U-133 (1941)
 Siostrzana jednostka U-133 – U-203 w czerwcu 1942 roku | |
| Klasa | |
|---|---|
| Typ | |
| Historia | |
| Stocznia |
Bremer Vulkan, Vegesack |
| Położenie stępki |
21 sierpnia 1940 |
| Wodowanie |
28 kwietnia 1941 |
 Kriegsmarine
| |
| Nazwa |
U-133 |
| Wejście do służby |
5 lipca 1941 |
| Zatonął |
14 marca 1942 |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Długość |
67,1 metra |
| Szerokość |
6,2 metra |
| Zanurzenie |
4,74 metra |
| Zanurzenie testowe |
100 metrów |
| Rodzaj kadłuba | |
| Materiał kadłuba | |
| Napęd | |
| 2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 2800 KM 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 750 KM 2 śruby | |
| Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Zasięg |
na powierzchni: 8500 Mm przy 10 węzłach |
| Sensory | |
| GHG, S-Gerät | |
| Uzbrojenie | |
| 1 działo kal. 88 mm 1 działko plot. kal. 20 mm 14 torped | |
| Wyrzutnie torpedowe |
5 × 533 mm |
| Załoga |
44 |
U-133 – niemiecki okręt podwodny typu VIIC z okresu II wojny światowej. Wyporność U-Boota wynosiła 769 ton w położeniu nawodnym i 871 ton pod wodą, a jego główną bronią było 14 torped o kalibrze 533 mm, wystrzeliwanych z pięciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni maksymalną prędkość 17 węzłów, jej zasięg przy prędkości 10 węzłów wynosił 8500 Mm.
Okręt został zwodowany 28 kwietnia 1941 roku w stoczni Bremer Vulkan w Vegesack, a 5 lipca 1941 roku wcielono go do służby w Kriegsmarine. Pływając w składzie 7. i 23. Flotylli U-Bootów, U-133 odbył trzy patrole bojowe, podczas których zatopił brytyjski niszczyciel HMS „Gurkha” o wyporności 1920 ton. 14 marca 1942 roku na południe od Salaminy U-Boot wszedł na minę i zatonął wraz z całą załogą.
Projekt i budowa
Jednostki typu VIIC były kolejnym ewolucyjnym ulepszeniem najliczniej budowanych w Niemczech okrętów typu VII. Poprzednik – typ VIIB – miał zbyt mały zasięg i za mało miejsca pod pokładem, by można było zainstalować sonar[1][2]. Opracowany w 1938 roku projekt nowego okrętu różnił się od poprzedniej wersji m.in. zwiększoną grubością blach kadłuba sztywnego (z 16 do 18,5 mm, co zwiększyło maksymalną głębokość zanurzenia z 200 metrów do 250–280 metrów), przedłużeniem kadłuba o 60 cm i kiosku o 30 cm oraz powiększeniem zbiorników paliwa o 5,4 m³, co poprawiło zasięg[3][4]. Powiększone rozmiary pozwoliły na instalację aktywnego sonaru S-Gerät, który uzupełniał pasywny Gruppenhorchgerät (GHG)[1][2]. Do zakończenia wojny do służby weszło 568 okrętów typu VIIC[5][6].
U-133 zamówiono 7 sierpnia 1939 roku[7][8]. Został zbudowany w stoczni Bremer Vulkan w Vegesack jako jeden z 52 okrętów typu VIIC zamówionych w tej wytwórni[9][10]. U-133 otrzymał numer stoczniowy 12 (Werk 12)[7][8]. Stępkę okrętu położono 21 sierpnia 1940 roku, a zwodowany został 28 kwietnia 1941 roku[7][8]. Koszt budowy okrętu wyniósł 4 mln 760 tys. marek[11].
Dane taktyczno-techniczne
U-133 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej[12]. Długość całkowita wynosiła 67,1 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,74 metra[6][13]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 9,6 metra[6]. Wykonany ze stali pancernej CM 351 o grubości 18,5 mm kadłub sztywny miał 50,5 metra długości i 4,7 metra szerokości[11][14][a]. Podzielony był grodziami na sześć przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – przedział torpedowy ze sterami głębokości oraz GHG, II – przedział akumulatorów wraz z pomieszczeniami załogi, magazynem amunicji i toaletą, III – centrala z pomieszczeniem wielofunkcyjnym (mieszczącym drugą baterię akumulatorów, pomieszczenia załogi i kambuz), IV – przedział silników spalinowych, V – przedział silników elektrycznych, VI – rufowy przedział torpedowy ze sterami kierunku i głębokości[17]. Kadłub ciśnieniowy otoczony był kadłubem lekkim wykonanym z blach o grubości 4–8 mm[18]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 769 ton, a w zanurzeniu 871 ton[13][19][b].
