 ton w położeniu nawodnym i 648 ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13,6 węzła na powierzchni i 7,8 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 8680 Mm przy prędkości 8 węzłów (i 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą).

UB-77 został zwodowany 5 maja 1917 roku w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 2 października 1917 roku. W czasie służby operacyjnej w 5. Flotylli U-Bootów i 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył siedem patroli bojowych, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 14 348 BRT i uszkodził dwa o łącznej pojemności 28 174 BRT. SM UB-77 został poddany Wielkiej Brytanii w styczniu 1919 roku w wyniku podpisania rozejmu w Compiègne, a następnie złomowany w Swansea w 1922 roku.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych zabierała zbyt wiele czasu, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, jak i pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, przez co spadła prędkość podwodna i zasięg^[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-77 zamówiony został 23 września 1916 roku jako jedna z liczącej 16 jednostek II serii okrętów typu UB III^[10] [11]. Powstał w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni^[12] . UB-77 otrzymał numer stoczniowy 306 (Werk 306)^[10] [13] . Stępkę okrętu położono w 1916 roku^[13] , a zwodowany został 5 maja 1917 roku^[14][15]. Koszt budowy okrętu wyniósł 3338 tys. marek^[16].

SM UB-77 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,3 metra, szerokość 5,8 metra i zanurzenie 3,68 metra^[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[16][18] . Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centrala, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[19]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra^[16][18] . Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 516 ton, a w zanurzeniu 648 ton^[7][16].

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, zaś pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[7][21]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda^[9]. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości^[22]. Okręt osiągał prędkość 13,6 węzła na powierzchni i 7,8 węzła w zanurzeniu^[7][16]. Zasięg wynosił 8680 Mm przy prędkości 8 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą^[7][16]. Zbiorniki mieściły 73 tony paliwa^{[13] [16][a]}, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów^[13] [23], zaś czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund^[8][24].

Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 8,8 cm TK C/08 L/30, z zapasem amunicji wynoszącym od 160 do 296 naboi^[9][13] . Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[20]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy^[8][22][b].

SM^[c] UB-77 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 2 października 1917 roku^[10] [14]. Dowódcą jednostki został mianowany kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Wilhelm Meyer^[25] . Po okresie szkolenia U-Boot 30 listopada wszedł w skład 5. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte z bazą w Bremerhaven^[10] [26]. W 1918 roku w miejsce działa kalibru 8,8 cm zamontowano działo kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45 (zapas pocisków wynosił od 108 do 192)^[9][13] .

5 lutego 1918 roku w odległości 7 Mm na północ od wyspy Rathlin UB-77 storpedował bez ostrzeżenia zbudowany w 1914 roku uzbrojony brytyjski transportowiec „Tuscania” o pojemności 14 348 BRT, płynący w konwoju HX-20 z Nowego Jorku do Liverpoolu z ładunkiem drobnicy i żołnierzami US Army na pokładzie (łącznie na statku znajdowało się 2397 ludzi)^[27] [28]. Trafiony statek zatonął na pozycji 55°37′N 6°26′W/55,616667 -6,433333, a w wyniku ataku zginęło 166 osób, w tym 44 członków załogi^[27] [29] .

31 marca w odległości 11 Mm na południe od Wyspy Man U-Boot storpedował zbudowany w 1901 roku brytyjski transatlantyk „Celtic” o pojemności 20 904 BRT, przewożący pocztę z Liverpoolu do Nowego Jorku^[30] . Uszkodzona jednostka została sztrandowana, a później podniesiona i naprawiona; na jej pokładzie zginęło sześciu członków załogi^[30] .

17 kwietnia UB-77 został włączony do 1. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[10] [31]. 15 czerwca dowódcą U-Boota został por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Franz Maurer^[32] . 28 sierpnia w odległości 4 Mm na wschód od Newcastle upon Tyne okręt uszkodził w ataku torpedowym zbudowany w 1914 roku brytyjski zbiornikowiec „Lompoc” (7270 BRT), który wypłynął pod balastem z South Shields (na pokładzie śmierć poniosła jedna osoba)^[33] .

Po zakończeniu działań wojennych, w myśl postanowień rozejmu w Compiègne, SM UB-77 został 16 stycznia 1919 roku poddany Brytyjczykom, a w 1922 roku złomowano go w Swansea^[34][35][d].

Podczas wojny SM UB-77 odbył siedem patroli bojowych, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 14 348 BRT i uszkodził dwa statki o łącznej pojemności 28 174 BRT^[10] [36] . Na pokładach zatopionych jednostek zginęły co najmniej 173 osoby, w tym 166 na pokładzie brytyjskiego transportowca „Tuscania”^[27] [36] . Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela^[36] :

Lista zatopionych i uszkodzonych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[e]	Los jednostki
5 lutego 1918	„Tuscania”	Wielka Brytania	14 348	zatopiony
31 marca 1918	„Celtic”	Wielka Brytania	20 904	uszkodzony
28 sierpnia 1918	„Lompoc”	Wielka Brytania	7270	uszkodzony
RAZEM		zatopione:		1
		uszkodzone:		2