U-136 (1941)
 Siostrzana jednostka U-136 – U-977 | |
| Klasa | |
|---|---|
| Typ | |
| Historia | |
| Stocznia |
Bremer Vulkan, Vegesack |
| Położenie stępki |
2 października 1940 |
| Wodowanie |
5 lipca 1941 |
 Kriegsmarine
| |
| Nazwa |
U-136 |
| Wejście do służby |
30 sierpnia 1941 |
| Zatopiony |
11 lipca 1942 |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Długość |
67,1 metra |
| Szerokość |
6,2 metra |
| Zanurzenie |
4,74 metra |
| Zanurzenie testowe |
100 metrów |
| Rodzaj kadłuba | |
| Materiał kadłuba | |
| Napęd | |
| 2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 2800 KM 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 750 KM 2 śruby | |
| Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Zasięg |
na powierzchni: 8500 Mm przy 10 węzłach |
| Sensory | |
| GHG, S-Gerät | |
| Uzbrojenie | |
| 1 działo kal. 88 mm 1 działko plot. kal. 20 mm 14 torped | |
| Wyrzutnie torpedowe |
5 × 533 mm |
| Załoga |
44 |
U-136 – niemiecki okręt podwodny typu VIIC z okresu II wojny światowej. Wyporność U-Boota wynosiła 769 ton w położeniu nawodnym i 871 ton pod wodą, a jego główną bronią było 14 torped o kalibrze 533 mm, wystrzeliwanych z pięciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni maksymalną prędkość 17 węzłów, jej zasięg przy prędkości 10 węzłów wynosił 8500 Mm.
Okręt został zwodowany 5 lipca 1941 roku w stoczni Bremer Vulkan w Vegesack, a 30 sierpnia 1941 roku wcielono go do służby w Kriegsmarine. Pływając w składzie 6. Flotylli U-Bootów, U-136 odbył trzy patrole bojowe, podczas których zatopił pięć statków o łącznej pojemności 23 649 BRT oraz dwie korwety o łącznej wyporności 1850 ton, a także uszkodził jeden statek o pojemności 8955 BRT. U-Boot został zatopiony bombami głębinowymi przez alianckie okręty 11 lipca 1942 roku na zachód od Madery.
Projekt i budowa
Jednostki typu VIIC były kolejnym ewolucyjnym ulepszeniem najliczniej budowanych w Niemczech okrętów typu VII. Poprzednik – typ VIIB – miał zbyt mały zasięg i za mało miejsca pod pokładem, by można było zainstalować sonar[1][2]. Opracowany w 1938 roku projekt nowego okrętu różnił się od poprzedniej wersji m.in. zwiększoną grubością blach kadłuba sztywnego (z 16 do 18,5 mm, co zwiększyło maksymalną głębokość zanurzenia z 200 metrów do 250–280 metrów), przedłużeniem kadłuba o 60 cm i kiosku o 30 cm oraz powiększeniem zbiorników paliwa o 5,4 m³, co poprawiło zasięg[3][4]. Powiększone rozmiary pozwoliły na instalację aktywnego sonaru S-Gerät, który uzupełniał pasywny Gruppenhorchgerät (GHG)[1][2]. Do zakończenia wojny do służby weszło 568 okrętów typu VIIC[5][6].
U-136 zamówiono 7 sierpnia 1939 roku[7][8]. Został zbudowany w stoczni Bremer Vulkan w Vegesack jako jeden z 52 okrętów typu VIIC zamówionych w tej wytwórni[9][10]. U-136 otrzymał numer stoczniowy 15 (Werk 15)[7][8]. Stępkę okrętu położono 2 października 1940 roku, a zwodowany został 5 lipca 1941 roku[7][8]. Koszt budowy okrętu wyniósł 4 mln 760 tys. marek[11].
