SM UB-89

SM UB-89

SM UB-64, okręt siostrzany UB-89
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	Vulcan, Hamburg
Położenie stępki	1917
Wodowanie	22 grudnia 1917
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-89
Wejście do służby	25 lutego 1918
Wycofanie ze służby	listopad 1918
Zatonął	21 października 1918
Los okrętu	poddany w Wielkiej Brytanii w 1919, złomowany w 1920
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	510 ton 640 ton
Długość	55,52 metra
Szerokość	5,76 metra
Zanurzenie	3,73 metra
Zanurzenie testowe	75 metrów
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13 węzłów 7,4 węzła
Zasięg	na powierzchni: 7120 Mm przy 6 węzłach w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 10,5 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-89 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.

Okręt miał wyporność 510 ton w położeniu nawodnym i 640 ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą.

UB-89 został zwodowany 22 grudnia 1917 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 25 lutego 1918 roku. W czasie służby operacyjnej w 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył trzy patrole bojowe, podczas których zatopił dwa statki o łącznej pojemności 373 BRT. 21 października 1918 roku okręt zatonął po kolizji z krążownikiem lekkim SMS „Frankfurt”, lecz został następnie podniesiony. SM UB-89 został poddany Wielkiej Brytanii w marcu 1919 roku w wyniku podpisania rozejmu w Compiègne, a następnie złomowany w Holandii w 1920 roku.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych przeciwko Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych trwała zbyt długo, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był znaczny niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczało się głównie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne miały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, jak również pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16, przez co spadły prędkość podwodna i zasięg^[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-89 zamówiono 6 lub 8 lutego 1917 roku w ramach wojennego programu rozbudowy floty „Q” jako jednostkę z liczącej 45 okrętów III serii U-Bootów typu UB III^{[10] [11][a]}. Powstał w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni^[12] . UB-89 otrzymał numer stoczniowy 105 (Werk 105)^[13] [10] . Stępkę okrętu położono w 1917 roku^[10] , a zwodowany został 22 grudnia 1917 roku^[14][15]. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 654 tys. marek^[16].

SM UB-89 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra, a zanurzenie 3,73 metra^[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[16][18] . Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centralę, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[19]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra^[16][18] . Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 510 ton, a w zanurzeniu 640 ton^[7][16].

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN-Vulcan S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[7][21]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda^[9]. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości^[22]. Okręt osiągał prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu^[7][16]. Zasięg wynosił 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą^[7][16]. Zbiorniki mieściły 71 ton paliwa^{[10] [16][b]}, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów^[8][23], a czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund^[8][24].

Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym od 108 do 192 naboi^[9][10] . Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[20]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy^[8][22][c].

SM^[d] UB-89 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 25 lutego 1918 roku^[14][25]. Dowódcą okrętu został mianowany kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Walter Gude, dowodzący uprzednio U-71 i UB-64^[26] . Po okresie szkolenia U-Boot 5 maja 1918 roku wszedł w skład 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[13] [27].

25 lipca 1918 roku w odległości około 600 Mm na północny zachód od archipelagu Hebrydów UB-89 zatrzymał i zatopił z działa pokładowego zbudowany w 1909 roku duński trzymasztowy szkuner ze stalowym kadłubem i pomocniczym napędem motorowym „Asta” o pojemności 121 BRT, płynący z ładunkiem ryb z Reykjavíku do Barcelony (na pokładzie zginęło pięciu marynarzy)^[28] . 9 sierpnia na wodach Skagerraku, w odległości 37 Mm od latarni morskiej Ryvingen, ten sam los spotkał zbudowany w 1890 roku rosyjski trzymasztowy drewniany szkuner „Emma” o pojemności 252 BRT, przewożący stemple kopalniane z Porsgrunn do West Hartlepool (na pozycji 57°29′N 8°09′E/57,483333 8,150000)^[29] .

21 października 1918 roku o godzinie 19:00 w Kilonii (na pozycji 54°21′N 10°10′E/54,350000 10,166667) UB-89 został staranowany i zatopiony przez krążownik lekki SMS „Frankfurt”, a na jego pokładzie zginęło siedmiu marynarzy^[13] [14]. Jednostka została podniesiona 30 października przez okręt ratowniczy SMS „Cyclop”^[14][30].

Po zakończeniu działań wojennych, zgodnie z postanowieniami rozejmu w Compiègne, SM UB-89 został 7 marca 1919 roku poddany Wielkiej Brytanii^[13] [14]. Początkowo trafił do IJmuiden, a ostatecznie został złomowany w Dordrecht w 1920 roku^[13] [14].

SM UB-89 odbył trzy patrole bojowe, podczas których zatopił dwa statki o łącznej pojemności 373 BRT^[31] . Na pokładach zatopionych jednostek zginęło co najmniej pięć osób (na duńskim szkunerze „Asta”)^[28] . Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela^[31] :

Lista zatopionych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[e]	Los jednostki
25 lipca 1918	„Asta”	Dania	121	zatopiony
9 sierpnia 1918	„Emma”	Państwo Rosyjskie	252	zatopiony
RAZEM		zatopione:		2

• Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
• Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
• Ivan Gogin: UB48 (UB III) medium submarines (1917 - 1918). Navypedia. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
• Guðmundur Helgason: Asta. uboat.net. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Emma. uboat.net. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Walter Gude. uboat.net. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Ships hit by UB 89. uboat.net. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB 89. uboat.net. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: UB III. uboat.net. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Guðmundur Helgason: Vulcan, Hamburg. uboat.net. [dostęp 2026-05-21]. (ang.).
• Bodo Herzog: Deutsche U-Boote 1906–1966. Erlangen: Karl Müller Verlag, 1993. ISBN 3-86070-036-7. (niem.).
• Ulf Kaack: Niemieckie okręty podwodne: pełna historia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2023, seria: Panorama Techniki Wojskowej. ISBN 978-83-7020-879-0. (pol.).
• Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• Andrzej Perepeczko: U-Booty I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-071-3.
• Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
• Gordon Williamson: U-booty Kajzera. Niemieckie okręty podwodne I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-73-7. (pol.).