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN M6V40/46 z doładowaniem o łącznej mocy 2800 KM przy 470 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym prądu stałego BBC GG UB720/8 o łącznej mocy 560 kW (750 KM) przy 295 obr./min[11][20]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby, zapewniając maksymalną prędkość 17 węzłów na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu[21][13]. Zasięg wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym (3250 Mm przy prędkości maksymalnej) oraz 80 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą (130 Mm przy 2 węzłach)[13][22]. Zbiorniki mieściły 113,47 tony paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów AFA 33 MAL 800 W po 62 ogniwa o łącznej pojemności 9160 Ah, masie 62 tony i czasie rozładowania 20 godzin[22][23]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia okrętu wynosiła 100 metrów, a głębokość zgniecenia 250–280 metrów[21][24].
Okręt wyposażony był w pięć wyrzutni torped kalibru 533 mm (cztery na dziobie i jedną rufową), z łącznym zapasem 14 torped (wymiennie okręt mógł przenosić 26 min typu TMA lub 39 min typu TMB)[25][26]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 88 mm SK C/35 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym 220–250 naboi oraz pojedyncze działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm C/38 L/65[6][25]. Jednostka wyposażona też była w pasywny sonar GHG i aktywny S-Gerät, a do obserwacji służyły dwa peryskopy Zeissa: bojowy i nocny[21][27].
Załoga okrętu składała się z czterech oficerów oraz 40 podoficerów i marynarzy[22][28][c].
Służba
U-133 został wcielony do służby w Kriegsmarine 5 lipca 1941 roku[7][29]. Dowództwo okrętu objął kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Hermann Hesse[30]. U-Boot otrzymał numer poczty polowej M 43 319[8]. Do 30 września 1941 roku załoga jednostki przechodziła szkolenie w składzie 7. Flotylli U-Bootów, operując z Kilonii[7].
Pierwszy rejs bojowy
22 października 1941 roku U-Boot wyszedł z Kilonii, udając się na swój pierwszy wojenny patrol na Atlantyk[31]. W dniach 30 października – 4 listopada okręt wchodził w skład wilczego stada „Stosstrupp”, a następnie „Raubritter” (od 5 do 17 listopada) i „Störtebecker” (17–22 listopada)[7][31]. Po bezowocnym rejsie U-133 dopłynął do bazy w Saint-Nazaire 26 listopada, spędzając w morzu 36 dni[31][32].
Drugi rejs bojowy
16 grudnia okręt wyszedł z Saint-Nazaire z zadaniem przedarcia się na Morze Śródziemne[32][33]. U-Bootowi udało się bez przeszkód sforsować Cieśninę Gibraltarską i 26 grudnia dopłynął do Mesyny, skąd już 28 grudnia wypłynął w dalszą drogę, jednak następnego dnia musiał powrócić do portu[32][33]. 1 stycznia 1942 roku U-133 wyruszył w kierunku wybrzeża Egiptu[32][33]. Tego dnia okręt został przyporządkowany do 23. Flotylli U-Bootów[7][8]. 17 stycznia o godzinie 7:35 U-133 wykonał atak torpedowy na brytyjski niszczyciel HMS „Gurkha” eskortujący konwój MW-8B płynący z Aleksandrii na Maltę. Jednostka została trafiona jedną torpedą[34], stanęła w ogniu i została wzięta na hol przez holenderski niszczyciel Hr.Ms. „Isaac Sweers”. Okrętu nie udało się uratować i zatonął na północ od Sidi Barrani (na pozycji 31°50′N 26°15′E/31,833333 26,250000; w wyniku ataku zginęło 9 członków załogi, a pozostałych 240 zostało uratowanych przez załogę „Isaaca Sweersa” i przewiezionych do Tobruku)[34][35]. U-Boot został zaatakowany bombami głębinowymi przez brytyjski niszczyciel HMS „Maori”, doznając niewielkich uszkodzeń[7][33]. 22 stycznia po spędzonych w morzu łącznie 35 dniach okręt dotarł do bazy w Salaminie[32][33].