Dane taktyczno-techniczne
U-136 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej[12]. Długość całkowita wynosiła 67,1 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,74 metra[6][13]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 9,6 metra[6]. Wykonany ze stali pancernej CM 351 o grubości 18,5 mm kadłub sztywny miał 50,5 metra długości i 4,7 metra szerokości[11][14][a]. Podzielony był grodziami na sześć przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – przedział torpedowy ze sterami głębokości oraz GHG, II – przedział akumulatorów wraz z pomieszczeniami załogi, magazynem amunicji i toaletą, III – centrala z pomieszczeniem wielofunkcyjnym (mieszczącym drugą baterię akumulatorów, pomieszczenia załogi i kambuz), IV – przedział silników spalinowych, V – przedział silników elektrycznych, VI – rufowy przedział torpedowy ze sterami kierunku i głębokości[17]. Kadłub ciśnieniowy otoczony był kadłubem lekkim wykonanym z blach o grubości 4–8 mm[18]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 769 ton, a w zanurzeniu 871 ton[13][19][b].
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN M6V40/46 z doładowaniem o łącznej mocy 2800 KM przy 470 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym prądu stałego BBC GG UB720/8 o łącznej mocy 560 kW (750 KM) przy 295 obr./min[11][20]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby, zapewniając maksymalną prędkość 17 węzłów na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu[21][13]. Zasięg wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym (3250 Mm przy prędkości maksymalnej) oraz 80 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą (130 Mm przy 2 węzłach)[13][22]. Zbiorniki mieściły 113,47 tony paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów AFA 33 MAL 800 W po 62 ogniwa o łącznej pojemności 9160 Ah, masie 62 tony i czasie rozładowania 20 godzin[22][23]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia okrętu wynosiła 100 metrów, a głębokość zgniecenia 250–280 metrów[21][24].
Okręt wyposażony był w pięć wyrzutni torped kalibru 533 mm (cztery na dziobie i jedną rufową), z łącznym zapasem 14 torped (wymiennie okręt mógł przenosić 26 min typu TMA lub 39 min typu TMB)[25][26]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 88 mm SK C/35 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym 220–250 naboi oraz pojedyncze działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm C/38 L/65[6][25]. Jednostka wyposażona też była w pasywny sonar GHG i aktywny S-Gerät, a do obserwacji służyły dwa peryskopy Zeissa: bojowy i nocny[21][27].
Załoga okrętu składała się z czterech oficerów oraz 40 podoficerów i marynarzy[22][28][c].
Służba
U-136 został wcielony do służby w Kriegsmarine 30 sierpnia 1941 roku[7][29]. Dowództwo okrętu objął kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Heinrich Zimmermann[30]. U-Boot otrzymał numer poczty polowej M 00 518[8]. Do 31 grudnia 1941 roku załoga jednostki przechodziła szkolenie na Bałtyku w składzie 6. Flotylli U-Bootów[7][30].
Pierwszy rejs bojowy
22 stycznia U-Boot wyszedł z Kilonii, osiągając po dwóch dniach Kristiansand, skąd 26 stycznia udał się do Bergen[31][32]. Stamtąd wyszedł 30 stycznia na swój pierwszy wojenny patrol na Atlantyk[31][32]. Od 1 do 12 lutego okręt wchodził w skład wilczego stada „Schlei”[7][32]. 5 lutego o godzinie 22:36 w odległości około 340 Mm na północny zachód od przylądka Erris U-Boot wystrzelił salwę trzech torped w kierunku płynącej w eskorcie konwoju ON-63 brytyjskiej korwety HMS „Arbutus” (K86) o wyporności 925 ton, która uzyskała wcześniej kontakt radarowy z okrętem podwodnym[33][34]. Eskortowiec został trafiony jedną torpedą w prawą burtę w pobliżu kotłowni i zatonął natychmiast po przełamaniu się na dwie części na pozycji 55°05′N 19°43′W/55,083333 -19,716667[33]. Z liczącej 75 osób załogi zginął dowódca, trzech oficerów i 38 marynarzy; 33 rozbitków zostało podjętych przez brytyjski niszczyciel HMS „Chelsea” (I35) w przeciągu dwóch godzin po ataku (dziewięciu z nich było w stanie krytycznym i jeden z nich zmarł w nocy)[33]. 11 lutego między godziną 1:33 a 1:35 na południe od Islandii U-136 wystrzelił cztery torpedy w kierunku płynących w konwoju SC-67 jednostek, uzyskując trafienia w dwie z nich[35][36]. Pierwszą był zbudowany w 1925 roku norweski motorowiec „Heina” o pojemności 4028 BRT, płynący z ładunkiem 7700 ton drobnicy z Nowego Jorku przez Halifax do Liverpoolu, który zatonął po trzech godzinach od ataku na pozycji 56°10′N 21°07′W/56,166667 -21,116667 (cała, licząca 30 osób załoga została uratowana przez kanadyjską korwetę HMCS „Dauphin” (K157))[8][35]. Drugą trafioną jednostką była kanadyjska korweta HMCS „Spikenard” (K198) o wyporności 925 ton, która zatonęła pięć minut po uderzeniu torpedy w dziób z lewej burty w pobliżu mostka na pozycji 56°10′N 21°07′W/56,166667 -21,116667[8][36]. Zatonięcie korwety nie zostało zauważone przez pozostałe okręty eskorty i jej poszukiwanie podjęto dopiero rano; w rezultacie z liczącej 65 osób załogi uratowanych zostało zaledwie ośmiu marynarzy, podjętych z tratwy przez brytyjską korwetę HMS „Gentian” (K90) (dowódca, czterech oficerów i 52 marynarzy poniosło śmierć)[36]. 17 lutego o godzinie 22:17 w odległości około 33 Mm na północ od wyspy Rockall okręt podwodny po trwającym dwie godziny pościgu storpedował marudera z konwoju HX-174, którym był zbudowany w 1941 roku brytyjski motorowiec „Empire Comet” o pojemności 6914 BRT, transportujący ładunek 8672 ton drobnicy na trasie Bombaj – Zatoka Stołowa – Halifax – Manchester[34][37]. Trafiony w dziób i rufę dwiema torpedami statek zatonął natychmiast na pozycji 58°09′N 13°48′W/58,150000 -13,800000, a z jego załogi składającej się z 46 osób (kapitan, 37 członków marynarzy i ośmiu artylerzystów) nie odnaleziono nikogo[37]. 19 lutego U-136 wystrzelił niecelne torpedy w kierunku statków płynących w konwoju HX-175[34]. 1 marca U-136 dopłynął do bazy w Saint-Nazaire, od wyjścia z Bergen spędzając w morzu 31 dni[31][32].
Drugi rejs bojowy
24 marca okręt wyszedł z Saint-Nazaire na drugi patrol, udając się ku wybrzeżom Ameryki Północnej[31][38]. 19 kwietnia o godzinie 0:34 w odległości około 4 Mm od mielizny Wimble Shoals u wybrzeży Karoliny Północnej U-136 wystrzelił salwę czterech torped w kierunku składającego się z ośmiu statków przybrzeżnego konwoju, trafiając na pozycji 35°32′N 75°19′W/35,533333 -75,316667 w prowadzący jedną z kolumn zbudowany w 1927 roku amerykański parowy zbiornikowiec „Axtell J. Byles” o pojemności 8955 BRT, przewożący 57 000 baryłek ropy naftowej i 27 000 baryłek oleju opałowego z Port Arthur do Nowego Jorku[8][39]. Torpeda trafiła przed mostkiem w zbiornik paliwa nr 2 na prawej burcie, a jej eksplozja wyrwała dużą dziurę w burcie, zarówno nad jak i pod linią wodną, poważnie uszkadzając mostek i nadbudówkę; statek jednak nie zatonął i o własnych siłach dotarł wieczorem do Hampton Roads, a z jego 40-osobowej załogi nikt nie ucierpiał[39]. Okręt podwodny został następnie zaatakowany bombami głębinowymi przez amerykański okręt patrolowy USCGS „Dione” (WPC-107) i samoloty, jednak uniknął uszkodzeń[40]. 