Trzeci rejs bojowy i utrata okrętu
2 marca 1942 roku nowym dowódcą okrętu został mianowany kpt. mar. Eberhard Mohr, dowodzący wcześniej U-148[36]. 14 marca o godzinie 17:00 U-Boot wyszedł z Salaminy na swój trzeci wojenny patrol[32][37]. Po dwóch godzinach od opuszczenia portu U-133 w wyniku błędu nawigacyjnego wszedł na niemiecką minę i zatonął wraz z całą, liczącą w tym rejsie 45 osób załogą na pozycji 37°50′N 23°35′E/37,833333 23,583333[7][29]. Spoczywający na głębokości 78 metrów wrak okrętu został odkryty 20 stycznia 1997 roku przez greckiego nurka Kostasa Thoctaridesa[7][8].
Podsumowanie działalności bojowej
U-133 odbył trzy patrole bojowe, spędzając w morzu 72 dni[32]. W ich trakcie zatopił niszczyciel HMS „Gurkha” o wyporności 1920 ton, na pokładzie którego zginęło dziewięć osób[34][38].
Uwagi
- ↑ Stal CM 351 produkcji zakładów Kruppa składała się z 1,23% manganu, 0,3% krzemu, 0,17% węgla, 0,13% chromu oraz 0,1% wanadu i miała następujące parametry: wytrzymałość od 55 do 70 kg/mm², granicę plastyczności 45 kg/mm², ściskanie 60% i rozciąganie 28%[15][16].
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242 podaje wyporność 749/851 ton; Rössler 1989 ↓, s. 335 i Miller 2000 ↓, s. 27 761/865 ton, zaś Gogin 2025 ↓ i Showell 2006 ↓, s. 81 769/1070 ton.
- ↑ W momencie zatopienia U-133 na jego pokładzie przebywało 45 osób[7][8].
Przypisy
- 1 2 Rössler 1989 ↓, s. 115.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 89.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 115–116.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 90–91.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 94.
- 1 2 3 4 VIIC ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 U-133 ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 Borowiak 2009b ↓, s. 93.
- ↑ Bremer Vulkan ↓.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 206.
- 1 2 3 Gröner 1985 ↓, s. 72.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 78.
- 1 2 3 4 Möller i Brack 2004 ↓, s. 73.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 92, 113.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 157.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113, 120–132.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 114.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 209.
- ↑ Möller i Brack 2004 ↓, s. 73–74.
- 1 2 3 Gogin 2025 ↓.
- 1 2 3 Borowiak 2009a ↓, s. 93.
- ↑ Gröner 1985 ↓, s. 74.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 91.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 92.
- ↑ Miller 2000 ↓, s. 27.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 126.
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242.
- 1 2 Gröner 1985 ↓, s. 83.
- ↑ Hermann Hesse ↓.
- 1 2 3 patrol 1 ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 patrole ↓.
- 1 2 3 4 5 patrol 2 ↓.
- 1 2 3 HMS Gurkha (G 63) ↓.
- ↑ Borowiak 2009b ↓, s. 94.
- ↑ Eberhard Mohr ↓.
- ↑ patrol 3 ↓.
- ↑ uboatsucc ↓.
Bibliografia
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-400-6.
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 2. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-406-8.
- Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Ivan Gogin: "VIIC" type seagoing submarines (1940–1944). Navypedia. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
- Guðmundur Helgason: Bremer Vulkan-Vegesacker Werft, Bremen-Vegesack. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: HMS Gurkha (G 63). uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Eberhard Mohr. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Hermann Hesse. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-133. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-133. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-133. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrols by U-133. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Ships hit by U-133. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Type VIIC. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: U-133. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- David Miller: U-Boats: History, Development and Equipment, 1914–1945. London: Conway Maritime Press, 2000. ISBN 978-0851777900. (ang.).
- Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
- Jak P. Mallmann Showell: The U-Boat Century: German Submarine Warfare 1906–2006. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-241-2. (ang.).