24 kwietnia o godzinie 23:48 U-Boot w odległości około 280 Mm na południowy wschód od Nowego Jorku wystrzelił dwie torpedy w kierunku zbudowanego w 1942 roku brytyjskiego motorowca „Empire Drum” o pojemności 7244 BRT, płynącego samotnie z Nowego Jorku przez Kapsztad do Aleksandrii z ładunkiem 6000 ton zaopatrzenia wojskowego (w tym 1270 ton materiałów wybuchowych)[41][42]. Zygzakujący z prędkością 11,5 węzła statek otrzymał trafienie jedną torpedą w lewą burtę w pobliżu ładowni nr 1, po czym z uwagi na przewożony ładunek został szybko opuszczony przez liczącą 41 osób załogę w czterech tratwach ratunkowych; ostatecznie zatonął po dobiciu kolejną torpedą 25 kwietnia o godzinie 0:08 na pozycji 37°00′N 69°15′W/37,000000 -69,250000[42]. Cała załoga motorowca przeżyła: 26 kwietnia kapitan i 13 marynarzy zostało podjętych przez statek „Venezia”, a 29 kwietnia i 1 maja odpowiednio 14 i 13 osób uratował amerykański niszczyciel USS „Roper” (DD-147)[42]. 28 kwietnia o godzinie 15:35 U-136 w odległości około 15 Mm na południe od latarniowca „Ambrose” wystrzelił jedną torpedę G7a w kierunku zbudowanego w 1930 roku, nieeskortowanego holenderskiego parowca „Arundo” o pojemności 5163 BRT, transportującego ładunek rządowy (m.in. saletrę, jeepy, ciężarówki, 5000 skrzynek kanadyjskiego piwa i dwie lokomotywy) na trasie Nowy Jork – Zatoka Stołowa – Durban – Aleksandria[43][44]. Torpeda trafiła w prawą burtę pod mostkiem, powodując w ciągu 5 minut wywrócenie się statku i jego zatonięcie na pozycji 40°10′N 73°44′W/40,166667 -73,733333[44]. Większość z 41 członków załogi i dwóch artylerzystów opuściła statek w jednej przepełnionej szalupie ratunkowej, ponieważ pozostałe trzy zostały zniszczone; w wyniku ataku zginęło sześć osób, a pozostałe zostały podjęte przez amerykański niszczyciel USS „Lea” (DD-118), który wcześniej próbował zlokalizować napastnika[44]. 8 maja o godzinie 0:20 w odległości około 425 Mm na południowy wschód od Nowej Szkocji okręt wystrzelił niecelną torpedę w kierunku zbudowanego w 1919 roku kanadyjskiego żaglowca „Mildred Pauline” o pojemności 300 BRT, płynącego samotnie z Barbadosu do St. John’s, a następnie o 1:33 zatopił jednostkę z działa pokładowego na pozycji 39°45′N 55°26′W/39,750000 -55,433333 (zginęła cała, licząca siedem osób załoga statku)[41][45]. Po trwającym 58 dni rejsie U-Boot dopłynął 20 maja do Saint-Nazaire[31][38].
Trzeci rejs bojowy i utrata okrętu
29 czerwca U-Boot wyszedł z Saint-Nazaire na swój trzeci wojenny patrol[31][46]. 3 lipca okręt został przyporządkowany do wilczego stada „Hai”[7]. 11 lipca na zachód od Madery podczas ataku na konwój OS-33 U-136 stał się celem ataku francuskiego niszczyciela „Léopard”, brytyjskiej fregaty HMS „Spey” (K246) i slupu HMS „Pelican” (L86)[7][47]. Okręt podwodny został zatopiony bombami głębinowymi na pozycji 33°30′N 22°52′W/33,500000 -22,866667 wraz z całą, liczącą w tym rejsie 45 osób załogą[7][29].
Podsumowanie działalności bojowej
U-136 odbył trzy patrole bojowe, spędzając w morzu 108 dni[31]. W ich trakcie zatopił pięć statków o łącznej pojemności 23 649 BRT i dwie korwety o łącznej wyporności 1850 ton, a także uszkodził jeden statek o pojemności 8955 BRT; na pokładach zaatakowanych jednostek zginęło 159 osób[48]. Pełne zestawienie strat przedstawia poniższa tabela[48]:
| Data | Nazwa | Państwo | Tonaż[d] | Los jednostki |
|---|---|---|---|---|
| 5 lutego 1942 | HMS „Arbutus” |  Royal Navy |
925 | zatopiony |
| 11 lutego 1942 | „Heina” |  Norwegia |
4028 | zatopiony |
| 11 lutego 1942 | HMCS „Spikenard” |  Royal Canadian Navy |
925 | zatopiony |
| 17 lutego 1942 | „Empire Comet” |  Wielka Brytania |
6914 | zatopiony |
| 19 kwietnia 1942 | „Axtell J. Byles” |  Stany Zjednoczone |
8955 | uszkodzony |
| 25 kwietnia 1942 | „Empire Drum” | Wielka Brytania |
7244 | zatopiony |
| 28 kwietnia 1942 | „Arundo” |  Holandia |
5163 | zatopiony |
| 8 maja 1942 | „Mildred Pauline” |  Kanada |
300 | zatopiony |
| RAZEM | zatopione: | 7 | ||
| uszkodzone: | 1 | |||
Uwagi
- ↑ Stal CM 351 produkcji zakładów Kruppa składała się z 1,23% manganu, 0,3% krzemu, 0,17% węgla, 0,13% chromu oraz 0,1% wanadu i miała następujące parametry: wytrzymałość od 55 do 70 kg/mm², granicę plastyczności 45 kg/mm², ściskanie 60% i rozciąganie 28%[15][16].
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242 podaje wyporność 749/851 ton; Rössler 1989 ↓, s. 335 i Miller 2000 ↓, s. 27 761/865 ton, zaś Gogin 2025 ↓ i Showell 2006 ↓, s. 81 769/1070 ton.
- ↑ W momencie zatopienia U-136 na jego pokładzie przebywało 45 osób[7][8].
- ↑ Tonaż statków handlowych i innych cywilnych jednostek podany jest w tonach rejestrowych brutto, a w przypadku okrętów podana jest wyporność w tonach.
Przypisy
- 1 2 Rössler 1989 ↓, s. 115.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 89.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 115–116.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 90–91.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 94.
- 1 2 3 4 VIIC ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 U-136 ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Borowiak 2009b ↓, s. 96.
- ↑ Bremer Vulkan ↓.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 206.
- 1 2 3 Gröner 1985 ↓, s. 72.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 78.
- 1 2 3 4 Möller i Brack 2004 ↓, s. 73.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 92, 113.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 157.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113, 120–132.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 114.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 209.
- ↑ Möller i Brack 2004 ↓, s. 73–74.
- 1 2 3 Gogin 2025 ↓.
- 1 2 3 Borowiak 2009a ↓, s. 93.
- ↑ Gröner 1985 ↓, s. 74.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 91.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 92.
- ↑ Miller 2000 ↓, s. 27.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 126.
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242.
- 1 2 Gröner 1985 ↓, s. 83.
- 1 2 Heinrich Zimmermann ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 patrole ↓.
- 1 2 3 4 patrol 1 ↓.
- 1 2 3 HMS Arbutus (K 86) ↓.
- 1 2 3 Blair 1998 ↓, s. 576.
- 1 2 Heina ↓.
- 1 2 3 HMCS Spikenard (K 198) ↓.
- 1 2 Empire Comet ↓.
- 1 2 patrol 2 ↓.
- 1 2 Axtell J. Byles ↓.
- ↑ Blair 1998 ↓, s. 569.
- 1 2 Borowiak 2009b ↓, s. 97.
- 1 2 3 Empire Drum ↓.
- ↑ Blair 1998 ↓, s. 570.
- 1 2 3 Arundo ↓.
- ↑ Mildred Pauline ↓.
- ↑ patrol 3 ↓.
- ↑ Blair 1998 ↓, s. 693–694.
- 1 2 uboatsucc ↓.
Bibliografia
- Clay Blair: Hitlera wojna U-Bootów. Myśliwi 1939–1942. Warszawa: Wydawnictwo MAGNUM, 1998. ISBN 83-85852-26-3.
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-400-6.
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 2. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-406-8.
- Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Ivan Gogin: "VIIC" type seagoing submarines (1940–1944). Navypedia. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
- Guðmundur Helgason: Arundo. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Axtell J. Byles. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Bremer Vulkan-Vegesacker Werft, Bremen-Vegesack. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Empire Comet. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Empire Drum. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: HMCS Spikenard (K 198). uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Heina. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: HMS Arbutus (K 86). uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Heinrich Zimmermann. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Mildred Pauline. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-136. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-136. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-136. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrols by U-136. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Ships hit by U-136. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Type VIIC. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: U-136. uboat.net. [dostęp 2025-08-13]. (ang.).
- David Miller: U-Boats: History, Development and Equipment, 1914–1945. London: Conway Maritime Press, 2000. ISBN 978-0851777900. (ang.).
- Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
- Jak P. Mallmann Showell: The U-Boat Century: German Submarine Warfare 1906–2006. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-241-2. (ang.).